قانونی که اجرا نشد

‌قانون چه می‌گوید

قانون حمایت از حقوق معلولان با یک جمله شعاری آغاز می‌گردد: دولت موظف است زمینه‌های لازم را برای تامین حقوق معلولان، فراهم و‌ حمایت‌های لازم را از آنها به عمل آورد.

در این قانون کلیه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و موسسات و شرکت‌های دولتی و نهادهای‌ عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان‌ها و اماکن عمومی و معابر‌ و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره‌مندی از آنها برای‌ معلولان همچون افراد عادی فراهم گردد. ‌بر طبق ماده 4 این قانون معلولان می‌توانند در استفاده از امکانات ورزشی، تفریحی، فرهنگی و ‌وسایل حمل و نقل دولتی (‌مترو، هواپیما، قطار) از تسهیلات نیمه‌بها بهره‌مند گردند.

براساس ماده 5 قانون کلیه معلولان باید بیمه درمانی شوند. ماده 8 قانون بر آموزش رایگان معلولان تاکید داشته که آیین‌نامه نهایی آن باید با حضور نمایندگان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی، آموزش و پرورش و سازمان بهزیستی کشور تنظیم شود. تبصره 4 ماده 9 با نگاه به ایجاد مسکن برای معلولان مسوولیت تدوین آیین‌نامه نهایی را برعهده وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و سازمان بهزیستی کشور گذاشته است.

در ماده 9 این قانون وزارت مسکن و شهرسازی، بانک مسکن و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی‌ موظف شده‌اند حداقل 10 درصد از واحدهای مسکونی احداثی استیجاری و ارزان قیمت‌خود را به معلولان نیازمند فاقد مسکن اختصاص داده و با معرفی سازمان بهزیستی کشور ‌در اختیار آنان قرار دهند. همچنین سازمان بهزیستی کشور نیز موظف است در قالب اعتبارات مصوب خود در‌ قوانین بودجه سالانه و کمک‌های یارانه‌ای اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به احداث ‌واحدهای مسکونی برای معلولان و مددجویان اقدام و مالکیت یا بهره‌برداری آنها را‌مطابق آیین‌نامه‌ای که سازمان بهزیستی کشور با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و ‌سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تهیه و به‌تصویب هیات وزیران می‌رسد به معلولان و‌مددجویان واجد شرایط واگذار نماید.

‌ماده 12 این قانون سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران را موظف نموده است حداقل 2‌ ساعت از برنامه‌های خود را در هر هفته در زمان مناسب به برنامه‌های سازمان بهزیستی‌کشور و آشنایی مردم با توانمندی‌های معلولان اختصاص دهد.

تنها در خانه

در ماده 2 قانون جامع حمایت از حقوق معلولان آمده که تمامی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و موسسات و شرکت‌های دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان‌ها و اماکن عمومی و معابر ‌و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره‌مندی از آنها برای معلولان همچون افراد عادی فراهم گردد. اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداده است. در حقیقت پاشنه آشیل قانون جامع حمایت از معلولان مناسب‌سازی محیط است که هنوز به نحو مطلوب اجرایی نشده است.

پیاده‌روهای شهر، اماکن عمومی، اداره‌ها، وزارتخانه‌ها، سیستم حمل و نقل عمومی و... به قدری برای معلولان نامناسب است که آنان ترجیح می‌دهند جز در مواقع ضروری در خانه بمانند.  سیستم حمل و نقل عمومی مانند اتوبوس، تاکسی و مترو اصلا برای معلولان کارایی ندارد. پله‌های اتوبوس و مترو برای ویلچرسوارها مشکل ایجاد می‌کند و نبود نمایشگر تصویری مسیرهای مترو در داخل واگن‌ها برای ناشنوایانی که نمی‌شنوند مترو در کدام ایستگاه است، مشکل ایجاد می‌کند.

اجرا شده، اجرا نشده

دکتر ابوالحسن فقیه رئیس سازمان بهزیستی کشور معتقد است این‌که گفته شود قانون جامع حمایت از معلولان اجرا نمی‌شود بی‌انصافی است، ما مدعی هستیم 16 ماده این قانون به طور کامل اجرا شده و سازمان بهزیستی نیز در حد توان پیگیر اجرای آن است. اما نظر همگان درخصوص اجرای این قانون این‌گونه نیست. دکتر‌حسینعلی شهریاری نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی نیز در این خصوص می‌گوید: در قانون جامع حمایت از معلولان که 5 سال پیش در مجلس ششم به تصویب رسید، تقریبا به طور کامل تمام نیازهای معلولان دیده شده است اما متاسفانه هنوز این قانون به طور کامل اجرایی نشده است. نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس می‌افزاید: شاید تاکنون بین 15 تا حداکثر 20 درصد از این قانون 16 ماده‌ای در کشور اجرایی شده باشد، در این قانون به نیازهای مختلف معلولان از جمله مناسب‌سازی محیط، وسایل نقلیه، اماکن عمومی و تفریحگاه‌ها برای تردد معلولان، امکان ادامه تحصیل و استخدام معلولان،‌ بلیت نیم بهای سفر معلولان و مسائل متعدد دیگر توجه شده است اما درصد قابل توجهی از این قانون هنوز اجرا نشده است.

شهریاری معتقد است: مشکلی که مانع اجرای کامل این قانون برای معلولان شده است، بیش‌تر مشخص نشدن منابع مالی اجرای این قانون است که در قانون جامع حمایت از معلولان دیده نشده است، شاید در آن زمان تصور می‌شد، اگر منابع مالی مشخص شود، ممکن است شورای نگهبان به طرح مجلس ایراد بگیرد.

این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس خاطرنشان می‌کند: اکنون اکثر‌ آیین‌نامه‌های اجرایی قانون جامع حمایت از معلولان در دولت تدوین شده است اما به علت تامین نشدن بار مالی اجرای آن و نیز هماهنگی و همکاری ضعیف بین بخشی هنوز اجرای کامل این قانون معطل مانده است که امیدواریم با تشکیل فراکسیون معلولان در مجلس بتوانیم این موضوع را به طور جدی‌تر پیگیری کنیم. شهریاری می‌گوید: مجلس باید با همکاری اداره تدوین آیین‌نامه‌ها و تطبیق آیین‌نامه‌های اجرایی این قانون با متن قانون مصوب مجلس و نظارت بر نحوه اجرای ‌آن در دولت موضوع را به طور جدی پیگیری کند.

پاسخی برای تمام فصول

قانون حمایت از معلولان بیشتر حقوق رفاهی و اقتصادی معلولان را در نظر می‌گیرد. مواردی چون آموزش، تردد، مسکن، بیمه و اشتغال معلولان در این قانون در نظر گرفته شده است، اما مشکل اینجاست که با وجود تصویب، این قانون جز در مواردی اندک هنوز محقق نشده است. زیرا متاسفانه در ماده شانزدهم این قانون تبصره‌ای قید شده است که همه آن را زیر سوال برده است. در این تبصره آمده است که این قانون زمانی اجرایی است که برای آن بودجه در نظر گرفته شده باشد. هر زمان که به دولت به خاطر اجرایی نشدن این قانون اعتراض می‌شود، پاسخی آماده برای آن وجود دارد: هنوز برای آن بودجه‌ای در نظر نگرفته‌ نشده است.

حال تا کی باید معلولان پاسخ همیشگی مسوولان یعنی نبود بودجه را بشنوند خدا می‌داند. این جواب پاسخی است برای تمام فصول... .