پاشنه آشیل آنکارا

ترکیه در حالی سال‌ها از حقوق اقلیت ترک‌تبار قبرس دفاع کرد که اکنون همین حمایت و پشتیبانی به مانعی در مسیر عضویتش در اتحادیه ‌اروپا تبدیل شده است.

این مساله که مذاکرات الحاق ترکیه به اتحادیه‌اروپا به کندی پیش می‌رود رازی سر به مهر نیست. از 35سرفصل تبیین شده برای مذاکرات پیوستن ترکیه به این اتحادیه تنها یک مورد (تحقیقات)‌ به نتیجه رسید ، 5 مورد به واسطه وتوی فرانسه که مخالف پیوستن کامل ترکیه به اتحادیه است کاملا بلوکه شده است و مذاکره پیرامون 8 سرفصل دیگر برای تنبیه ترکیه به دلیل کوتاهی در بازگشایی بنادر و فرودگاه‌هایش به روی قبرس (جمهوری یونانی قبرس)‌ به حال تعلیق درآمده است.

دورنمای پیشرفت در مذاکرات الحاق اکنون بیش از هر زمانی در گذشته تیره و تار به نظر می‌رسد و در همین حین افکار عمومی در ترکیه به سوی تغییر می‌رود. حمایت ترک‌ها از الحاق کشورشان به اتحادیه‌اروپا در سال 2004 میلادی بیش از 70 درصد بود در حالی که این نرخ طی سال گذشته میلا‌دی به 42 درصد تنزل یافت.

هرمان ون دومپوی، رئیس جدید اتحادیه‌اروپا زمانی گفته بود ترکیه هیچ‌گاه نباید بخشی از اتحادیه‌اروپا باشد. این دیدگاهی است که نیکلا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه هم عمیقا به آن اعتقاد دارد. با این وجود دیپلمات‌های اروپایی به ترک‌ها می‌گویند زمان به نفع آنها است در حالی که روسای‌جمهور می‌آیند و می‌روند.

اروپایی‌ها اکنون خود را در برابر موضوعی حیاتی‌تر یافته‌اند و آن آینده قبرس، جزیره‌ای در سواحل جنوبی ترکیه در دریای مدیترانه است که پس از کودتای یونانی‌تبارها و تهاجم نظامی 1974 ترکیه دوپاره شده است. ترکیه در غیاب حل و فصل مساله قبرس قادر به پیوستن به اتحادیه‌اروپا نخواهد بود چرا که جمهوری یونانی‌نشین قبرس که از سال 2004 میلادی به عضویت اتحادیه درآمده در شورای اروپا حق وتو دارد.

دولت قبرس شنبه این هفته توان خود در این زمینه را به رخ آنکارا کشید و اعلام کرد مانع از گشوده‌شدن 5 سرفصل دیگر در سال جدید میلادی خواهد شد. در چنین شرایطی اگر ترک‌ها واقعا خواستار پیشرفت مذاکرات الحاق و تسریع روند حرکتشان به سوی عضویت در اتحادیه باشند باید راهی برای عبور از بحران دیرینه قبرس بیابند.

این مساله از وجوه دیگری هم اهمیت دارد. قبرس یکی از دلایل ایجاد اصطکاک در روابط اتحادیه‌اروپا (که قبرس عضوی از آن است و ترکیه نیست)‌‌و ناتو (سازمانی که ترکیه در آن عضویت دارد اما قبرس ندارد)‌ است. اگر مساله قبرس حل و فصل شود راه برای همکاری نزدیک‌تر بین این دو سازمان که با وجود استقرارشان در بروکسل، پایتخت بلژیک گویی در 2سیاره متفاوت تنفس می‌کنند هموار خواهد شد.

شاید اظهارنظر مثبت نسبت به نتیجه مذاکرات اتحاد دوباره قبرس خیلی قرین به صحت نباشد. دیوید ماناس، فرستاده ویژه پیشین بریتانیا به قبرس اخیرا در نوشتاری برای «مرکز اصلاحات اروپا» تصریح کرده بود «هرچند چنانچه کسی روی اتحاد دوباره قبرس شرط‌بندی کند، متضرر نخواهد شد اما پیش‌بینی زمان به ثمر رسیدن مذاکرات کار آسانی نیست.»

برای 3 دهه پس از سال 1974 ترک‌تبارهای قبرس توسط رئوف دنکتاش رهبری می‌شدند که جدایی را بر همزیستی مسالمت‌آمیز و ایجاد نوعی فدراسیون 2 بخشی ترجیح می‌داد. وقتی هم که دنکتاش به حاشیه دنیای سیاست بخش ترک‌نشین قبرس رانده شد در بخش یونانی‌نشین تاسوس پاپادوپلوس تندرو به قدرت رسید که حتی در برابر طرح کوفی عنان، دبیر کل پیشین سازمان ملل برای اتحاد مجدد قبرس در سال 2004 میلادی هم قد علم کرد.

یک هفته پس از آن که یونانی‌تبارها به طرح اتحاد دوباره جزیره در قالب بک همه‌پرسی که تحت نظارت سازمان ملل انجام شد، رای منفی دادند جمهوری قبرس یا همان بخش یونانی‌نشین به عضویت اتحادیه‌اروپا درآمد.

دولت قبرس با توجه به موقعیت جدیدش حتی تعهد اتحادیه‌اروپا به اعطای مشوق‌های تجاری و رفع تحریم‌های اعمال شده علیه بخش ترک‌نشین جزیره در صورت دادن رای مثبت به طرح عنان را وتو کرد. آنکارا در واکنش به همین اقدام از بازگشایی فرودگاه‌ها و بنادر خود روی جمهوری قبرس با وجود الحاق این جمهوری به اتحادیه‌اروپا خودداری کرد.

با گذشت 5 سال از الحاق جمهوری قبرس به اتحادیه‌اروپا اکثریت بسیاری از دیپلمات‌های ارشد اتحادیه با صدایی بلند تصمیم پذیرش این جمهوری قبل از حل و فصل بحران داخلی جزیره قبرس را اشتباه توصیف می‌کنند.

مهم‌ترین دغدغه این بود که یونان در صورت مخالفت با الحاق قبرس تمامی درخواست‌های واصله از سوی کشورهای شرق اروپا برای الحاق را وتو کند. در عین حال این هم خطایی بزرگ بود که گمان می‌رفت مهم‌ترین مانع بر سر اتحاد دو پاره قبرس شخص دنکتاش و ترک‌تبارها هستند.

در فوریه سال 2007 میلادی وقتی دیمیتری کریستوفیاس در انتخابات جمهوری قبرس بر پاپادوپلوس چیره شد و به ریاست‌جمهوری رسید شرایط روبه بهبود گذاشت. کریستوفیاس از اعضای حزب کمونیست قبرس (اکل)‌ است. او نه تنها هوادار اتحاد مجدد قبرس است که از فعالان کارگری و دوستان قدیمی محمت علی طلعت، رهبر ترک‌تبارهای قبرس تلقی می‌شود.

کریستوفیاس می‌گوید فقط با هدف حل و فصل مشکل قبرس در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرده بود. فراهم‌ آمدن همه شرایط برای اتحاد دوباره قبرس وضعیتی را به وجود آورده که ویلیام شلیت، تحلیلگر امور حوزه مدیترانه در موسسه تحقیقاتی سلطنتی اکلانوس اسپانیا از آن تحت عنوان «پنجره‌ای بی‌بدیل و منحصر به فرد برای عبور از بحران قبرس برای همیشه یاد می‌کند» اما مشکل اینجاست که «این پنجره برای همیشه باز نخواهد ماند.»

با وجود خوشبینی اولیه با شروع مذاکرات چالش‌ها یکی یکی نمایان شدند. کریستوفیاس اصرار داشت به طرح عنان بازنگردد در حالی که طلعت خواستار پیشبرد مذاکرات بر مبنای این طرح است. در هر 6 سرفصل مذاکرات (اقتصاد، قلمرو، اتحادیه‌اروپا، مرزها، امنیت و دارایی‌ها)‌ دیدگاه‌های نمایندگان 2 طرف به نهایت متفاوت و دور از هم بود.

اگرچه توفیق‌هایی هم به دست آمده که اکثرش در دو دیدار هفتگی کریستوفیاس و طلعت شکل گرفته اما موارد اختلاف‌نظر همچنان زیاد است. دو طرف بویژه در زمینه قلمرو، دارایی‌ها و امنیت اختلاف نظرهای عمیقی با هم دارند.

افزایش مهاجرت ترک‌ها از ترکیه به بخش ترک‌نشین یکی از حوزه‌های اصلی اختلاف است. به واقع از نگاه یونانی‌تبارها، ترک‌های ترکیه مشکلی به مراتب جدی‌تر از ترک‌تبارهای قبرس هستند. این جمله که «ما با ترک‌های قبرس مشکل نداریم بلکه مشکل ما ترکیه و ارتش‌اش است» بسیار در جمهوری قبرس تکرار می‌شود.

همه طرف‌ها عزم خود را برای بستن پرونده قبرس جزم کرده‌اند. مقامات سازمان ملل تهدید کرده‌اند اگر مذاکرات نمایندگان 2 بخش یونانی و ترک‌تبار قبرس این بار هم به نتیجه نرسد نیروهای حافظ صلح را از این جزیره فرامی‌خوانند. اروپایی‌ها به آنکارا یادآور شده‌‌اند ترکیه بیش از هر کشوری از حل و فصل مساله قبرس سود می‌برد و یونان هم دیگر رغبتی به کش دادن این پرونده ندارد.

اگر مذاکرات به شکست انجامد امکان اتحاد جزیره قبرس برای سال‌ها از دست می‌رود، رویای الحاق ترکیه به اتحادیه‌اروپا بر باد خواهد رفت و اتحادیه‌اروپا باید جاه‌طلبی خود را برای ایفای نقشی جدی‌تر در عرصه بین‌المللی را باید به بایگانی بسپارد: «وقتی اروپا قادر نیست معضلی را در حیات خلوتش حل و فصل کند چطور قادر خواهد بود در قامت بازیگری تمام عیار در عرصه جهانی ظاهر شود؟»

مترجم: رضا سادات
منبع: لس آنجلس تایمز