اوباما؛ از حرف تا عمل

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در مصاحبه‌ای با شبکه العربیه با اعلام این‌که اگر ایران ابراز دشمنی را کنار بگذارد، آمریکا آماده برقراری ارتباط دوستانه با این کشور است، گفت: «همان‌گونه که در سخنرانی مراسم تحلیف خود گفته‌ام، اگر کشورهایی مانند ایران مایل باشند نخست مشت‌های گره کرده خود را کنار بگذارند، دست دوستی ما را خواهند دید که به سوی آنها دراز شده است.»

وی به صراحت منظور خود را از مشت‌های گره کرده بیان نکرده است اما با توجه به سخنان سوزان رایس، نماینده آمریکا در سازمان ملل ، حکایت از توقف غنی‌سازی از سوی ایران دارد.

رایس با بیان این‌که آمریکا به دنبال آن است از طریق دیپلماسی مستقیم و ارائه مشوق‌های اقتصادی به ایران، تهران را وادار سازد از برنامه غنی‌سازی اورانیوم دست بردارد، ادعا کرد: «امتناع ایران می‌تواند به تشدید فشارهای اقتصادی از جمله تلاش برای قطع فروش بنزین به این کشور منجر شود.»

طرح توقف غنی‌سازی از سوی ایران و سپس آمادگی واشنگتن برای آغاز گفتگو، یعنی قرار دادن شرط و شروط که این خلاف سخنان اوباما در دوران رقابت‌های انتخاباتی‌اش  است و در پیش گرفتن این سیاست یعنی ایجاد دور باطلی دیگر؛ زیرا پیش شرط، پیش شرط می‌آورد.

مقامات عالی رتبه جمهوری اسلامی ایران در طول 30 سال گذشته در مقاطع مختلف، تاکید بر گفتگو و اصلاح روابط با آمریکا را در صورت تغییر‌رفتار این دولت داشتند.

محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور کشورمان همواره از تغییر اساسی در سیاست‌های آمریکا استقبال کرده و در جدید‌ترین موضعگیری خود اعلام کرده است: کسانی که می‌خواهند در آمریکا تغییر ایجاد کنند، باید از ملت ایران عذرخواهی کنند و جنایت علیه ملت ایران را جبران کنند.

سیدمحمد خاتمی نیز در دوران ریاست جمهوری خویش در 13 آذر 81 در جمع خبرنگاران در مورد روابط با آمریکا، با تاکید قرار دادن این‌که تنها راه حل این است که آن کسی که ستم کرده در سیاست و رفتارش تغییر دهد، گفت: ما نگفته‌ایم که بنا داریم با هیچ جا هیچ وقت رابطه نداشته باشیم، سیاست تنش‌زدایی ما شامل همه کشورها می‌شود.

وی با بیان این‌که در روابط میان ایران و آمریکا در نیم قرن گذشته ما همواره مظلوم بوده‌ایم، گفت: به ما ستم و اهانت شده و حقوق ما ازمیان رفته است. خاتمی ادامه می‌دهد: ما باید در رفتار و عمل آمریکا این تغییر را مشاهده کنیم.

علی‌اکبر هاشمی‌رفسنجانی، رئیس‌جمهور اسبق و رئیس کنونی مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز همواره در هر مقطع و پستی برداشتن گام نخستین از سوی آمریکا را در این رابطه مورد تاکید قرار داده و آن را نشانه جدی بودن واشنگتن در کار خود دانسته است.

جلب این اعتماد و نشان دادن جدی بودن در سیاست تغییر از سوی باراک اوباما بدون طرح پیش شرطی، نمی‌تواند چندان دشوار باشد. همان‌طور که وی در نخستین روزهای ریاست جمهوری خود حکم بستن زندان گوانتانامو را امضا  می‌کند، می‌تواند دستور مسترد شدن دارایی‌های بلوکه ایران را صادر کند.

از گزینه‌های متعدد دیگر اوباما در قبال تهران، رفع تحریم‌ها، عذرخواهی نسبت به ادعاهای دخالت ایران در سایر کشورها، پایین آمدن از موضع بالا و نشستن در سطحی برابر برای آغاز گفتگو است.

تاکید بر اجرایی شدن این گزینه‌ها از سوی مقامات کشورمان در تمامی مقاطع به چشم می‌خورد. کمال خرازی وزیر خارجه اسبق ایران در این رابطه تصریح کرد: «طبعا رفع دائمی و کامل تحریم‌ها از سوی آمریکا می‌تواند فضای جدیدی را در روابط دو کشور ایجاد کند.»

الهام، سخنگوی دولت  احمدی نژاد  با بیان این‌که امیدواریم همانطور که باراک اوباما با وعده تغییر به مردم آمریکا توانست اعتماد آنها را جلب کند، با ایجاد تغییرات اساسی در رویکرد ایالات متحده به مسائل جهانی نسبت به بازسازی وجهه بین‌المللی آمریکا و رفع بی اعتمادی فزاینده جهانی به این کشور بکوشد. وی این تغییرات را شامل احترام به حقوق انسان‌ها و ملت‌ها و پایان دادن به سلطه گری و تجاوز به کشورها دانست.

هاشمی رفسنجانی نیز در گفتگو با «باربرا اسلیوین» خبرنگار آمریکایی یواس ای تودی، رفع توقیف از دارایی‌های بلوکه شده ایران از سوی آمریکا را نشان دهنده جدی بودن و حسن نیت آنها می‌داند.

فرصتی برای تعامل با ایران

هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا اکنون سخن از فرصتی مناسب برای تعامل ایران با جامعه جهانی به میان می‌آورد که به نظر در حمایت از سخنان اوباما است که از آمادگی پیش شرط گونه واشنگتن با ایران خبر داده بود. وضعیت بحران‌زده آمریکا استفاده از این فرصت مناسب برای تغییر سیاست‌های گذشته را بیشتری ضروری می‌نماید زیرا شکستن طلسم آغاز گفتگو‌ها با ایران در گرو تغییرات بنیادی در سیاست‌های کاخ سفید است و لا غیر.

نگاهی به مواضع چند روز گذشته مقامات عالیرتبه دولت جدید آمریکا حکایت از ضرب المثل معروف ایرانی «با دست پس می‌زند و با‌پا‌پیش می‌کشد» دارد.

در کنار مواضع اوباما و کلینتون، وزیر دفاع این کشور، رابرت گیتس با ابراز نگرانی از اقدامات ایران، نسبت به ارتباطات کشورمان با دولت‌های آمریکای لاتین هشدار می‌دهد.

گیتس در جلسه کمیته نیروهای مسلح سنا در مورد آنچه اقدامات زیانبار ایران در بعضی نقاط آمریکای لاتین به ویژه آمریکای جنوبی و مرکزی خواند، گفت: آنها با گشایش تعداد زیادی دفتر و ایجاد جبهه‌های متعدد در رویدادهای جاری در برخی از این کشورها دخالت دارند.

آمریکایی‌ها باید ابتدا تکلیف خود را روشن کنند که آیا خواهان گفتگو هستند یا خیر؟ سپس با رفع سیاست‌هایی که منجر به آغاز دور باطل دیگر می‌شود، نخستین گام را بردارند زیرا نخستین گام خیانت و گام‌های بعدی را آنها برداشتند.

آمریکایی‌ها در سیاست‌های خود نسبت به ایران بایستی سطح و نوع دخالت‌های لابی صهیونیستی را نیز مورد توجه قرار دهند و در این میان اهمیت و اولویت منافع خود و صهیونیست‌ها را مورد بازنگری قرار دهند.

زیپی لیونی، وزیر امور خارجه رژیم صهیونیستی درباره تمایل باراک اوباما به مذاکره بدون پیش‌شرط با ایران، ضمن تاکید بر مخالفت خود با هرگونه گفتگوی آمریکا و ایران، آمادگی باراک اوباما برای گفتگو با جمهوری اسلامی را نشانه ضعف تلقی کرده است.

واشنگتن در طول 30 سال گذشته و سیاست‌های چند سال اخیر به خوبی از مواضع و منافع ملی ایران آگاهی دارد، بنابراین گذاشتن پیش شرطی به اهمیت «تعلیق غنی‌سازی» معنای دیگری را به ذهن خطور می‌دهد.  «غنی‌سازی» از خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران و منافع ما به شمار می‌آید، گرفتن انگشت اشاره به این سمت به عنوان پیش شرط یعنی برعکس سخنانی که برای آغاز گفتگو به میان می‌آوریم.  محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور و منوچهر متکی، وزیر امور خارجه کشورمان بارها این جمله را مورد تاکید قرار داده‌اند که  تعلیق غنی‌سازی اورانیوم خط قرمز ایران است و این مساله در دستور کار ما نیست.

هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در گفتگو با شبکه تلویزیونی الجزیره در واکنش به بسته پیشنهادی غرب عنوان می‌کند: (آنها) همه چیز را به تعلیق غنی‌سازی اورانیوم مشروط کرده‌اند که ایران آن را خط قرمز خود دانسته و اعلام کرده است که این کار را نمی‌کند. اگر این نقطه ضعف را از پیشنهادهای خود حذف کنند، می‌توانیم مذاکره کنیم و به نقطه مشترکی برسیم.