کلنگ گازرسانی به توس زده شد

به گزارش ایسنا ، مراسم کلنگ‌زنی پروژه‌ گازرسانی به توس پنجم آبان ‌ماه با حضور استاندار خراسان رضوی، مدیرعامل شرکت گاز خراسان رضوی و مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی برگزار شد.

در این مراسم که جمع زیادی از ساکنان سه روستای اطراف آرامگاه فردوسی شامل توس علیا ، توس سفلی و توس اسلامیه در آن حضور داشتند، استاندار خراسان رضوی با اشاره به ضرورت خدما‌ت‌رسانی مناسب به ساکنان منطقه‌ی توس، بر توجه ویژه‌ ساکنان این منطقه به حفظ میراث گذشتگان تأکید کرد.

کلنگ‌زنی پروژه‌ی گازرسانی به منطقه‌ تاریخی توس برای اجرا از زیر زمین، در حالی انجام می‌شود که پیش از این، بحث‌هایی مانند انتقال روستاهای واقع در عرصه‌ توس و گازکشی از روی زمین از سوی کارشناسان مطرح شده بود.

برخی کارشناسان معتقدند که در منطقه‌ توس با توجه به قدمت آن، لایه‌هایی تاریخی وجود دارد که برای حفظ شدن از عوامل محیطی، بهتر است زیر خاک مدفون بمانند. در این‌باره، رجبعلی لباف خانیکی ــ باستان‌شناس ــ تأکید کرده بود که رعایت جایگاه والای فردوسی به استدلال نیاز ندارد.

این عضو شورای فنی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی همچنین به گازکشی از روی زمین اشاره کرده و افزوده بود: زیر پای ساکنان منطقه، لایه‌های تمدنی وجود دارد که تنها به آن‌ها متعلق نیست. گازکشی از روی زمین هرچند به منظر آسیب می‌زند، اما چاره‌ای برای آن نیست و گازکشی از زیر خاک بدتر است.

در همین زمینه، معاون حفظ، احیا و ثبت آثار تاریخی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی درباره‌ توافق انجام‌شده برای گازکشی به عرصه‌ توس، با اشاره به این‌که موضوع گازکشی منوط به یک مطالعه و بررسی دقیق خواهد بود، اظهار کرده بود: منظر توس در صورت گازکشی از روی زمین برهم می‌خورد.

حمیدرضا محمدی نیک‌پور درباره‌ اطمینان از انجام نشدن گازکشی پیش از پایان کار کارشناسی، بیان کرده بود: من برای قول دادن در این‌باره، نماینده‌ استان نیستم اما از نگاه میراث فرهنگی، قول می‌دهم تا وقتی مشخص نشود که این طرح موجب آسیب می‌شود یا خیر، موضوع منتفی است.

‌بحث انتقال روستاهای واقع در عرصه‌ توس نیز که از نخستین بحث‌های مطرح‌شده درباره‌ توس در دهه‌ 70 بود، تا حدود زیادی به دلایلی مانند هزینه بالا، نارضایتی مردم و نبودن پی‌گیری جدی در منطقه به فراموشی سپرده شده است. با این وجود معاون حفظ و احیای اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی تأکید کرده بود که بحث انتقال روستاها فراموش و حذف نشده، اما هر اقدامی به تهیه طرح تفصیلی منوط شده است.

با وجود چنین بحث‌هایی، کلنگ پروژه گازرسانی به سه روستای توس علیا، توس سفلا و توس اسلامیه پنجم آبان‌ماه در کنار آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی به زمین زده شد و طبق گفته‌ها، عملیات اجرایی آن از 20 آبان‌ماه آغاز می‌شود و در صورت حفاری دستی، در مدت شش‌ماه به بهره‌برداری خواهد رسید.

در این‌باره، علیرضا معراجی ــ مدیرعامل شرکت گاز خراسان رضوی ــ‌ گفت: با توجه به حساسیت این منطقه و حفاری دستی، اجرای این پروژه سرعت کم‌تری دارد و با هماهنگی اداره میراث فرهنگی، عملیات گازرسانی انجام می‌شود.برای اجرای این پروژه، یک‌هزار و 250 انشعاب در 32 کیلومتر شبکه‌ توزیع و یک ایستگاه تقلیل فشار 10 هزار مترمکعب ساخته خواهد شد و برای اجرای آن، حدود 11میلیارد ریال اعتبار درنظر گرفته شده است.

این سخنان در حالی بیان می‌شود که با وجود دست‌بردهای زده‌شده به این منطقه در سال‌های پیش از انقلاب، هنوز آثار تاریخی در منطقه‌ی توس و بویژه روستای توس سفلا وجود دارد که با گازکشی از زیر خاک و خاک‌برداری گسترده، سرنوشت آن نامعلوم خواهد بود.

با این وجود، مردم منطقه که 15 سال با پی‌گیری و مشکلات فراوان منتظر گازکشی بوده‌اند، حرف دیگری دارند و برخی از آن‌ها مدعی هستند که هرچند توس منطقه‌ای تاریخی است، اما طبق گمانه‌زنی‌ها آثار تاریخی در آن وجود ندارد.

قدرت‌الله رحمانی ــ عضو شورایاری روستا ــ نیز اظهار کرد: گمانه‌زنی‌های فراوانی در منطقه شده است، حتا ما اجازه دادیم، در زمین‌های کشاورزی به گمانه‌زنی بپردازند اما نتیجه‌ای نداشته است. ممکن است، یک قوری از زیر خاک پیدا شده باشد که به همین قرن اخیر متعلق باشد، اما تاکنون به موردی از کشف اثر تاریخی برخورد نکرده‌اند.

او مردم را در حفظ آثار تاریخی منطقه مصمم‌تر از دیگران دانست و تأکید کرد: اگر کسی قرار است، میراث گذشتگان خود را حفظ کند، ساکنان منطقه در اولویت هستند و در این زمینه بسیار حساس‌اند، مثلا دیوار و باروی توس تا کنون با کمک‌ مردم حفظ شده است، درحالی‌که سازمان میراث فرهنگی توانایی پوشش این منطقه وسیع را ندارد. اگر ما ببینیم کوچک‌ترین خدشه‌ای به آثار تاریخی منطقه وارد می‌شود، به‌شدت با آن برخورد می‌کنیم.

عضو شورایاری روستای توس علیا درباره‌ گازکشی نیز بیان کرد: مردم این منطقه، 15 سال منتظر گازکشی بودند و کارهای خود را با مشکلات فراوان با نفت انجام می‌دهند که در زمینه‌ توزیع آن، کمبود زیادی وجود دارد و معمولا از فعالیت‌های خود بازمی‌مانند. در این زمینه، معضل اصلی سازمان میراث فرهنگی بود که خوشبختانه با حضور محسن لشکری ــ مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی ــ مشکلات در حال رفع شدن است. در زمینه‌ی ساخت‌وساز در روستاها نیز به‌تازگی مشکلاتی ایجاد شده است که امیدواریم با همکاری خوب سازمان میراث فرهنگی برطرف شود.

وی درباره‌ لوله‌گذاری در زیر خاک، گفت: برای مردم منطقه گازرسانی مهم است و شیوه‌ اجرای آن مورد نظر نیست. البته گازکشی از روی زمین خطرهایی را به‌دنبال خواهد داشت. تاکنون لوله‌کشی آب از زیر زمین در روستاها بدون هیچ مشکلی وجود داشته است. علاوه بر این، در روستاهایی با دوهزار و 500 خانوار، هر روستا دو حلقه چاه با عمق بیش از پنج متر وجود دارد که در زمان حفر پنج‌هزار حلقه چاه در سال‌های پیش از انقلاب، به اثر تاریخی برخورد نشده است و ما در این زمینه چیزی نشنیده‌ و ندیده‌ایم.

او تصریح کرد: اگر در زمان گازکشی به آثار تاریخی برخورد شود، کمک خواهیم کرد و نهایت همکاری را با سازمان میراث فرهنگی می‌کنیم و حتی حاضریم زمینی را که آثاری در آن پیدا شده است، به‌طور کامل در اختیار آن‌ها بگذاریم و آثار را به‌طور رایگان در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار دهیم. میراث فرهنگی در درجه‌ نخست به خود ما متعلق است و هر اثر تاریخی که پیدا شود، موجب افتخار ما خواهد بود و مردم روستا نیز از فواید آن بهره‌مند خواهند شد.

رحمانی استفاده‌ مردم منطقه از ظرفیت‌های گردشگری را در حد صفر دانست و افزود: اکنون با دیوارکشی انجام ‌شده در مقابل باغ آرامگاه که مورد اعتراض مردم نیز است،‌ گردشگر متوجه خدمات موجود در روستاها نیست و حتی ممکن است، برای رفع نیاز خود به کیلومترها دورتر برود. درآمد مردم منطقه نیز از راه کارگری در نقاط دور دست یا شغل آزاد و کشاورزی تأمین می‌شود و هیچ استفاده‌ای از پتانسیل گردشگری منطقه ندارند.

البته پیش از این، برخی کارشناسان با بیان این توضیح که عرصه‌ یک محوطه براساس وجود آثار تاریخی تعیین می‌شود، گفته بودند که براساس عملیات ژئوفیزیک که در منطقه‌ توس انجام شده است، تا عمق چهار متری اثر وجود دارد و ضوابط عرصه‌ی توس با حدود 360 هکتار وسعت و حریم آن ابلاغ شده است.

امام جماعت روستای توس علیا نیز با بیان اینکه مردم منطقه مدت طولانی است که در این‌جا زندگی می‌کنند، اظهار کرد: این موضوع را می‌توان از روی سنگ‌های قبر فهمید. تاکنون نیز آثار تاریخی منطقه دچار هیچ تخریبی نشده است و مردم حافظ این آثار تاریخی و آرامگاه فردوسی بوده‌اند. به‌عنوان مثال، اوایل انقلاب که عده‌ای قصد تخریب این آثار را داشتند، مردم منطقه جلوی تخریب آثار را گرفتند.

او به آب‌رسانی و عبور کابل‌های تلفن از زیر زمین اشاره و بیان کرد: مناطق تاریخی از جمله بنای هارونیه جدا از روستاها هستند و ارتباطی با روستاها ندارند و گازکشی سبب تخریب آن‌ها شود. اگر هم اثری تاریخی پیدا شود، مردم اطلاع‌رسانی می‌کنند.

امام جماعت روستای توس علیا بحث میراث فرهنگی را دغدغه‌ی‌ اصلی مردم منطقه دانست و افزود: در گذشته، سازمان میراث فرهنگی تعامل خوبی با مردم نداشت، اما مدتی است که همکاری خوبی شده و قول‌های مساعدی داده شده است.

براساس گفته‌ها، طرح گازکشی به سه روستای واقع در عرصه‌ توس طبق توافقنامه‌ای انجام می‌شود که اردیبهشت‌ماه امسال بین استاندار خراسان رضوی و رییس سازمان میراث فرهنگی کشور بسته شد البته آنچه مورد نظر سازمان میراث فرهنگی بوده ، گازکشی از روی زمین بوده است. درحالیکه گازکشی از زیر خاک منطقه‌ تاریخی توس، نزدیک‌ترین و راحت‌ترین راه حل ارائه‌ شده برای رفع مشکل مردم است ، راه حلی که در آن، سرنوشت آثار تاریخی احتمالی مدفون مشخص نشده است.