علامه فضل الله درگذشت

دفتر اطلاع‌رسانی فضل‌الله با برگزاری نشست خبری در مسجد حسنین در جنوب بیروت (محل برگزاری نماز جمعه آیت‌الله فضل‌الله) با اعلام خبر وفات وی افزود: آیت‌‌الله فضل‌الله مجتهد و مرجع احیاگر، همه اهتمامش مسائل امت و مقابله با استعمارگران و تحقق اسلام در زندگی مسلمانان به عنوان یک شیوه زندگی بود و خود را خادم خدا، رسول خدا و اهل بیت رسول‌الله می‌دانست. در بیانیه دفتر که توسط یکی از مسوولان آن قرائت شد، آمده است: علامه فضل‌الله می‌دانست که شکست شوکت استعمارگران در وحدت مسلمان است به همین دلیل در خطبه‌های نماز جمعه خود همیشه بر وحدت میان مسلمانان و بویژه بین برادران فلسطینی تاکید داشت. در این بیانیه آمده است که علامه فضل‌الله به عنوان پدری مهربان، راهنمای همه جنبش‌های اسلامی در کشورهای اسلامی و عربی بود و همه اهتمام او مسائل جهان اسلام و بویژه قضیه فلسطین بود.

سیدمحمدحسین فضل‌الله 16 نوامبر سال 1935 میلادی در نجف اشرف چشم به جهان گشود. پدر وی علامه عبدالرؤوف فضل‌الله برای فراگیری علوم دینی به این شهر مهاجرت کرده بود و سال‌های طولانی را به همراه خانواده‌اش در نجف اشرف گذراند. به این ترتیب فضل‌الله در بزرگ‌ترین حوزه علمیه در نجف اشرف پرورش یافت و از سنین خردسالی فراگیری علوم دینی را آغاز کرد. ایشان از محضر استادان بلندپایه آن زمان همچون سید ابوالقاسم خوئی، سیدمحسن حکیم، سیدمحمود شاهرودی و شیخ حسین حلی استفاده نمود و درس فلسفه را نزد ملاصدرا بادکوبی، فرا گرفت. مدت 5 سال نیز این درس را از سیدمحمد باقر صدر فرا گرفت و بعدها از یاران نزدیک او شد.

علامه فضل‌الله یکی از دانشجویان برجسته علمی در آن مرحله بود تا جایی که توانست اعتماد آیت‌الله ابوالقاسم خوئی از مراجع تقلید شیعه را به خود جلب کند. فضل‌الله در سال 1952 میلادی در 17 سالگی برای نخستین بار به قصد دید و بازدید خانوادگی به لبنان رفت و در این سفر که همزمان با اربعین درگذشت سید محسن امین عاملی بود، قصیده‌ای در رثای او سرود و در آیین یادبود او قرائت کرد. وی در این قصیده بسیاری از مسائل سیاسی روز و از جمله مساله وحدت و بیداری اسلامی و مهاجرت جوانان را مطرح و استعمار فرانسه را تقبیح کرد. روزنامه‌های آن روز لبنان این قصیده را تحریک‌کننده و احساس برانگیز توصیف کردند. در سال 1966 میلادی جمعی از موسسان انجمن مذهبی اسرة‌‌‌‌‌‌‌‌‌ التآخی منطقه نبعه در حاشیه شرقی بیروت از فضل‌الله دعوت کردند تا در آن منطقه رحل اقامت افکند.

علامه فضل‌الله پس از بازگشت به لبنان، در سال 1966 میلادی فعالیت‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی گسترده‌ای را در این کشور به راه انداخت که امروزه پس از 45 سال از آغاز این فعالیت‌ها کارنامه پرباری از آن در ابعاد مختلف مشهود است. وی با برگزاری جلسات تفسیر و وعظ دینی و اخلاقی و برنامه‌های پاسخ به پرسش‌هاـ‌ که هنوز هم به صورت منظم تداوم دارد ـ‌ توانست تحول عظیمی در چندین نسل پدید آورد و چنان که خود می‌گفت: افتخار تربیت غالب نیروهای مبارز و فعالان مذهبی شیعه را از آن خود دارد. تأسیس حوزه علوم دینی به نام المعهد الشرعی الاسلامی با هدف پرورش طلاب علوم دینی، بخش دیگری از فعالیت‌های فرهنگی و علمی سیدمحمدحسین فضل‌الله بود. وی علاوه بر المعهد الشرعی که در شهر بیروت واقع است، حوزه علمیه ویژه زنان را نیز در بیروت و حوزه‌ای نیز در صور و حوزه المرتضی در دمشق (سیده زینب) را تا‌سیس کرد. از سیدمحمدحسین فضل‌الله تاکنون بیش از 70 عنوان کتاب ـ ‌که درمجموع به بیش از یکصد جلد می‌رسد ‌ـ منتشر شده است. برخی از کتاب‌های وی شامل مجموعه سخنرانی‌ها و برخی دیگر تقریرات درس‌های خارج اصول و فقه او است که به وسیله شاگردانش تنظیم شده است.

گذشته از فعالیت‌های علمی و فرهنگی و سیاسی‌ای که علامه فضل‌الله در لبنان و سوریه داشت، فعالیت‌های اجتماعی وی چنان گسترده بوده که کمتر منطقه‌ای از کشور لبنان را می‌توان یافت که اثر فعالیت اجتماعی وی در آن مشهود نباشد. شعله‌ور شدن آتش جنگ‌‌های داخلی و تجاوزات صهیونیست‌ها، گذشته از خسارت‌های جانی و مالی، مشکلات اجتماعی فراوانی را در پی داشت که مهم‌ترین آن سرنوشت مبهم یتیمان و فرزندان شهدا و فقرا و معلولان بود.

از این رو علامه فضل‌الله به کمک نیکوکارانی از کشورهای عربی خلیج‌فارس و لبنان اقدام به تاسیس مراکز و موسسات عظیم و پیشرفته‌ای برای تربیت یتیمان و به ویژه فرزندان شهدا و فرزندان فقرا و تاسیس بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها و مساجد کرد تا بتواند به مشکلات این اقشار آسیب‌پذیر بپردازد. در این مراکز خیریه، نیازمندان به طور شبانه‌روزی اسکان دارند و تحصیلاتشان را در بخش آموزشی همین مراکز می گذرانند.

فضل‌الله پس از بازگشت به وطن پدری خویش (لبنان) درپی طرح صبغه سیاسی اسلام در جامعه مسلمانان لبنان برآمد، به گونه‌ای که اسلام‌گرایی سیاسی و مردم‌گرایی از وجوه بارز شخصیت او به شمار می‌آید.

زمانی که کشور لبنان مورد تهاجم رژیم صهیونیستی واقع شد، جوانانی که غالبا تحت تاثیر اندیشه و حرکت فضل‌الله بودند و گویا از پیش برای چنین دوره‌ای تربیت شده بودند، حرکت نامنظم و غیر تشکیلاتی مقاومت اسلامی را که برخوردار از بدنه‌ای مردمی و مستحکم بود، به راه انداختند. این حرکت که امروزه حزب‌الله لبنان شکل سازمان یافته و اصلی‌ترین شاخه آن است، همواره از فضل‌الله تغذیه فکری و سیاسی می‌کرد و می‌گفت: وسایل ارتباط جمعی جهان همیشه از فضل‌الله به عنوان (رهبر معنوی حزب‌الله) یاد می کنند ‌ـ اما وی انتساب تشکیلاتی و سازمانی خود را به هر گروه سیاسی‌ای رد می‌کرد و می‌گفت: «این نامگذاری ناشی از این است که اغلب این برادران مبارز و مومن در نمازهای جمعه و جماعت که به امامت من تشکیل می‌شود یا در درس‌ها و سخنرانی‌های من حاضر می‌شوند که این را تداعی می‌کند که من سمت رهبری آنان را به عهده دارم.»

در جریان انفجار مقر فرماندهی نیروهای آمریکایی و فرانسوی، رسانه‌های غربی انگشت اتهام را به طرف فضل‌الله گرفتند و او را مسوول این انفجارها معرفی کردند. جایگاه و نقش رهبری فضل‌الله در جنبش مقاومت اسلامی لبنان سبب شد تا یک بار ربوده و چهار بار در معرض ترور قرار گرفت.