The Matrix

در آستانه سال 2000، جهان با پدیده‌ای به نام ماتریس مواجه شد. فیلمی علمی – تخیلی که مبتنی بر جلوه‌های فوق‌العاده پیشرفته و انقلابی ساخته شده بود و ذهن بسیاری از مردم را نه فقط به واسطه جلوه‌های ویژه‌اش بلکه به واسطه مفاهیمی که به جامعه منتقل می‌کرد به خود مشغول داشت.

داستان ماتریس، تم قدیمی قیام ماشین علیه انسان را داشت و روایت دورانی بود که ماشین‌ها برانسان غلبه و از آنها به عنوان باتری‌هایی برای تامین انرژی خود استفاده می‌کنند و برای آن‌که بدن آنها بیدار بماند، دنیایی مجازی را برای ذهن آنها خلق کرده‌ بودند. در این فیلم انسان‌ها به نظر هرروز زندگی می‌کنند، غذا می‌خورند، می‌خوابند و مهمانی می‌روند؛ اما همه اینها تنهادر ذهن آنهاست و در حقیقت در پیله‌هایی خفته اند که ماشین‌ها از انرژی بدن آنها استفاده کنند. گروهی از بازماندگان در تنها شهر باقیمانده انسان‌ها در مبارزه‌ای بی‌امان با ماشین‌ها هستند.

ماتریس به این ترتیب با آمیختن فناوری‌های نو و کنایه‌های اسطوره‌ای قدیمی در کنار اشارات عمیق فلسفی، ذهن بسیاری از مردم را با این سوال مواجه کرد که واقعیت چیست و چه چیزی واقعی است؟

در پشت بحث‌های فلسفی، سوال‌های علمی جدیدی با این فیلم به حوزه بحث عمومی وارد شد. مگر نه این‌که تمام ذهنیت ما از جهان اطراف در مغز ما شکل می‌گیرد و مگر نه این‌که همه احساسات و حواس ما تنها زمانی معنا می‌گیرند که در مغز تفسیر شوند؟ خوب اگر مغز ما به هر شکلی تصمیم بگیرد و سیگنال‌های ورودی را به گونه دیگری تفسیر کند آنگاه معنای واقعیت برای ما نیز متحول خواهد شد. در سال‌های پس از نمایش این فیلم، بحث‌های علمی در زمینه علوم شناختی و عصب‌شناسی گسترش یافت تا جایی که چند سال پیش محققان پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM) موفق شدند آزمایشی را انجام دهند که نشریه نیچر آن را ورود به دنیای ماتریس نامید. آنها توانستند با دستکاری سیستم مغزی یک میمون کاری کنند که وقتی شیء مشخصی به وی نشان داده می‌شد، او شیء دیگری را ببیند. این تحقیقات هنوز ادامه دارد اما فیلم، غیر از صحنه‌های هیجان انگیز و گذشته از سوال‌های فلسفی‌اش بهانه مناسبی را پیش می‌آورد که درباره جایگاه مغز بیشتر بیندیشیم.

بعد از موفقیت این فیلم 2 قسمت دیگر برای آن ساخته شد و همچنین مجموعه‌ای از انیمیشن‌ها در مجموعه‌ای به نام انی ماتریس سعی کردند زبان ساده‌بخش‌هایی از داستان از جمله منشأ پیدایش ماتریس را توضیح دهند.

پوریا ناظمی