پدران و مادران امروزی

 زمانی براساس سنت‌ها همه امور زیرنظر پدر خانواده تنظیم می‌شد، اما اکنون زوجین با یکدیگر تصمیم می‌گیرند و هر دو در امور معیشت خانه دخالت و نظارت دارند.

از این‌روست که امروزه انتظارات افراد در ازدواج نیز تغییر کرده است به طوری که انگیزه‌ها و چشمداشت‌های جدیدی انسان‌ها را به سوی ازدواج و تاهل می‌کشاند یا از‌ آن باز می‌دارد.

در خانواده‌های سنتی پیشین کودک علت وجودی ازدواج و هدف اصلی زن و شوهر بود، اما اکنون کودکان نه‌تنها از لحاظ اقتصادی مزیت محسوب نمی‌شوند بلکه هزینه‌ای اقتصادی به شمار می‌روند.

شاید بارها از زبان برخی مادران شنیده باشیم که فرصتی استثنایی برای کارکردن در بیرون از منزل داشته‌‌اند، اما بشدت با مخالفت همسر یا خانواده همسر و حتی خانواده خود روبه‌رو شده‌اند. اگر در آن زمان مردان ترجیح می‌دادند دختری را برای ازدواج انتخاب کنند که به اصطلاح خودشان آفتاب ـ مهتاب ندیده باشد ولی امروزه بسیاری از مردان سعی می‌کنند دخترانی را به عنوان همسر انتخاب کنند که شاغل باشد تا در مخارج زندگی سهیم و کمک حال آنها شود.

حتی به جرات می‌‌توان گفت که امروزه داشتن همسری شاغل برای بسیاری از مردان برعکس گذشته یک افتخار محسوب می‌شود.

یک عضو هیات علمی و مدیر گروه جامعه‌شناسی جهاد دانشگاهی کرمانشاه انتقال جوامع از دوران کشاورزی به دوران صنعتی و افزایش شهرنشینی را باعث ایجاد تحولات اساسی در جوامع توسعه‌یافته و در حال گذار می‌داند و می‌گوید: این تحول، توزیع و تخصیص نقش‌ها را دگرگون ساخته است. در دوران کشاورزی زنان در خانه مشغول بودند و مردان به تولید و کسب درآمد می‌پرداختند، اما امروزه زنان دوشادوش مردان در تولید اقتصادی نیز وارد شده‌اند در نتیجه شاهد مشارکت زنان در نیروی کار اقتصادی و به تبع آن گسترش خانواده‌های دوشغلی هستیم.

بیتا حامد در عین حال مشارکت زنان در تامین هزینه‌های زندگی و به عبارتی حضور در فعالیت‌های اجتماعی را مثبت ارزیابی می‌کند و می‌گوید: البته این وضعیت زن و شوهر را با گستره‌ای از فشارهای روانی روبه‌رو کرده است. دیگر، مرد فقط در بیرون از خانه احساس مسوولیت نمی‌کند بلکه وظایف دیگری دارد که باید آن وظایف را دوشادوش زن در داخل خانه انجام بدهد. در اینجاست که انتظارات افزایش می‌یابد و دیگر زن فقط وظیفه انجام امور داخل منزل را ندارد.

شاید نصیحت مادربزرگ‌ها را در هنگام ازدواجتان بارها شنیده باشید، مردی که در خانه کار کند حرمتش را از دست می‌دهد، مرد و زن نباید همه چیز را به هم بگویند، کار مرد بیرون از خانه با ارزش است کار زن در درون خانه، زن نباید از حساب و کتاب شوهرش باخبر باشد، حرمت زن با شوهرش است و... .

آنها خود علاوه بر این‌که این نصایح را عملا اجرا کرده‌اند، بلکه آنها را به نسل‌های بعدی نیز آموزش داده‌اند؛ اما نسل امروز تنها می‌شنود، نه آنها را باور دارد و نه به آنها عمل می‌کند. در عصر رسانه سناریوهای جدیدی نسبت به جایگاه زن و مرد در خانواده فراهم آمده و پند‌های پدرسالارانه مادربزرگ‌ها را افسانه کرده است.

بیتا حامد پذیرفتن فرآیند تغییر وظایف و تحولات به وجود آمده در خانواده‌ها را در کشور‌های توسعه‌یافته راحت‌تر می‌داند و می‌گوید: «در کشور‌های پیشرفته چون این تغییرات طی یک چرخه طبیعی اتفاق افتاده، ورود زنان به جامعه و پذیرفته‌شدن این موضوع توسط مردان بسیار آسان‌تر از کشور‌های در حال گذار و توسعه‌نیافته بوده است.

به گفته این جامعه شناس«در جوامع صنعتی خانواده هسته‌ای و زن و شوهری به سرعت شکل گرفته و سازمان‌ها جایگزین برخی مسوولیت‌ها در خانواده شده‌اند، مثلا بخش زیادی از مسوولیت تربیت فرزندان به عهده مهدکودک‌ها، مدارس، باشگاه‌ها، پانسیون‌ها و... گذاشته شده و در سایر موارد نیز مانند نظافت منزل عملا تکنولوژی با ماشین لباسشویی، انواع غذاسازها، جاروبرقی، رستوران‌هایی که غذای آماده عرضه می‌کنند و... باعث کمترشدن فشار نقش‌ها شده است. در واقع هرچقدر جامعه مدرن‌تر شده باشد مسائلی که سبب فشار نقش می‌شود کمرنگ‌تر می‌گردد.»

در عصر ارتباطات، زنان امروز با کسب اعتماد به نفس، جسارت در ابراز نیازها و مطالبه حقوق خود و رشد فکری، حضور سالم در اجتماع، کسب درآمد متناسب با مصالح خانواده و استقلال مادی، دیگر زیر بار سبک زندگی موروثی مادربزرگانشان نمی‌روند.

مردها نیز امروز بر عکس گذشته تنها با مصلحت و تصمیم خانواده‌ها ازدواج نمی‌کنند، بلکه تمایلات و احساسات خود را در اولویت قرار می‌دهند، در خیلی از مواقع حاضرند با مشارکت و همکاری در وظایف مادری و همسری زن، محبت او را به دست آورند و کاری به رسوم کهنه نداشته باشند. خانواده نوپای امروزی دیگر در خانه پدری تشکیل نمی‌شود و عدم‌دخالت والدین در زندگی و روابط بین زوجین، باعث شده که زن و مرد دور از چشم بزرگ‌تر‌ها و خارج از حیطه سنت‌ها در اداره زندگی نگرشی جدید و مستقل را پیاده کنند و از ایفای نقش‌هایی نامشابه با نقش سنتی والدین خود ابایی نداشته باشند.

زنانی که زمانی تحت قیمومیت مردان بودند و ضعیفه قلمداد می‌شدند، امروزه با کسب تحصیلات عالی، فعالیت‌های اجتماعی و استقلال شخصیتی و مالی تا آنجا پیش رفته‌اند که برخی ادعای برتری نسبت به مردان را در سر می‌پرورانند.

پدرسالاری و مردسالاری تعریف‌شده‌ای که در طول زمان به عنوان یک هنجار اجتماعی تعریف شده بود امروز به کلی رنگ باخته و حتی از جانب مردان هم تحجر به حساب می‌آید، زیرا آنان باور دارند پیچیدگی نقش‌ها در زندگی امروزی بدون مشارکت و همکاری زوجین دردسرساز خواهد شد. مردانی که روزی خرید نان و لوازم خانه را توسط زن امری نامناسب و زشت می‌پنداشتند در دنیای امروز، این مسوولیت را به آنان واگذار کرده و معتقدند زنان در خرید بهتر از مردانند.

در دنیایی که وجود یک لپ‌تاپ یا رایانه خانگی در آشپزخانه امری طبیعی محسوب می‌شود، دیگر دیدن یک قوطی کنسرو باز نشده در سفره به عنوان شام یا یک غذای فست فودی سفارش داده شده جای تعجب ندارد و معمولا اعتراضی را به دنبال
نخواهد داشت.

به اعتقاد بیتا حامد، جامعه شناس، جامعه امروز ما هنوز نه به طور کامل حالت سنتی دارد و نه مدرن شده‌است مثلا همچنان سنت‌ها و ارزش‌های قبلی یک غذای خانگی را باارزش می‌شمارد و در عین حال شاغل بودن نیز با اهمیت است. در اینجا تعارض نقش به وجود می‌آید یعنی زن باید کدبانو باشد، همه خوراک منزل را خودش آماده کند، از فست‌فود استفاده نکند، کارهای خانه را بخوبی انجام دهد، مهمانی‌های زیادی تدارک ببیند و همسر و مادر ایده‌آلی باشد و در عین حال یک کارمند و مدیر خوب بوده و در رفع نیاز‌های اقتصادی خانواده نیز سهیم باشد.

در جوامع مدرن، زن و مرد سعی می‌کنند شرایطی فراهم آورند که بیشتر در کنار خانواده باشند. مثلا رفتن به رستوران برای آنها راهی است که از زمان بهره بیشتری گرفته شود، خوردن غذای آماده نه به دلیل آن است که مادر نمی‌خواهد آشپزی کند بلکه دلیلی است تا وقتش را در آشپزخانه نگذراند و در زمانی که خانواده دور هم جمع می‌شوند از زمان فراغت به خوبی استفاده کند.

برخی کارشناسان امور خانواده به سبک دیگری از تغییر زندگی خانواده‌های امروزی اشاره می‌کنند و معتقدند در کنار حضور پررنگ زنان در عرصه‌های اجتماعی، شیوه دیگری که این روزها در برخی خانواده‌ها مشاهده شده و طرفدارانی نیز پیدا کرده است تغییر جایگاه مرد و زن در خانه است. اگرچه این شیوه چندان مورد پذیرش عموم نیست و در دنیا نیز نسبت به آن نگاه مثبتی وجود ندارد، ولی نمونه‌هایی از آن در برخی خانواده‌ها مشاهده می‌شود.

مردانی که از علاقه و تمایل همسران خود به کار در بیرون از خانه سوء استفاده کرده و به نشستن در منزل و انجام امور خانه تمایل نشان می‌دهند اگرچه این نوع زندگی در بسیاری از موارد به جدایی و طلاق انجامیده است، ولی می‌توان از آن به عنوان تبعات سبک جدید زندگی امروزی نام برد. به هر حال اگرچه سبک زندگی امروز ما نسبت به زندگی والدینمان تغییرات اساسی پیدا کرده و رنگ و لعاب دیگری به خود گرفته است، ‌اما همچنان در بطن خود به سنت‌ها و اعتقادات مادران و پدران خود احترام می‌گذارد و با احترام به عقاید پدران از شکل و شیوه جدیدی از سبک زندگی تبعیت می‌کند.