میزی به وسعت واژه‌ها

اکنون با گسترش رسانه‌ها بویژه تلویزیون که به قدرت بلامنازع رسانه‌ای در نهاد خانواده بدل شده حالا این جعبه جادوست که این وظیفه و کارکرد را به عهده گرفته و به شکل مدیریت شده و البته کارشناسانه‌تر به تبادل‌نظر درباره مسائل گوناگون زندگی فردی و اجتماعی شهروندان می‌پردازد. تا چند وقت پیش برنامه «دو قدم مانده به صبح» با اجرای محمد صالح علا به شکل تخصصی و برای فرهیختگان همچنین ضیافتی را برپا کرده بود و اینک مدتی است که تهیه‌کننده همان برنامه سعید بشیری «دور میزشب» را برای شبکه چهارم تدارک دیده که این برنامه نیز ساعت 23/15 دقیقه آغاز می‌شود و تا یک بامداد ادامه دارد. برنامه‌ای که قرار است در 170 قسمت 95 دقیقه‌ای روی آنتن برود. این برنامه البته طیف عمومی‌تری از مخاطبان را هدف خود قرار داده و درعین این‌که برای مخاطبان خاص تولید می‌شود، اما مخاطبان عام را نیز در نظر گرفته است.

از جمله ویژگی‌های این برنامه که در نوع خود تازگی دارد و اساسا ساختار و بنیان اصلی آن را شکل می‌دهد توجه و بحث و گفت‌وگو درباره واژه‌ها و مفاهیم بنیادین زندگی است. مسائلی که همه انسان‌ها در هر سطوح و قشر اجتماعی با آن درگیر بوده و آنها را تجربه کرده‌اند. اگرچه این برنامه فرمت هر شبی دارد، اما از حیث موضوعی می‌توان آن را برنامه‌ای هفتگی نیز دانست. بدین معنی که در هر هفته یک واژه مثل امید و ناامیدی، پول، رویا و کابوس، جوانی و پیری، دروغ و راستی، ایثار و.... شاه کلید برنامه خواهد بود که در بخش‌های مختلفی که در نظر گرفته شده مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. (که سابقه‌ این‌گونه برنامه‌ها به برنامه «خودمونی» به تهیه‌کنندگی حیدری می‌رسد با این تفاوت که پشت آن برنامه یک اتاق فکر درست و حسابی وجود داشت)‌. پرداخت یک موضوع از زوایای مختلف موجب می‌شود تا همه ابعاد یک سوژه واکاوی شود و قضاوت و ارزشیابی درباره آن عادلانه‌تر و آگاهانه‌تر صورت بگیرد.این برنامه شامل بخش‌هایی مثل دعوت از کارشناسان، داستانک، مصاحبه‌های مستند از مردم عادی که از منظر روان‌شناسی، سینما، شعر، جامعه شناسی، تئاتر، فلسفه، دین و... مورد بررسی قرار می‌گیرد.

دور میز شب نیز مثل دو قدم مانده به صبح نگاهی تخصصی و آکادمیک به سوژه‌های خود دارد و اجرای برنامه‌های فرهنگی، هنری و ادبی خود را به‌عهده اهل هنر و فرهنگ گذاشته است، یعنی در هربرنامه یک مجری ـ کارشناس و یک مهمان حضور دارند که درباره سوژه یا واژه خاصی به گفت‌وگو می‌پردازند. هرچند تهیه‌کننده دور میز شب تلاش کرده است با انتخاب رامین حیدری‌فاروقی و رشید کاکاوند از کارشناسانی فرهیخته و اهل نظر به عنوان مجریان ثابت برنامه استفاده کند. یکی از بخش‌های جذاب برنامه روایت داستانک‌های کوچک روزمره اما واقعی است که به شکلی دراماتیک به زندگی مردم می‌پردازد و اتفاقات کوچک و شخصی را در ساختار دراماتیک، اعتبار می‌بخشد. این یک نگاه عالمانه به زیست ـ جهان آدمی است که در آن روزمرگی و اتفاقات و تجربیات زیست هرکسی می‌تواند پیام و مفهوم جدی و ارزشمندی در خود داشته باشد. بازنمایی این تجربات زیستی و نسبت معنادار آن با واژه‌ها و اصطلاحاتی که موضوع هر برنامه است، فرصتی فراهم می‌کند تا با نگاهی عمیق‌تر و دقیق‌تر به آنها نگریسته شود تا براحتی از کنار آنها نگذریم. اصلا زندگی مجموعه‌ای از همین تجربیات کوچک روزانه است که در بصیرتی عالمانه، مفاهیم فلسفی و ارزش‌های زندگی را می‌سازد.

تهیه‌کننده برنامه برای جذابیت بیشتر آن برای بازگویی و روایت داستانک‌ها از چهره‌های مشهور سینمایی مثل مسعود رایگان، پریوش نظریه و مریلا زارعی استفاده کرده‌اند تا هم ویترین ظاهری برنامه را برای جلب مشتری بیشتر جذاب‌تر سازند و هم تنوع بیشتری به اجرا بدهند. گاهی یک برنامه ترکیبی واجد موضوع و بخش‌های متنوعی هستند، اما اجرای آن به یک فرد خاص محول می‌شود که بعد از مدتی ممکن است جذابیت و تازگی خود را از دست داده و تکراری شود،‌ ولی دور میز شب هم از تنوع و تعدد در محتوا برخوردار است و هم تنوع در اجرا. دامنه این تنوع و فراگیری تا مخاطب نیز گسترده می‌شود. به این معنی که گزارش‌های مستند از شهرستان‌های مختلف ایران نیز پخش می‌شود که این تمهید هوشمندانه‌ای برای نزدیکی به مخاطب است، به طوری که مخاطب شهرستانی گمان نکند این برنامه صرفا برای شهروندان تهرانی و پایتخت‌نشین تدارک دیده شده است. در ضمن این برنامه فرصتی فراهم کرده است تا هنرمندان رشته‌های مختلف آثار خود را در این برنامه معرفی کرده و درباره آن اطلاع‌رسانی کنند.

اگرچه برنامه «دور میز شب» سعی کرده تنوع موضوعی و محتوایی داشته و در واقع برنامه را با انواع و اقسام سوژه‌ها رنگ‌آمیزی کند، اما ماهیت و محور اصلی آن که بیش از بخش‌های دیگر جلوگیری می‌کند همین توجه و اهتمام عالمانه به واژه‌ها، اصطلاحات و ترکیبات ادبی است. واژه‌هایی که گرچه در ظاهر ترکیبی از چند حرفند، اما واقعیت و ماهیت زندگی آدمی را می‌سازند و معنا می‌کنند. ارائه معانی پنهان واژه‌های مورد استفاده مردم و معرفی معانی درست آنها از اهداف مهم تولید این برنامه است که هم به زبان و ادبیات فارسی خدمت می‌کند و هم با تبیین و تصحیح آنها به بازسازی مفاهیم و معانی آن در ذهن مخاطب یاری می‌رساند. بدیهی است فهم و درک درست واژه‌ها می‌تواند به بهتر زیستن و بالا بردن کیفیت زندگی یاری رساند و البته به نزدیکی ذهنی و فکری اعضای یک جامعه و عموم مردم و در نهایت همدلی منجر شود. چه بسیار اختلاف و چالش‌هایی که به خاطر سوءتفاهم درباره واژه‌ها رخ می‌دهد. این برنامه می‌تواند با روشن کردن معانی و کارکرد درست واژه‌ها به درک متقابل مردم کمک کند. این همان کارکرد شب‌نشینی‌های سنتی را دارد که هم سرگرم‌کننده و لذت‌بخش از یکدیگر در ارتباط کلامی است و هم از طریق این مصاحبت می‌توان به همدلی و همفکری بیشتری رسید.