نگاه دوگانه دیپلماسی هسته‌ای آمریکا

هدف اصلی کنفرانس امنیت هسته‌ای واشنگتن طبق اعلام میزبان در سخنرانی افتتاحیه نشست هم این بود که کشورهای شرکت‌کننده با رسیدن به یک تفاهم و در پی آن یک تصمیم مشترک در مورد تهدیدهای بالقوه تروریسم هسته‌ای، با تدوین یک برنامه کاری در مدت 4 سال، حفاظت از مواد هسته‌ای موجود در جهان را به گونه‌ای افزایش دهند که از دستیابی گروه‌های تروریستی به این مواد جلوگیری شود.

اما دیپلماسی هسته‌ای تبعیض‌آمیز ایالات متحده در برگزاری این نشست، هم در چینش و چیدمان مدعوین به نشست و هم در موضوعات دستور کار 2 روزه اجلاس قابل رصد کردن بود.

آمریکا با هیاهوی رسانه‌ای، لزوم خلع‌سلاح هسته‌ای را پیش از نشست مطرح کرد، اما با دعوت از پاکستان و اسرائیل، 2 کشور دارنده تسلیحات هسته‌ای به این نشست و همزمان دعوت نکردن از کشورهایی که در پی دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای چون ایران هستند، نشان داد بی‌توجه به بایسته‌های نهضت جهانی خلع‌سلاح، تنها در پی اهداف پیدا و پنهان خویش از برگزاری چنین نشست‌هایی است.

این راهبری‌های دوگانه دیپلماسی هسته‌ای از سوی ایالات متحده، بسیاری را حتی پیش از برگزاری نشست به این نکته رهنمون کرد که نمی‌توان انتظار تغییری را در زمینه خلع‌سلاح هسته‌ای داشت و همچنان کشورهای دارنده تسلیحات هسته‌ای به سمت تجهیز تسلیحاتی حرکت خواهند کرد.

این نکته حتی در اظهارنظرهای مقامات 5 قدرت هسته‌ای و عضو دائم شورای امنیت نیز قابل مشاهده بود. جایی که نیکلا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه با تاکید بر لزوم تجهیز فرانسه به تسلیحات هسته‌ای برای امنیت بیشتر این کشور اظهار کرد که پاریس هیچ گاه تسلیحات هسته‌ای خود را کاهش نخواهد داد.

ترجمه این گفته‌ها چنین است که مخاطبان پیام این نشست، تنها کشورهایی هستند که در قالب پیمان ان.پی.تی به سمت دستیابی فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز حرکت می کنند و دیگر کشورهای دارنده تسلیحات هسته‌ای هیچ الزامی به این امر حتی با توجه به مفاد پیمان ان.پی.تی ندارند. به واقع 5 قدرت دارنده تسلیحات هسته‌ای با این سیاست به کشورهای دیگر اعلام می کردند که داشتن سلاح هسته‌ای برای آنها قانونی است، زیرا هدف آنها بازدارندگی است، اما دیگر کشورها نباید سلاح اتمی که هیچ، حتی فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای نیز داشته باشند.

سخنان ایهود باراک، وزیر دفاع رژیم صهیونیستی مهم‌ترین واکنش رسمی مقامات صهیونیست به اظهارات باراک اوباما در نشست پایانی همایش امنیت هسته‌ای واشنگتن بود.

باراک اوباما در این باره که چرا آمریکا سیاست واحدی را به کار نمی‌‌برد و توان هسته‌ای اسرائیل را نادیده می‌گیرد، گفت: آمریکا پیگیرانه از همه کشورهای جهان و ازجمله اسرائیل می‌خواهد که ان.پی.تی را امضا کنند.

البته پیشتر از این دان مریدور، وزیر مشاور در امور اطلاعات و انرژی هسته‌ای اسرائیل ـ که ریاست هیات این کشور را در همایش امنیت هسته‌ای واشنگتن به عهده داشت ـ گفته بود نتایج این همایش مورد رضایت اسرائیل است.

ایهود باراک، وزیر دفاع رژیم صهیونیستی، سخنان رئیس‌جمهور آمریکا در مورد لزوم پیوستن همه کشورها به ان.پی.تی را که به نخستین درخواست علنی آمریکا از اسرائیل برای ملحق شدن به این پیمان تعبیر شده است، رد کرد.

ابعاد زرادخانه هسته‌ای این رژیم تا 300 کلاهک ارزیابی شده است، اما اسرائیل همانند هند، پاکستان و کره شمالی عضو ان.پی.تی نیست و تاکنون حتی یک بازرس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موفق به بازدید از تاسیسات وسیع و بدون پادمان هسته‌ای این رژیم نشده است. تل‌آویو از ابتدای اشغال فلسطین در سال 1948 عموما و از سال 1969 بخصوص دکترین ابهام هسته‌ای را در پیش گرفته است؛ دکترینی که تاکنون غرب نیز با آن کنار آمده است.

رهبران 47 کشور جهان روز سه‌‌شنبه در واشنگتن موافقت کردند در طول 4 سال، امنیت مواد اتمی خطرناکی را که ممکن است به دست تروریست‌ها بیفتد، افزایش دهند.

در روز پایانی کنفرانس 2 روزه امنیت هسته‌ای، باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا هشدار داد جهان از جانب مواد اتمی‌‌ای که از آنها بخوبی محافظت نمی‌‌شود در خطر است، چراکه امکان دارد این مواد در دست گروه‌های تروریستی بیفتد.

رهبران 47 کشور جهان در واشنگتن راه‌های مبارزه با قاچاق مواد هسته‌ای را به بحث گذاشتند و راه‌های تبادل اطلاعات میان دولت‌ها و نیز ترتیبات قانونی در مورد امنیت مواد هسته‌ای را بررسی کردند؛ اما واقعیت این است که به باور بسیاری، تشکیل کنفرانس‌های سفارشی و گزینشی مانند کنفرانس واشنگتن، نتیجه مشخصی به همراه نخواهد داشت، چون بیشتر کشورها در این نشست غایب بودند و طبیعتا هر تصمیمی که در این نشست گرفته شود، قابل اجرا در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نبوده و برای دیگر کشورها نیز الزامی نخواهد بود.

البته جدای از این مساله که در نشست 2 روزه واشنگتن گذشت، مانند همیشه پرونده هسته‌ای ایران پای ثابت این اجلاس نیز بود؛ هرچند پرونده هسته‌ای ایران در دستور کار کنفرانس امنیت هسته‌ای واشنگتن قرار نداشت و نمایندگان ایران نیز در این نشست حضور نداشتند. با این حال تنش بر سر برنامه هسته‌ای ایران یکی از مهم‌ترین موضوع‌های غیررسمی‌ گفتگوهای باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا با مقامات دیگر کشورها ازجمله چین در حاشیه این کنفرانس بود.

باراک اوباما که میزبان بزرگ‌ترین نشستی بود که در 6 دهه گذشته در آمریکا برگزار شده، در حاشیه این کنفرانس با سران دیگر کشورها برای مقابله با پرونده هسته‌ای ایران و تصویب دور چهارم تحریم‌ها به رایزنی پرداخت. ازجمله مذاکرات صورت گرفته، گفتگوی باراک اوباما با همتای چینی خود هوجین تائو بود. هوجین تائو در واشنگتن گفت پکن قاطعانه با گسترش تسلیحات هسته‌ای مخالف است و در عین حال از بهره‌گیری صلح‌‌آمیز از انرژی هسته‌ای حمایت می‌کند.