زوال قدرت فرانسه‌

در صورت موافقت با این خواسته رواندا دومین عضو این جامعه پس از موزامبیک خواهد بود که اگر چه در گذشته مستعمره بریتانیا نبوده به عضویت آن در آمده و اقدام به ایجاد تیم کریکت به عنوان یکی از نمادهای نزدیکی به بریتانیا می‌کند.

در پس این اقدام تند آتشین منازعه دولت رواندا با فرانسه نهفته است که خاستگاهش حمایت پاریس از رژیم هوتوهاست که عامل نسل‌کشی 800 هزار توتسی در سال 1994 میلادی بود. این منازعه طی سال‌های اخیر به حدی بالا گرفت که به اخراج سفیر فرانسه از رواندا، تعطیلی مرکز فرهنگی و مدرسه بین‌المللی فرانسه در این کشور و جلوگیری از ادامه فعالیت یک شبکه رادیویی فرانسوی ختم شد.

در هر حال تلاش برای اخراج زبان فرانسوی از رواندا با محدود کردن تدریس آن به چند ساعت در مدارس و جایگزینی تمامی اسناد و مدارک دولتی تهیه شده به زبان فرانسوی با نسخه انگلیسی آن قطعا در پاریس، جایی که صیانت از زبان فرانسوی در صدر اولویت‌های دولت برای حفظ نفوذ کشور در آفریقا قرار دارد با استقبال مواجه نخواهد شد.

دولت رواندا هنوز برای اجرایی کردن این طرح که قطعا با چالش‌هایی جدی از جمله یافتن معلمان کافی که قادر به تکلم به انگلیسی باشند، مواجه خواهد شد جدول زمانی تدوین نکرده اما هیات دولت با تصویب قانونی دوایر دولتی را ملزم به حذف فرم‌های دولتی به زبان فرانسه و جایگزینی آن‌ها با فرم‌هایی به زبان انگلیسی کرده است.

زبان انگلیسی در کنار زبان فرانسوی و زبان بومی‌‌ها موسوم به کیگاراندا با سرنگونی دولت هوتو‌ها به دست جبهه میهن‌پرستی رواندا (RPF) در سال 1994 میلادی به زبان رسمی این کشور تبدیل شد. کادر رهبری RPF که در تبعیدی اجباری در کشورهای انگلیسی‌زبان اطراف رواندا رشد یافته‌اند عموما به زبان انگلیسی و نه فرانسه سخن می‌گویند. دافروزا گاهاکوا، وزیر آموزش رواندا دوران نوجوانی و جوانی خود را در اوگاندا سر کرد و موفق به اخذ درجه دکترا در رشته مهندسی ژنتیک از دانشگاه ایست‌آنجلیای این کشور شده است.

تبلیغات دولت در مورد لزوم کنار گذاشتن زبان فرانسه موجب شده بسیاری از جوانان شهرنشین رواندا، استفاده از زبان انگلیسی را نشانه مدرنیته تلقی کنند. این پدیده بویژه در بین جوانان توتی مشهود است که با حساسیتی دوچندان سعی می‌کنند از کلمات فرانسوی استفاده نکنند.

در حال حاضر دانش‌آموزان ابتدایی طی 3 سال اول تحصیل با زبان بومی آشنا می‌شوند. پیش‌تر آنان با ورود به کلاس چهارم از بین دو زبان فرانسوی و انگلیسی یکی را انتخاب می‌کردند که از این پس فقط زبان انگلیسی به عنوان زبان دوم به آنان آموزش داده می‌شود. دانشگاه‌های رواندا مدت‌هاست که استفاده از زبان فرانسوی را کنار گذاشته‌اند.

حرکت به سوی انگلیسی‌زبان کردن رواندا تا حدودی ریشه مالی و اقتصادی هم دارد. رواندا به دنبال برقراری روابط نزدیک تجاری با سایر کشورهای شرق آفریقا از جمله اوگاندا و کنیا و کشورهای دورتری چون آفریقای‌‌جنوبی به عنوان بزرگ‌ترین قدرت اقتصادی سراسر قاره سیاه است. به دلیل سرمایه‌گذاری‌های آفریقای‌جنوبی در رواندا با ساخت هتل‌های مجلل و مراکز خرید پرزرق و برق است که اقتصاد این کشور دوران شکوفایی خود را تجربه می‌کند.

وینست کارگا، وزیر تجارت و صنعت رواندا اخیرا در مصاحبه با روزنامه نیوتایمز این کشور تصریح کرده بود دولت عزم خود را برای چشم دوختن به فراسوی دنیای فرانسوی‌زبان‌ها جزم کرده است. او گفت: مردم در فرانسه، بخش‌هایی از غرب آفریقا، مناطقی از کانادا و سوئیس به زبان فرانسوی سخن می‌گویند اما این زبان دیگر زبان علم و تجارت در دنیای معاصر نیست. وی افزود: زبان انگلیسی به ستون فقرات رشد و توسعه نه‌تنها در مناطق غرب آفریقا که در سراسر جهان تبدیل شده است.

با وجود این گونه موضع‌گیری‌های مغرضانه و احساسی هنوز هم فرانسه نزد رهبران رواندا جایگاه خاصی دارد. دور جدید هجمه علیه پاریس به فاصله چند روز پس از آن که دولت رواندا نزدیک به 30 مقام پیشین و کنونی فرانسه ازجمله فرانسوا متیران، رئیس‌جمهور پیشین این کشور را به دست داشتن در نسل‌کشی رواندا متهم کرد و خواستار تعقیب قضایی آنان شد، بالا گرفت.

پس از تحقیقات 2 ساله توسط کمیته‌ای دولتی اکنون ادعا شده نیروهای فرانسوی مستقر در رواندا در جریان جنگ‌های داخلی این کشور نه‌تنها از عوامل نسل‌کشی توتسی‌ها حمایت می‌کرده‌اند که خود دست به اقداماتی می‌زدند که مصداق جنایت علیه بشریت بوده است.

این تحقیق پس از آن انجام شد که ژان لوئی بورگیر، از قضات برجسته مبارزه با تروریسم در فرانسه طی حکمی پل کاگامه، رئیس‌جمهور توتسی‌تبار رواندا در اواسط دهه گذشته را به مشارکت در قتل‌عام جمعی مردم کشورش با صدور فرمان سال 1994 میلادی ژونال‌ هابسیاری، رئیس‌جمهور قبل از خود که سرآغاز جنگ‌های داخلی رواندا بود، متهم کرد.

اگرچه این قاضی فرانسوی به دلیل مصونیت دیپلماتیک کاگامه به عنوان رئیس یک دولت نمی‌توانست برای او حکم بازداشت صادر کند اما در مقابل از اینترپل خواست 9 تن از مقامات ارشد دولت او را بازداشت کنند.

با این حال ادعای فرانسه در مورد فرانسوی‌زبان بودن مردم رواندا غیرواقعی است چراکه 80 درصد جمعیت رواندا تنها به زبان بومی خود سخن می‌گویند. اگرچه تردیدی در مورد نفوذ قابل توجه پاریس بر این کشور که زمانی مستعمره بلژیک بود، وجود ندارد.

فرانسه هنوز هم در سایر کشورهای فرانسوی‌زبان آفریقا از جمهوری دموکراتیک کشور کنگو در شرق گرفته تا مرکز و غرب آفریقا، جایی که ایجاد واحد پولی مشترک موسوم به فرانک‌سیفا سلطه اقتصادی و فرهنگی پاریس را به اوج رسانده است نفوذی قابل توجه دارد.زبان فرانسوی همچنان زبان دیپلماسی، تجارت و علم در مرکز و غرب آفریقاست هرچند پاره‌‌‌ای کشورهای فرانسوی‌زبان ازجمله غنا اخیرا تصمیم گرفتند برای آن  که از سوی کشورهایی چون سنگال به حاشیه رانده نشوند یادگیری انگلیسی را هم در برنامه‌های آموزشی خود بگنجانند.

این واقعیتی غیرقابل انکار است که زبان انگلیسی می‌رود تا از اهمیت زبان فرانسوی در مرکز و شرق قاره سیاه بکاهد. این حرکت خیزشی نه به دلیل اهمیت زبان انگلیسی در تجارت با اروپا و ایالات‌متحده که تا حدودی برگرفته از قدرت اقتصادی آفریقای‌جنوبی است.

مترجم: رضاسادات‌
منبع : اکونومیست‌