تنها بادگیر دیدنی شاهرود

گفته می‌شود شهر شاهرود در جلگه‌ای حاصلخیز که به وسیله رود شاه آبیاری می‌شود، واقع شده و نام خود را نیز از همین رودخانه گرفته است.

هسته اولیه شاهرود از قرن‌های هفتم و هشتم به بعد تشکیل شده و به همین دلیل غالب آثار تاریخی و معماری منطقه نیز به دوره‌های بعد از اسلام مربوط می‌شود. یکی از این آثار خانه یغمایی شاهرود است.

این خانه که از حیث معماری بی‌نظیر بوده و یکی از زیباترین خانه‌های شاهرود قدیم به شمار می‌رود، در خیابان تهران، خیابان 8 شهریور، واقع شده و خوشبختانه توانسته است از دست ساخت و سازهای اخیر شهر جان سالم به در ببرد. خانه یغمایی شاهرود اوایل دوره پهلوی در سال 1305 هجری شمسی به دست استاد مهدی حیدریان و به سبک معماری یزدی ساخته شده است. این بنا به لحاظ مشخصه‌های معماری سنتی در سطح شهرستان شاهرود بی‌نظیر است. فرم آن به صورت حیاط مرکزی بوده و ورودی خانه در قسمت جنوبی با یک راهرو (دالان) به حیاط مرتبط است. بالاخانه روی دالان قرار دارد و دسترسی به آن با یک پله مارپیچی میسر شده است. در قسمت ضلع غربی حیاط نیز، بادگیر و حوضخانه و اتاق‌های مهمان، ایوان و آب انبار قرار دارد و در ضلع شمالی هم اتاق‌های زمستانه ساخته شده‌اند که حداکثر نور و انرژی خورشید را در زمستان دریافت می‌کنند. اتاق‌های تابستانه و سرداب (زیرزمین) نیز در ضلع جنوبی قرار گرفته‌اند و حداقل دریافت انرژی در تابستان را دارند. در ضلع شرقی هم اتاق‌های کم‌اهمیت (انباری) واقع شده‌اند و آشپزخانه نیز در گوشه شمال غربی حیاط قرار دارد.

از جمله ویژگی‌های این خانه وجود تنها بادگیر شهرستان، نورگیر حوضخانه و تقارن‌هایی است که در پلان، نما و همچنین تزئینات آجری پیرامون حیاط ساخته شده‌اند.

این بنا در سال‌های گذشته توسط اداره میراث فرهنگی خریداری، مرمت و به شماره 4025 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و هم‌اکنون محل اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان شاهرود است. بازدید از این خانه در وقت‌های اداری برای عموم امکان‌پذیر است.

عباس منصوریان / جام‌جم سمنان