صدای تاریخ در بازارهای یزد

بازار مسگرها که در حد فاصل خیابان قیام قرار دارد با تق و توق خود دقایقی رهگذران را به تامل وامی‌دارد و به سال‌های مبهم دور می‌برد. وقتی از کوچه پس کوچه‌های این بازار، به بازار پنجعلی می‌رسی، فرش‌های دستباف یزدی که به هشت بهشت عالم معروف هستند، هر بیننده‌ای را میخکوب می‌کنند. در آن سوی خیابان اما، بازار زرگر‌های یزد مشتریان پروپاقرصی از سراسر کشور دارد، ‌طوری که به عنوان نبض اقتصاد یزد شناخته می‌شود. این بازار که قدمتش به سده‌های دوازدهم و سیزدهم ه‍ ـ ق می‌رسد، دارای سقفی طاق مانند با قوس‌های هلالی و جناقی است که نورگیرهای متعددی نیز در نقاط مختلف آن وجود دارد.

معاون سازمان صنایع دستی استان یزد با اشاره به فعالیت 1800 هنرمند صنایع دستی در استان یزد، می‌گوید: بیشترین هنرمندان استان یزد در حوزه صنایع دستی در رشته زیورآلات سنتی فعالیت می‌کنند.

محمد بهشتی‌نژاد می‌افزاید: این هنرمندان با هنر و صنعتشان جان دوباره‌ای به این بازار تاریخی داده‌اند به نحوی که قابل توجه گردشگران شده است.

کارگاه‌های تولیدی و قدیمی بازارهای یزد هم شامل کارگاه مازاری محل ساییدن حنا، کارگاه حلوایی محل تبدیل کنجد به حلوا و ارده و کارگاه رنگرزی محل رنگ‌آمیزی الیاف نخی و پشمی است که هر یک به اقتضای نوع فعالیت، دارای معماری ویژه و عطر و بوی خاصی هستند و معمولا مواد شیمیایی در آنها جایی ندارد و شما به عنوان یک گردشگر، بوی طبیعی رنگ و الیاف را استشمام می‌کنید.

اما قدیمی‌ترین بخش بازار یزد، بازار حاجی قنبر از مجموعه فرهنگی ـ تاریخی تکیه امیر چقماق است که در قرن سیزدهم هـ ـ ق، بنا شده است. بر سر این بازار، تکیه زیبای بلندی به شیوه دیگر تکایا و حسینیه‌های یزد با کاشی معقلی ساخته شده که متاسفانه امروزه وجود دستفروش‌های دوره‌گرد و مهاجر در ابتدای بازار کوچک این تکیه عظیم، چهره زشتی به آن داده است.

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد می‌گوید: شهر یزد دارای 700 هکتار بافت تاریخی است که بازارهای تاریخی یزد قسمت اعظمی از آن را تشکیل می‌دهند.بهرام رضایی با اشاره به این که بازار تاریخی یزد به عنوان ستون فقرات این شهر محسوب می‌شود، می‌افزاید: این بازارها همواره به عنوان قطب اقتصاد کهن این شهر مطرح بوده‌اند. وی معتقد است که بازار تاریخی یزد در هویت بخشی به معماری سنتی کشور نقش اساسی دارد و مردم یزد هم اعتقاد عجیبی به این بازارها دارند، آنچنان که با وجود پاساژهای تازه ساخت و شیک، همچنان به سراغ این بازارها رفته و مایحتاج خود را از آنجا می‌خرند.رضایی همچنین به وجود آب‌انبارها و کاروانسراهای داخل بازار اشاره می‌کند و می‌گوید: وجود آب‌انبارها و کاروانسراها در فواصل معین این بازارها باعث شده که بازارهای یزد برای گردشگران جذابیت‌ خاصی داشته باشد.

وی مهم‌ترین مشکل کنونی این بازارها را در مرمت و بازسازی آنها می‌داند و اظهار می‌کند: سازمان مسکن شهرسازی شهرداری این منطقه تاریخی نباید میراث فرهنگی را در مرمت و بهسازی بازار یزد تنها بگذارند و برای رفع این مشکل باید هرچه سریع‌تر طرح جامعی آماده و اجرایی شود.

وی مشکل دیگر این بازار را نبود امکانات لازم تاسیساتی مثل عدم دسترسی آسان به آتش‌نشانی عنوان می‌کند و می‌افزاید: بازارهای تاریخی یزد به دلیل کوچه‌های تنگ و بافت گسترده‌شان در صورت آتش‌سوزی با مشکل جدی مواجه می‌شوند که در این باره نقش بازاریان و همکاری آنها بسیار مهم و اساسی است.

امیر ترقی‌نژاد / جام‌جم یزد