ژاپن؛ کشور ‌آداب و سنن

دسترسی به شبکه‌های اینترنتی، امکان ارسال پیام کوتاه و استفاده از ابزارهای ارتباطی همراه مهم‌ترین فناوری‌هایی هستند که روی سبک زندگی افراد در کشورهای مختلف تاثیر‌گذار بوده‌اند. هنجارهای اجتماعی معیارهای نسبی هستند که توسط اغلب افراد جامعه پذیرفته شده است و افراد می‌توانند براساس این ویژگی‌ها رفتارهای خود را مورد ارزیابی قرار دهند. اگرچه ممکن است این هنجارها برای افراد مختلف یکسان و مشابه نباشند، اما آگاهی اعضای یک جامعه نسبت به این هنجار می‌تواند نقش بسیار مهمی در اصلاح الگوی زندگی افراد و جلوگیری از تغییر آن با گذشت زمان داشته باشد.

بررسی تاثیر گسترش فناوری بر سبک زندگی کشورهای مختلف نشان داده است که کشورهای مختلف از این منظر متفاوت هستند برای مثال اگرچه کشور ژاپن کشوری است که از آن به عنوان سرزمین غرق در فناوری نام برده شده است، اما ژاپنی‌ها همچنان از جمله افرادی هستند که بیش از سایر کشورها به آداب و سنن کهن و دیرینه که از گذشته‌های دور در میان اقوام و نیاکان مرسوم بوده است پایبند هستند.

ژاپنی‌ها هنوز به هنرها و صنایع دستی که صدها سال قدمت دارند، افتخار می‌کنند. اگرچه ژاپنی‌ها افرادی هستند که توانایی ایجاد و استفاده از فناوری‌های جدید را دارند، اما اغلب آنها به سختی از ورود فناوری‌های جدید به زندگی خود استقبال می‌کنند برای مثال میزان استفاده از اینترنت در ژاپن در مقایسه با دیگر کشورها بسیار کمتر است.

علی‌رغم این که بسیاری از کشورها که از نظر توسعه فناوری در جایگاه پایین‌تری قرار دارند از بیشترین تعداد کاربران اینترنتی برخوردارند. به عبارت دیگر می‌توان گفت شکاف ایجاد شده میان ادامه پذیرش الگوهای سنتی و قدیمی و همچنین بکارگیری فناوری‌های جدید در زندگی روزمره افراد مانع از این شده است که سبک زندگی مردم این کشور تحت تاثیر گسترش فناوری قرار گیرد.

در ژاپن خانواده‌ها همچنان به شیوه سنتی، انجام کارهای هنری را ادامه می‌دهند، به شیوه‌ خاصی چای درست می‌کنند، عود می‌سوزانند یا حتی کیمونو می‌پوشند.

آنان ارزش بسیار زیادی برای حفظ سنت‌های قدیمی قائل هستند.

جالب است بدانید علی‌رغم این که ژاپنی‌ها به عنوان معماران بزرگ سبک بین‌المللی در دنیا شناخته شده‌‌اند همچنان آثار معماری در این کشور تحت تاثیر سنت ژاپنی است. در این کشور، پایبندی به آداب و رسوم الزامی است و آنها رنگ طبیعی چوب را به رنگ و روغن جلا ترجیح می‌دهند و دوست دارند اسباب و اثاثیه چوبی را برای خانه خود انتخاب کنند. ژاپنی‌ها ازجمله افرادی هستند که برای کهنسالان و سالمندان ارزش و احترام بسیار زیادی قائل هستند و این ویژگی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که این کشور را از دیگر کشورهای دنیا متمایز می‌سازد. احترام به کهنسالان به قدری در کشور ژاپن حائزاهمیت است که اغلب کشورها وقتی برای انجام مذاکرات و معاملات تجاری با ژاپنی‌ها ملاقات می‌کنند افراد سالمند را برای حضور در این مذاکرات انتخاب کرده تا بتوانند هر طور شده موافقت طرف مذاکره خود را جلب کنند.

شاید برایتان جالب باشد بدانید که کشور ژاپن ازجمله کشورهای بزرگ صنعتی در سطح دنیا است که امروزه با پدیده‌ای به نام افزایش شمار سالمندان مواجه شده است که این پدیده نیز می‌تواند ناشی از سبک زندگی بخصوص این افراد باشد. بررسی‌های انجام شده حاکی از آن است که شادی، انجام فعالیت‌های ورزشی و داشتن برنامه غذایی مناسب ازجمله عواملی هستند که بر افزایش طول عمر ژاپنی‌ها تاثیرگذار بوده است.

در این کشور بیش از 30 هزار سالمندی که بیش از 100 سال عمر دارند زندگی می‌کنند و جالب‌تر این که هیچ کشوری تاکنون با چنین پدیده‌ای مواجه نشده است و به این ترتیب این ویژگی برای مردم این کشور یک افتخار ملی است و این در حالی است که این کشور برای بیست و هفتمین سال متوالی با کاهش جمعیت کودکان مواجه شده است که به نظر می‌رسد در آینده‌ای نه‌چندان دور کاهش نیروی کار و افزایش نیازهای مراقبتی برای سالمندان می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای اقتصاد این کشور به همراه داشته باشد. علی‌رغم افزایش مشکلات زندگی در دنیای امروز در مقایسه با گذشته، همچنان نگهداری از افراد سالمند هر خانواده به عهده فرزند بزرگ خانواده است و این سنت هم ازجمله سننی است که همچنان ژاپنی‌ها به آن پایبند هستند و سفر فرزندان یا اعضای خانواده یا خروج روزانه کاری آنها یا تنها ماندن آنها در خانه حتی برای مدت زمانی کوتاه ازجمله عواملی است که موجب می‌شود سالمندان به طور موقت در مرکز نگهداری از سالمندان زندگی کنند.

البته گاهی سالمندان خودشان خواستار زندگی در این مراکز می‌شوند یا این که به دلیل معلولیت‌های خاص این افراد، فرزندان آنها تصمیم می‌گیرند مسوولیت نگهداری از آنها را به مراکز نگهداری از سالمندان بسپارند. از آنجایی که بیش از 86 درصد سالمندان بالای 100 سال در این کشور زن هستند این کشور به عنوان کشور پیرزن‌ها نیز نامگذاری شده است. امید به زندگی در این کشور برای زنان 5/85 سال و برای مردان 79 سال است که از این نظر با دیگر کشورها از تفاوت قابل توجهی برخوردار است. امید به زندگی، میزان متوسط طول عمر مردم یک کشور است که همه ساله توسط سازمان بهداشت جهانی گزارشی در این باره اعلام می‌شود.

بی‌شک عواملی مانند سبک زندگی افراد، بهداشت، تغذیه و استعمال دخانیات از مجموعه عوامل مهمی هستند که می‌توانند تعیین‌کننده امید به زندگی در کشورهای مختلف باشند. همه ما می‌دانیم که ژاپنی‌ها مودب‌ترین مردم دنیا هستند که این ادب و نزاکت حتی در بین جوانان ژاپنی نیز مشهود است. علی‌رغم این‌‌که این روزها ابزارهای دنیای فناوری رفتار و اخلاق بسیاری از جوانان و نوجوانان را تحت تاثیر قرار داده‌اند، اما باز هم ژاپنی‌ها از جمله افرادی هستند که از این قاعده مستثنا هستند.

وقتی در این کشور وارد یک فروشگاه مواد غذایی می‌شوید به گونه‌ای مورد احترام قرار می‌گیرید که شاید کمتر مشابه آن را در کشور دیگری تجربه کرده باشید. آنها رعایت حقوق دیگران در اماکن عمومی را بسیار مهم و ضروری می‌دانند تا جایی که هیچ‌گاه در مکان‌های عمومی با تلفن همراه خود صحبت نمی‌کنند و در صورت ضرورت هیچ‌گاه صدای فردی را که با گوشی تلفن همراهش صحبت می‌کند نخواهید شنید. اگرچه پیشرفت علم و فناوری در برخی از زمینه­‌ها در راستای آداب و سنن حاکم بر جامعه ژاپن حرکت نمی‌کند،‌ اما از آنجایی که 70درصد جمعیت این کشور را افراد کهنسال تشکیل می‌دهند عدم پایبندی به آداب و رسوم بسیار ناپسند است. کشور ژاپن نیز با توجه به اهمیت این موضوع و همچنین برای جلوگیری از فراموشی سنت‌‌ها و فرهنگ این کشور در میان جوانان اقدامات گسترده‌ای در این رابطه انجام داده است. آنها براین باورند که آداب و سنن هر کشور بسادگی و یکشبه شکل نگرفته است که بعد از مدت کوتاهی به دست فراموشی سپرده شده و از صفحه تاریخ روزگار این کشور محو شود، بلکه این آداب و سنن نتیجه تلاش‌های افرادی است که از گذشته‌های دور در اعماق خاک این کشور ریشه دوانده است.

اگرچه به نظر می‌رسد که زنان ژاپنی با کنار گذاشتن رسم دیرینه پوشیدن لباس سنتی در تلاش هستند تا بیش از پیش از سنن و آداب و رسوم سنتی این کشور فاصله گیرند، اما حقیقت این است که اگرچه آنها از نظر ظاهری همگام با زنان دیگر کشورهای دنیا قدم برمی‌دارند، اما تا به دست‌آوردن حقوق اجتماعی که در دنیای امروز از حقوق مسلم همه زنان است، راهی طولانی را پیش رو دارند.

یکی از عقاید سنتی حاکم بر ژاپن که هنوز هم ردپایی از آن در رفتار زنان ژاپنی به چشم می‌خورد اصول سه‌گانه زندگی زنان ژاپنی است. به عبارت دیگر اطاعت از دستورات پدر به عنوان فرزند، اطاعت از همسر پس از ازدواج و همچنین اطاعت از فرزند در دوران سالمندی از ارکان سه‌گانه زندگی یک زن ژاپنی است. این در حالی است که در این کشور بیشترین بار زندگی به عهده زنان است. اغلب آنها علی‌رغم مشغله‌های زیادی که در خانه دارند فعالیت اجتماعی خود را در خارج از خانه از ساعت 9 صبح آغاز کرده و تا ساعت 5 بعدازظهر ادامه می‌دهند.

در حقیقت آنها به مراتب بیشتر از مردان ژاپنی زحمت می‌کشند و کار می‌کنند و این در حالی است که در این جامعه اغلب حقوق زنان نادیده گرفته می‌شود. زنان از صبح تا شب تلاش می‌کنند تا هر طور که شده بتوانند زندگی اجتماعی و خانوادگی خود را تحت کنترل قرار دهند که این خود می‌تواند پیامدهای روحی و عاطفی بسیاری را برای آنها به همراه داشته باشد. اگرچه آنها اغلب افرادی هستند که همه این فشارها و مشکلات را تحمل می‌کنند تا بتوانند رضایت خانواده خود را هر طور شده به دست آورند و همان‌طور که می‌بینیم علی‌رغم این‌که این کشور از نظر فناوری یکی از پیشرفته‌ترین کشورهای دنیا محسوب می‌شود، اما همچنان پایبندی به سنت‌های قدیمی در میان مردم این کشور حائز اهمیت است.

اگرچه نقش فناوری‌های نوین در زندگی اجتماعی مردم کشور ما انکارناپذیر است، اما باید پذیرفت که به موازات رشد فناوری، ارتباط اجتماعی بین افراد نیز دستخوش تحولات عظیمی شده که کم‌رنگ شدن نقش اجتماعی افراد را در ایران به دنبال داشته است.

این روزها پدر و مادرها صبح تا شب کار می‌کنند تا بتوانند پاسخگوی نیازهای فرزندانشان باشند، چرا که رشد فناوری‌های نوین موجب شده است علی‌رغم این‌که ما در گذشته تنها با خریدن یک عروسک پارچه‌ای یا یک ماشین کوچولوی قرمزرنگی که چراغ‌های آن خاموش و روشن می‌شد دنیایی از شادمانی را احساس می‌کردیم امروزه فرزندانی داشته باشیم که خواسته‌هایی فراتر از اینها داشته باشند.

در زندگی ایرانی‌ها که روزی مهما‌ن‌نوازی آنها در دنیا زبانزد خاص و عام بود، دیگر از مهمانی‌ها و دور هم جمع شدن‌ها خبری نیست و شاید اگر روزی سنت دیرینه و کهن عید نوروز هم به دست فراموشی سپرده شود دیگر حتی سالی یک بار هم به دیدن اقوام و دوستان و آشنایان خود نرویم و تنها به یک تماس تلفنی که آن هم به ندرت انجام می‌شود برای باخبر شدن از حال همدیگر اکتفا کنیم که شاید بتوان همه این تغییرات را ناشی از همین مهمان‌نوازی ایرانی‌ها برای استقبال از فناوری‌های نوینی به حساب آورد که از جهات مختلف قدم به زندگی ما گذاشته‌‌اند.