هفته‌ای برای مهرورزی

سازمانی برای مردم

در آغاز انقلاب اسلامی، تاکید بر توسعه عدالت در توزیع منابع و خدمات رسانی همه جانبه از سوی دولت، شکل‌گیری نهادهای مختلفی را به دنبال داشت.

به ابتکار شهید فیاض‌بخش، با مصوبه شورای انقلاب اسلامی در سال 1359 در جهت تحقق مفاد اصول سوم، بیست و یکم و بیست و نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سازمان بهزیستی تشکیل شد.این نهاد از تلفیق 13 سازمان و نهاد دولتی و غیردولتی به منظور حمایت‌های گوناگون از کودکان نیازمند، زنان و کودکان بی‌سرپرست و نیز عرضه خدمات توانبخشی به معلولان جسمی و ذهنی، مبتلایان به بیماری‌های صعب‌العلاج، معتادان و ناسازگاران اجتماعی و هم چنین پیشگیری از معلولیت‌ها و آسیب‌های اجتماعی و غیره با توجه به حفظ ارزش‌ها و کرامات والای انسانی و تکیه بر تعاون و همیاری مردم نیکوکار و همکاری‌های نزدیک روحانیون متعهد و سایر طبقات دلسوز کشور تلاش می‌کند.

فعالیت سازمان بهزیستی کشور اوایل تاسیس آن، به گونه‌ای بود که رئیس آن، وزیر مشاور بود و در کابینه حضور داشت؛ اما بعدها این ساختار تغییر کرد و سازمان بهزیستی در مجموعه وزارت بهداری و بهزیستی قرار گرفت.

از سال 64 که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تشکیل شد تا سال 83 که وزارت رفاه و تامین اجتماعی شکل گرفت، سازمان بهزیستی کشور به عنوان سازمان زیر مجموعه وزارت بهداشت فعالیت کرد، اما به دلیل انبوه مشکلات و گرفتاری‌های این وزارتخانه در عمل، مسائل سازمان بهزیستی کشور مغفول بود و کمتر صدای مسوولان بهزیستی و گروه تحت پوشش این سازمان به گوش مسوولان عالی رتبه کشور می‌رسید.

بهزیستی مجموعه متشکلی از تدابیر، خدمات و فعالیت‌ها و حمایت‌های غیربیمه‌ای که به منظور بسط رحمت اسلامی جامعه و حفظ ارزش‌ها و کرامات والای انسانی، تکیه بر مشارکت‌های مردم و همکاری‌های نزدیک سازمان‌های ذی‌ربط در جهت گسترش خدمات توانبخشی، حمایتی، بازپروری و پیشگیری از معلولیت‌ها و آسیب‌های اجتماعی و کمک به تامین حداقل نیازهای اساسی گروه‌های کم بهره اقدام می‌کند.

تامین و عرضه خدمات مربوط به معلولین جسمی، ذهنی، روانی و اجتماعی قابل توانبخشی و غیرقابل توانبخشی از طریق نگهداری و مراقبت از آنان در واحدهای مناسب در سطح نهادهای مرکزی و استانی سازمان، بررسی مناطق و ارزیابی واحدهای حمایتی و توانبخشی شبکه‌های کشور به منظور بسط و گسترش کمی و کیفی خدمات، تعیین و اعلام ضوابط اجرایی و کنترل عرضه خدمات حمایتی و توانبخشی جهت واحدهای تابعه و سایر موسسات غیردولتی در چارچوب وظایف سازمانی، تعیین و پیشنهاد ضوابط و میزان سرانه حق عرضه خدمات بهزیستی توسط واحدهای استانی سازمان و سایر موسسات خدمت دهنده غیردولتی و همچنین تعیین سهم خدمت گیرندگان، پرداخت‌های نقدی و غیرنقدی به افراد و گروه‌های نیازمند و کمک به تامین حداقل هزینه زندگی آنان طبق مقررات، تشویق و ترغیب مردم و افراد علاقمند جهت مشارکت عمومی در فعالیت‌ها و خدمات مراکز بهزیستی و ایجاد امکانات و شرایط لازم در این خصوص با استفاده از نیروهای خودیاری مردم تنها قسمتی از وظایف متعدد است که سازمان بهزیستی به عهده دارد.

سازمان بهزیستی، تنها سازمان و ساختار دولتی در کشور است که به طور علمی، به بررسی نارسایی‌ها و مشکلات اجتماعی می‌پردازد. این سازمان از نیروی متخصصان و کارشناسان تحصیلکرده علوم اجتماعی و بهداشتی برخوردار است و به انسان‌های نیازمند کمک می‌کند. بهزیستی می‌کوشد ریشه مشکلات را بیابد و بیماری‌ها و معضلات اجتماعی را از ریشه درمان کند و از بین ببرد.

معلولان و بهزیستی

یک میلیون و 200 هزار آنها در کشور شناسایی شده‌اند که بیش از 700 هزار نفر آنها از خدمات این سازمان بهره‌مند هستند. اما به دلیل کمبود اعتبار این سازمان قادر به ارائه خدمات به تمامی افراد معلول در کشور نیست.

تامین هزینه دانشجویان معلول، تامین هزینه کاشت حلزون برای کودکان ناشنوا، هزینه ایاب و ذهاب معلولان، پرداخت بیمه مکمل معلولان، صندوق درمان معلولان، طرح‌های توانمندسازی سالمندان، توانمندسازی بیماران روانی مزمن، توسعه مراکز برای معلولان جسمی و حرکتی و تاسیس آنها (از جمله مراکز خانواده و کودک ناشنوا، خانواده و کودک نابینا) برخی از فعالیت‌هایی است که هم‌اکنون به گروه‌های هدف ارائه می‌شود. 20 درصد از اعتبارات حوزه توانبخشی، صرف هزینه مستمری به افراد معلول می‌شود و بقیه خدمات در جهت توانمندسازی معلولان و کمک به گروه‌های مختلف خدمات گیرندگان این بخش در نظر گرفته شده است.

هر چند قانون جامع حمایت از حقوق معلولان که در سال 83 در 16 ماده به تصویب رسید، حاوی احکام بسیار مترقی برای معلولان است و طبق آن، دولت موظف است زمینه‌های لازم را برای تامین حقوق معلولان، فراهم سازد و‌ حمایت‌های لازم را از آنها به عمل آورد. همچنین تمامی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و موسسات و شرکت‌های دولتی و نهادهای‌عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان‌ها و اماکن عمومی و معابر ‌و وسایل خدماتی به شیوه‌ای عمل کنند که امکان دسترسی و بهره‌مندی از آنها برای معلولان همچون افراد عادی فراهم شود.

اما به دلیل نبود مدیریت و حمایت متمرکز همچنان به طور کامل اجرا نشده است و صد البته انتظار نمی‌رود سازمان بهزیستی به تنهایی از عهده اجرای قانون جامع برآید. ولی امید است به منظور اجرایی کردن این قانون و برای ایجاد ارتباط میان بخشی بین وزارتخانه‌های مرتبط با امور معلولان و همچنین نظارت بر عملکرد آنان به عنوان واسطه عمل کند و در احقاق حق معلولان بکوشد.

برای بهتر زیستن

دهه چهارم انقلاب از سوی رهبر معظم انقلاب دهه پیشرفت و عدالت نامگذاری شده و قرار است با طراحی، برنامه ریزی و اجرا شدن یک الگوی ملی، ایران اسلامی و ملت بزرگ آن، در پایان این دهه، شاهد برداشته شدن گام‌های تعیین‌کننده‌ای در این زمینه باشند.

در الگوهای غربی، افزایش درآمد ناخالص ملی از شاخص‌های مهم محسوب می‌شود، اما در نگاه اسلامی، اگر در کشوری بی‌عدالتی و فاصله فاحش طبقاتی باشد، اگر درآمد ناخالص ملی ده‌ها برابر نیز شود، پیشرفت حقیقی حاصل نشده است. برای تحقق این مساله باید در برنامه‌های توسعه همواره قشر محروم در نظر گرفته شود.

شعار امسال هفته بهزیستی، پیشرفت و عدالت برای بهتر زیستن انتخاب شده است تا یادآور این مساله باشد که در پیشرفت کشور باید نگاه به همگان یکسان باشد و همه باید دست به دست یکدیگر دهیم تا بتوانیم بهتر زندگی کنیم.