خدا کند زلزله نیاید،آماده نیستیم!

جان مردم چه در تهران که پایتخت است و انتظارات زیادی از آن می‌رود و چه در شهرهای دور افتاده و کم جمعیت یکی است، چه دانش‌آموزان منطقه‌های مرکزی تهران آسیب ببینند و چه کودکانی که در اتاقک‌های قدیمی و خاکی مناطق محروم زیر آوار بمانند، فرقی نمی‌کند و تازه این در شرایطی است که تهران، به عنوان پایتخت نسبت به بسیاری از استان‌ها در برخورداری از سرانه‌های بهداشتی، آموزشی و حفاظتی فقیرتر است و در زمان وقوع زلزله بنابر گفته مسوولان تنها سه تا چهار بیمارستان سالم و 10 تا 15 مدرسه پا برجا می‌ماند و مابقی بنابر شدت زلزله تخریب شده و یا نیمه‌سالم باقی‌ می‌مانند.

به گزارش ایسنا، در شرایطی که مسوولان همانند سایر مردم هنوز خاطره فاجعه زلزله‌های بم، رودبار و منجیل، قزوین را به خاطر دارند و تصاویر قربانیان آن هنوز در مقابل چشمان همگان باقیست، اما متاسفانه عملکرد آن‌ها در حوزه پیشگیری و جلوگیری از افزایش خسارات مالی و جانی ناشی از زلزله و ... متناسب با سرعت وقوع این حوادث غیرمترقبه نبوده است و کماکان نگرانی از وقوع زلزله و مرگ شمار زیادی از هموطنانمان در هر گوشه‌ای از کشور وجود دارد!

این یک واقعیت است که بسیاری از همین مسوولان، پزشکان، متخصصان و کارشناسان و رسانه‌ها در ساختمان‌هایی فرسوده و ناامن فعال هستند و آنها نیز در زمان بحران به همان اندازه در معرض خطر هستند و در حالیکه زلزله دکتر، مهندس، مدیر و کارگر و ... نمی‌شناسد اما متاسفانه گویا این دیدگاه وجود دارد که اتفاق تنها برای دیگران است.

به هر روی مساحت بافت‌های فرسوده در کشور هر روز بیشتر از روز قبل می‌شود و کارشناسان معتقدند با توجه به روند ساخت آپارتمان‌های جدید در شهرها که برخی از آنها مهندسی سازه و بر اساس استانداردهای ساختمانی و مصالح نیستند، عمر مفید ساختمان‌ها کاهش یافته و برخی از ساختمان‌های نوساز پس از مدت کوتاهی از پایان کار احتمال ریزش دارند که نمونه‌ آن حادثه سعادت آباد را در پایتخت رقم زد.

به گزارش ایسنا، توجه دولت به موضوع بافت‌های فرسوده و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در برابر زلزله به اختصاص فاینانس و طرح‌هایی که توسط وزارت مسکن و زیرمجموعه‌های این وزارتخانه انجام شده، محدود است. در عین حال همین اقدامات نیز در بخش‌هایی نیمه‌کاره باقی مانده است.

گویی این عادت که تا زمان حادثه، فکری برای آن نمی‌کنیم و پس از وقوع، تازه به دنبال جبران هستیم و پس از مدتی هم دوباره فراموش می‌کنیم، کماکان ادامه دارد و به جای بهره‌گیری از تجربه دیگر کشورها در مورد مقاوم‌سازی، فقط در مورد حوادث آن هم فقط در روزهای خاص و مرتبط حرف می‌زنیم و در عمل هنوز کمی از صفر گذشته‌ایم!

فقط مشهد در یک پروژه نوسازی بافت‌های فرسوده موفق بود

یارمند ـ مدیر کل دفتر فنی وزارت کشور ـ در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان این مطلب که تاکنون حدود 300 میلیون دلار فاینانس برای پروژه‌های بافت‌های فرسوده شهرهای کشور اختصاص یافته و محقق شده است، افزود: 200 میلیون دلار این اعتبار برای شهر تهران و 100 میلیون دلار آن نیز بین استان‌های کرمانشاه، تبریز، اصفهان، مشهد و اهواز تقسیم شده است.

وی خاطرنشان کرد: در جریان سفرهای استانی رییس‌جمهور به استان‌های مختلف در مجموع 900 میلیون دلار فاینانس پیش‌بینی شد که 87 درصد آن‌ها مصوبه شورای اقتصاد را کسب کرد، اما به علت مشکلات بانک‌های خارجی با کشورمان بخشی از این فاینانس‌ها محقق نشده است و 300 میلیون دلار فاینانس محقق شده، بخشی از این میزان فاینانس است.

وی ادامه داد: در بحث انتشار اوراق مشارکت برای نوسازی بافت‌های فرسوده، تاکنون فقط استان خراسان رضوی اقدام کرده و موفق هم بوده است.

وی گفت: طرح اجرا شده با اوراق مشارکت مربوط به طرح «ثامن مشهد» است که توسط شهرداری ثامن برای پروژه‌های نوسازی اطراف حرم مطهر امام رضا (ع) بوده است.

وی در توضیح علت ناموفق بودن انتشار اوراق مشارکت در بافت‌های فرسوده از سوی شهرداری‌ها و به تبع استقبال نکردن آن‌ها از این اوراق، توضیح داد: در اکثر پروژه‌های مشارکت، سود پیش‌بینی شده برای مردم مشخص نیست و بسیاری از شهروندان اطمینانی به مشارکت در پروژه‌های بافت‌های فرسوده نمی‌کنند.

وی گفت: استقبال شهروندان از پروژه‌های عمران و بهسازی بافت‌های فرسوده بسیار بیشتر است، چرا که طرف حساب این پروژه‌ها دولت است و در پروژه‌هایی نظیر انتشار اوراق مشارکت برای بافت‌های فرسوده که شهرداری‌ها ضمانت اجرایی می‌دهند، استقبالی صورت نمی‌گیرد. از سوی دیگر خود شهرداری‌ها نیز به دلیل ضمانتی که برای این اوراق لازم است، ریسک چنین پروژه‌هایی را نمی‌کنند، چرا که توان تضمین ندارند.

مدیر کل دفتر فنی وزارت کشور به جلسات مشترکی که با شورای شهر تهران در مورد انتشار اوراق مشارکت بافت‌های فرسوده داشته‌اند، اشاره کرد و گفت: جلسات مفیدی داشته‌ایم، اما هنوز مدارک تکمیل نشده است و خوشبختانه رییس کمیسیون برنامه و بودجه‌ی شورای شهر تهران با توجه و حساسیت زیادی موضوع ایرادهای مطرح از سوی وزارت کشور را پیگیری می‌کند و حتی در چند مورد این تذاکرات را قبول کرده و به سازمان نوسازی یادآوری کرده‌اند.

یارمند افزود: به عنوان مثال در مورد 180 میلیون دلار فاینانسی که برای پروژه‌ امام علی(ع) داده بودیم، هیچ توضیحاتی به ما داده نشده بود و در این مدت توضیحات مربوط به 120 میلیون دلار فاینانس استفاده شده در پروژه‌ امام علی (ع) ‌ارائه شد که عمدتا مربوط به تملک بوده است و همه آن‌ها مورد تائید قرار گرفت.

وی ادامه داد: باید میزان سود و بازدهی مالی و نوع سرمایه‌گذاری و هزینه‌های مرتبط با اوراق مشارکت و پروژه‌های مرتبط با آن مشخص باشد و از شهرداری تهران خواسته‌ایم که مدل مالی اوراق مشارکت بافت‌های فرسوده را اصلاح و به ما ارائه کند.

یارمند اظهار کرد: در موضوع استفاده از فاینانس برای بافت‌های فرسوده، پروژه‌هایی نظیر «باغ گلدسته» در اصفهان، «محله عامری» در اهواز و «امام علی (ع)» در شهر تهران از جمله پروژه‌های موفق بوده‌اند.

پروانه رایگان و تجمیع خانه‌های ریزدانه در ساخت‌و‌ساز بافت‌های فرسوده اصفهان

عباس حاج‌رسولی‌ها ـ نماینده استان اصفهان در شورای عالی استان‌ها و نایب رییس این شورا ـ نیز در گفت‌وگو با ایسنا، با تاکید بر این مطلب که از سال‌ها قبل سیاست‌های توجه به بافت‌های فرسوده و نوسازی و بازسازی این اماکن در دستور کار شورا و شهرداری این شهر قرار داشته است، افزود: سیاست‌هایی نظیر ارائه پروانه رایگان به ساخت و سازهای جدید در برخی از محلات و تجمیع محله‌هایی که خانه‌های آن‌ها به اصطلاح ریزدانه است به انبوه‌سازان و گسترش محلات آپارتمانی و دادن اضافه تراکم رایگان به این محلات از جمله طرح‌هایی بوده است که زمینه‌ مشارکت مردم و سرمایه‌گذاران را برای نوسازی بافت‌های فرسوده فراهم کرده است.

وی گفت: یکی دیگر از طرح‌های موثر در نوسازی بافت‌های فرسوده، طرح باز کردن گلوگاه‌های محلات بوده است که در این طرح 110 کوچه‌ای که ورودی آن‌ها دو متر یا کمتر بوده است، باز شده و شهرداری‌ها ملزم به شناسایی گلوگاه‌های دیگری در محلات شدند تا بدین ترتیب جلوی توسعه محلات گرفته نشود.

وی با اعلام این مطلب که چهار هزار هکتار بافت فرسوده در اصفهان وجود دارد که باید بازسازی شود، گفت: دولت مصوبه‌ای داشت که بر اساس آن، وامی 10 میلیون تومانی برای نوسازی بافت‌های فرسوده ارائه می‌شد، اما متاسفانه اخیرا دستور توقف این وام‌ها که شش تا هفت درصد سود داشت، گرفته شده و بسیاری از شهرها به روند توقف این مصوبه معترض هستند.

وی گفت: طبق پیگیری‌های صورت گرفته از وزارت مسکن، توقف این وام‌ها برای کمک بیشتر به پرداخت وام مسکن مهر بوده است و وزیر مسکن اعلام کرده که توقف وام‌های مربوط به نوسازی بافت‌های فرسوده موقت است و ما هم امیدواریم این وام‌ها ادامه پیدا کند.

حاج‌رسولی‌ها با بیان این که نوسازی بافت‌های فرسوده در اصفهان شامل دو بخش بافت‌های ریزدانه و بافت‌های فرسوده می‌شود، گفت: در بخش خانه‌های ریزدانه با کمی مشکل مواجه شدیم، چرا که در خرید این خانه‌ها، تجمیع و سپردن آن‌ها به سرمایه‌گذاران مشکلاتی وجود دارد و نیاز به اعتبار قابل توجهی برای سپردن این پروژه‌ها داریم و بدون کمک دولت مشارکت در این بخش امکان‌پذیر نیست.

نایب رییس شورای عالی استان‌ها تاکید کرد: طرح کلید به جای کلید در بازسازی بافت‌های فرسوده در اصفهان پیش‌بینی شده است و طبق برآوردهای اولیه نیاز به هزار میلیارد تومان سرمایه داریم و قطعا این پروژه در بلندمدت جواب می‌دهد.

وی همچنین به استفاده از فاینانس در جریان اجرای پروژه‌ای در بافت فرسوده «باغ گلدسته» اصفهان اشاره کرد و گفت: این پروژه در استفاده از فاینانس کاملا موفق بوده است و امیدواریم تجربه‌های بیشتری در زمینه استفاده از فاینانس در بافت‌های فرسوده داشته باشیم، اما در حوزه انتشار اوراق مشارکت هنوز وارد عمل نشده‌ایم و در حال بررسی‌های بیشتر در این زمینه هستیم.

حاج‌رسولی‌ها تصریح کرد: تردید‌هایی از جمله مشکل سیستم بانکی و حقی که از مردم به گردن شهرداری می‌ماند، در بحث انتشار اوراق مشارکت مطرح است و در عین حال مهم‌ترین مشکل این است که تخمین سود در این پروژه‌ها مشخص نیست و چنانچه یک پروژه خاص برای اوراق مشارکت مطرح باشد، مشارکت ضریب امنیت بیشتری دارد.

وی گفت: در پروژه‌هایی که دولت طرف حساب است، مشارکت با اطمینان بیشتری از سوی مردم صورت می‌گیرد.

پایتختی که از زلزله فرار می‌کند و دست به دعا برداشته است

اما در تهران، شهری که نبض حیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور در آن می‌تپد و خدا نکند آن روزی برسد که در آن زلزله بیاید!

همواره و توسط مسوولان و کارشناسان مختلف اذعان شده که اگر در تهران زلزله‌ای رخ دهد، علاوه بر بافت قدیمی و فرسوده مرکز و جنوب آن، در سایر بخش‌ها و شهرستان‌های اطراف نیز خسارت‌های جبران ناپذیری رخ می‌دهد، این در حالیست که تهران را شهری «کوتوله» خوانده‌اند، به طوری که تعداد ساختمان‌های بلندمرتبه در آن بسیار کم است.

بر اساس آمارهای رسمی مسوولان شهری، بیش از 70 درصد ساختمان‌های تهران فرسوده‌اند و باز هم طبق همین پیش‌بینی‌ها، بیش از 50 درصد افرادی که زیر آوار زلزله احتمالی می‌مانند، در همان ساعات اولیه جان خود را از دست می‌دهند، چرا که امدادگران به دلیل بسته شدن شریان‌ها حیاتی دیر می‌رسند!

متاسفانه تاکنون در کل کشور و تهران اقدام موثر و جدی برای بازسازی بافت‌های فرسوده و قدیمی صورت نگرفته و طرح‌های مقطعی در حوزه اختصاص اعتبارات و فاینانس نیز یا متوقف و یا با شکست مواجه ‌می‌شده است. در این شرایط شهرداری تهران از چند سال گذشته اقداماتی را تقریبا به صورت یک جانبه آغاز کرد، اما در برخی از آن‌ها نظیر پروژه نواب شکست خورد و هنوز هم این تجربه زبان‌زد است.

اما شورا و شهرداری تهران در دوره اخیر طرح‌هایی را پیش‌بینی کردند تا با شرایطی متفاوت همراهی مردم را هم با خود داشته باشد، اما تاکنون موفقیت چندانی در این زمینه نداشتند، ‌به طوری که اعضای شورا در یکصد و پنجاه و چهارمین جلسه خود نارضایتی‌شان را از وضعیت اقدامات شهرداری در مورد بافت‌های فرسوده اعلام کردند.

بر اساس این گزارش، شهرداری تهران در اردیبهشت سال 85 کلنگ طرحی با عنوان «نوسازان یک» را در منطقه 15 بر زمین زد.

شهردار تهران آن روز در مقابل مردم معترض ساکن در این منطقه خود را فرزند آن‌ها خطاب قرار داد و یادآور شد: منزل پدر من هم در اطراف حرم امام رضا (ع) و جزو بافت‌های فرسوده بوده و من به مشکلات ساکنان آن آشنا هستم.

قالیباف در آن روز ضمن اشاره به محرومیت و ناتوانی ساکنان بافت‌های فرسوده در خرید مسکن دیگری با همان مبلغ در نقطه دیگر شهر، اظهار کرد: شیوه‌های متعددی را به مالکان بافت‌های فرسوده ارائه می‌کنیم که با انتخاب هر یک از آن‌ها، از محرومیت رهایی یابند و قول داد که قیمت منازل آن‌ها با نظر کارشناس دادگستری شهرداری تعیین شود.

اگر از نارضایتی مردم محله اتابک در منطقه 15 و پیرزن‌ها و پیرمردهایی که پس از 40 ـ 50 سال زندگی، این دم آخری، اجاره‌نشین شدند، بگذریم، پس از گذشت بیش از دو سال که بخش قابل توجهی از املاک منطقه 15 خریداری و تخریب شده، پروژه نوسازان روی هواست و در بلاتکلیفی به سر می‌برد.

بنابر اظهارات شهردار تهران، در حال حاضر در هر هکتار بافت‌های فرسوده جنوب تهران به جای 110 نفر که - رقم استاندارد است-، بیش از800 نفر زندگی می‌کنند و کماکان مشکل سرمایه‌گذاری‌ و نداشتن صرفه‌ اقتصادی در محله‌هایی که املا ک ریزدانه قرار دارند، وجود دارد.

از سوی دیگر شهرداری تهران، برای رفع مشکل بافت‌های فرسوده، انتشار اوراق مشارکت برای نوسازی بافت‌های فرسوده را پیگیری کرد، اما این پروژه هم تا به حال متوقف مانده و وزارت کشور بارها اعلام کرده است که مدارک شهرداری تهران کامل نیست و باید توجیه فنی و مالی انتشار اوراق مشارکت و نحوه سود مشارکت روشن باشد و به این ترتیب 400 میلیارد اوراق سال 86 و 700 میلیارد اوراق مشارکت 87 در نوسازی بافت‌های فرسوده کماکان محقق نشده است.

تفکر فرسوده برای بافت‌های فرسوده، جان مردم را به خطر می‌اندازد

ورود شهرداری‌ها به عرصه نوسازی بافت‌های فرسوده به دلیل محدودیت‌های مالی آن‌ها بدون کمک و همراهی جدی و موثر دولت امکان پذیر نیست و اگر شهرداری تهران که یکی از شهرداری‌های تقریبا مستقل است که تا حدودی دستش به دهنش می‌رسد، پس از چند سال به همراهی دولت در این حوزه اذعان می‌کند، قطعا شهرداری‌های دیگر کشور نیز با مشکلات عدیده‌ای در این حیطه روبرو هستند و باید هر چه زودتر چاره‌ای اندیشیده شود، چرا که بنابر نظر حسن بیادی ـ نایب رییس شورای شهر تهران ـ تفکر و مدیریت برای حل مشکل بافت‌های فرسوده، فرسوده‌تر از خود این بافت‌هاست و اگر این طور نبود، این مشکل تاکنون حداقل در استان‌های دیگر که مثل تهران مشکل ندارند، تا حدود زیادی باید حل می‌شد.