مقابله با بیابان

بیش از دو سوم خاک ایران به لحاظ شرایط طبیعی و اقلیمی و داشتن آب و هوای خشک بیابانی است یا به سرعت روند بیابانی شدن را طی می‌کند. طبق گزارش‌های موجود 100 میلیون هکتار از مساحت کشور تحت‌تاثیر پدیده بیابان‌زایی قرار دارد و هر ساله 5‌/‌1 میلیون هکتار به کویرهای ایران افزوده می‌شود.

تغییرات زمین‌شناسی، آب و هوایی، جمعیتی و هزاران عامل دیگر در گسترش بیابان‌ها نقش دارد. متأسفانه پدیده بیابانی شدن یا بیابانی بودن مشکل کشورهای جهان سوم است. رفتار نسنجیده و ناآگاهانه به تخریب زمین‌های قابل‌کشت و مراتع منجر می‌شود و پدیده بیابان را تشدید می‌کند. امروز بسیاری از زیست بوم‌ها در معرض تهدید و تخریب قرار گرفته است. این پدیده امروزه، پا را از اقلیم‌های خشک و نیمه خشک فراتر نهاده است و در مناطق خشک نیمه مرطوب در حال چهره‌نمایی است.

از سوی دیگر جنگل‌های اندک ایران نیز در حال نابودی است. سطح مناطق پوشیده از جنگل در کشور طی 57 سال، روزانه 340 هکتار کاهش یافته است. بازسازی و نوسازی جنگل‌های شمال نیازمند گذشت زمان است که بسرعت و به همان سرعت که جنگل تخریب می‌شود، بازسازی نمی‌شود.

20 میلیون هکتار از خاک کشور در تهدید فرسایش بادی است که در این بین 4/6 میلیون هکتار خاک کشور به عنوان کانون‌های بحران فرسایش بادی مطرح است، این موضوع باعث شده میزان فرسایش خاک در ایران 4 برابر فرسایش خاک در دنیا باشد.

در توازن توسعه ایران دچار مشکلات زیادی است و در همین زمینه و با توجه به رشد جمعیت، برداشت بی‌رویه از سطح جنگل‌های کشور نیز شدت یافته و همین عدم توازن مراتع ایران و جنگل‌ها را بشدت تخریب کرده است.

سیاست کاری کشور در این مناطق بر شیوه‌های مختلف بیولوژیکی شامل کنترل و احیا استوار است. کشور ما با ایجاد بیش از 2 میلیون و 200 هزار هکتار جنگل‌های بیابانی در دهه‌های اخیر به‌منظور ایجاد تعادل زیست بوم‌ها و حفظ منابع پایه، گام مهمی را در جلوگیری از گسترش بیابان‌ها برداشته است.

هر چند مناطق بحرانی واقع در نقاط زیستی و اقتصادی اولویت‌دار را از حالت بحرانی خارج کرده‌ایم، لیکن حجم و سطح وسیع رو به گسترش بیابان‌ها به گونه‌ای است که طلب می‌کند برای حفظ منابع پایه بیشتر توجه کنیم.

به طور کلی 10 درصد اراضی کشاورزی از عواقب خطرات فرسایش کانون‌های بحرانی در امان نیستند، اما 40 درصد خسارت بخش کشاورزی از همین 10 درصد است که می‌توان با طرح‌هایی که مشارکت مردم را در پی دارد، بر این مساله غلبه کرد.