بی‌آلایش

میرزا کوچک‌خان مرد مسلمان و متنسک بوده و در انقلابات چند ساله گیلان در ضمن جلوگیری از تطاول قشون روس و انگلیس، خدمت‌های ذیقیمتی به اهل ولایت خود کرده است. تقدیر چنین بوده که میرزا کوچک‌خان وارد سیاست شده و با اخلاق نیک جبلی خود که از تعلیمات مذهبی پاک‌تر و صاف‌تر هم شده بود، عده‌ای را دور خود جمع کرده و مدت چهار پنج سال یک ناحیه مهم کشور را از تعدی و تجاوز خارجی حفظ کند...

در مورد این مرد پاکدامن که مساوات مسلمانی را در تمام کارهای خود کاملا رعایت می‌کرد و با افراد خود یک جور غذا می‌خورد و یک جور لباس می‌پوشید و همواره فکرش این بوده که قدرتی که روزگار برایش تدارک دیده است در راه خیر جامعه به کار اندازد، تعظیم می‌کنم زیرا این مرد را شخص پاک و مسلمان بی‌آلایش بجا آورده‌ام، نامش زنده و جاوید باد.

عبدالله مستوفی، شرح زندگانی من، یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، تهران، زوار، 1341  1343، ص364.