نقطه شروع انقلاب

اولین اتفاق مخالفت مراجع با انقلاب سفید شاه بود. شاه که پس از کنار زدن مصدق و آیت‌الله کاشانی، سیاستمداران قدیمی ایران را از هرم قدرت پایین آورده بود، اصلا فکر نمی‌کرد کسی در ایران پیدا شود و با تصمیمات او مخالفت کند.

این اتفاق اما افتاد و مراجع در مقابل انقلاب سفید موضع گرفتند. این موضع‌گیری به مذاق شاه خوش نیامد و او در روز‌های پایانی سال 1341 در یک سخنرانی به روحانیون و مراجع حمله کرد و حتی آنها را تهدید کرد. این اتفاق با واکنش مراجع مواجه شد و امام (ره) عید سال 1342 را عزای عمومی اعلام کرد.

دومین اتفاق با عملی شدن تهدید شاه رخ داد، آن هم در قم و در مدرسه فیضیه این شهر. عمال شاه با حمله به مجلس عزاداری که در محضر آیت‌الله گلپایگانی برپا بود باعث شدند تا روز دوم فروردین سال 1342 به یکی از خونین‌ترین روزهای حوزه تبدیل شود.

با این حمله شاه قوانین و مقرارت خاصی را وضع کرد و کوشید تا روحانیون را کنترل کند و با تهدید و ارعاب آنها را ساکت کند .اما روحانیون و مراجع از پا ننشستند، امام خمینی بیانیه‌ها و اطلاعیه‌های مهمی را صادر کرد تا هم مردم از عمق فاجعه فیضیه آگاه شوند و هم حکومت بداند که روحانیون به این راحتی‌ها کوتاه نمی‌آیند.

با این حال ماه محرم در پیش بود و حکومت پهلوی می‌ترسید که روحانیون و علما در این ایام بر روی منبر‌ها به حکومت بتازند و بیش از پیش مردم را آگاه کنند. به همین خاطر بسیاری از وعاظ و روحانیون از سوی ساواک احضار شدند و به آنها گفته شد که حق ندارند در مورد شاه، رابطه با اسرائیل و... سخن بگویند. با این حال اما امام خمینی هم به رایزنی با مراجع پرداخت و هم در روز عاشورای سال 1342 به منبر رفت و یکی از تاریخی‌ترین سخنرانی‌های انقلاب را ایراد کرد.

امام در این سخنرانی به شاه و در بار حمله کرد و واقعیت‌های موجود را بازگفت. شاه اگرچه بلافاصله دستور باز داشت امام را داد اما همین روشنگری باعث شد تا مردم از خواب بیدار شوند و در مقابل بازداشت مرجع تقلیدشان ساکت ننشینند. در شهر‌هایی مثل قم، مشهد، ورامین، تهران و... مردم به خیابان‌ها آمدند و نشان دادند که پیرو مراجع هستند و کوتاه نمی‌آیند. این قیام که به نوعی اولین قیام مردمی پس از حوادث سال‌های 1330 تا 1332 بود آتش انقلاب اسلامی را روشن کرد آتشی که در بهمن 1357 شعله‌ور شد و حکومت را ساقط کرد.

رضا عظیمی