اشرف البلاد؛ رویای واقعی

دسترسی به این بنا با جاده باریک آسفالته ای صورت می‌گیرد که در کیلومتر 4 بهشهر به جاده اصلی ساری ــ‌ گرگان متصل می‌شود و پس از عبور از دل جنگل و سپس دهکده التپه، سرانجام به این مجموعه تاریخی می‌رسد. عباس آباد بهشهر از بزرگ‌ترین باغ‌های کشور است به طوری که باستان شناسان، این مجموعه را اوج شکوفایی باغ‌سازی ایران معرفی می‌کنند. از این رو چند سالی است که باغ‌های عباس آباد به نمونه مطالعاتی باغ‌های ایرانی بدل شده است. وجود راه‌های دسترسی مناسب و اقامتگاه، آثار باستانی دوره صفویه، آب و هوای مطبوع و دل‌انگیز جنگلی از امتیازاتی است که موجب شده این مجموعه به یکی از مهمترین قطب‌های گردشگری مازندران تبدیل شود. این مجموعه بی نظیر به دستور شاه عباس اول صفوی در سال 1020 و 1021 هـ .ق ساخته شد و در حال حاضر مهمترین باغ غیر کویری ایران را شکل بخشیده است.

در آن زمـان بـه دسـتـور شـاه عـبـاس صـفـوی اراضـی ایـن مـنطقه که خرگوران نام داشت خریداری شد و شهری تحت عنوان «اشرف البلاد» ساخته شد که اقامتگاه شاه عباس اول در مازندران بود. این منطقه بعدها به بهشهر تغییر نام داد و بهشهر امروزی، شهری زیبا، جذاب و سرسبز است که آثار طبیعی و تاریخی فراوانی دارد. عباس‌آباد، مجموعه باغی طبقه‌ای و پلکانی بوده که شامل عمارت، حمام، 2 برج آجری و چهار باغ است و از این مجموعه به عنوان شکوه باغ سازی ایرانی یاد می‌شود. این باغ تاریخی و محوطه پیرامون آن که نزدیک به 500 هکتار وسعت دارد، همه روزه پذیرای گردشگران زیادی است. استخر عباس‌آباد به وسعت تقریبی 10هکتار در میان جنگل به صورت سد محکمی‌ در بین 2 کوه بلند بنا شده که قدمت آن به 370 سال قبل باز می‌گردد. در وسط استخر میان آب، عمارتی قرار دارد که هنوز با نهایت استحکام برپاست و در اطراف همین استخر ابنیه زیادی وجود داشته که متاسفانه دیگر اثری از آنها نیست. البته دو برج آجری مخروط ناقص و آثار حمام، کاخ و... هنوز مـوجود است که نیاز به مرمت دارد. گفته می‌شود شاهان صفوی به منظور تفریح، قایقرانی و شکار به این استخر می‌آمدند و با قایق بر سطح آن به تفریح و تفرج می‌پرداختند. حجم آب استخر در فصول مختلف سال تغییر می‌کند تا حدی که در برخی از فصول، کاملا به زیر آب فرو رفته و در برخی زمان‌ها و در حالت کم آبی ــ عموما در فصل تابستان ــ کـامـلا هویدا می‌شود. در ششمین فصل کاوش در باغ‌های تاریخی عباس آباد بهشهر، 1600 متر مربع معماری صفوی این مجموعه تاریخی از زیر خاک بیرون آمد. معماری موجود در بخش شمالی محوطه با معماری دوره صفوی مطابقت دارد و این مجموعه کاربری تابستانه داشـتـه اسـت. کـشـف اتاق‌هایی با سیستم سه دری در ابتدای دروازه شمالی باغ از جمله دیگر اکتشافات مهم این فصل کاوش بود. این اتاق‌ها که هنگام کاوش بخش‌هایی از دروازه شمالی و غربی مجموعه باغ عباس آباد به دست آمد، به شکل سه مربع تو در تو ساخته شده‌اند که در مجموع به یک مجموعه سه دری بدل می‌شوند. از این سیستم برای هدایت هوای خنک به داخل مجموعه باغ‌ها استفاده می‌شده است.

این باغ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، اما همیشه با کمبود بودجه عمرانی و مرمتی مواجه بوده که اگر ــ این مشکل حل شود ــ و مرمت ابنیه و باغ به صورت پیوسته دنبال شود شاهد حضور بیشتر گردشگران و باستان شناسان داخلی و خارجی در عباس آباد خواهیم بود.

جام‌جم - سهیل جانی‌پور