پیشگیری از شیوع آسم در کودکان

این بیماری علاوه بر این که سبب مرگ بسیاری از کودکان در کشورهای مختلف می شود، تاثیر نامطلوبی بر کیفیت زندگی و فعالیت کودکان دارد. با توجه به افزایش تعداد کودکان مبتلا به آسم ، تحقیقات زیادی درباره این بیماری انجام شده است که طیف گسترده ای از مطالعات پایه درباره مکانیسم های مولکولی و سلولی تا برنامه های نوین درمانی را دربر می گیرد.

با شناخت بهتر عوامل موثر در بروز این بیماری می توان به روش های درمانی مناسبی دست یافت و علاوه بر این اجرای اقدامات پیشگیرانه نیز می تواند زمینه مناسبی را برای کنترل بیماری و بهبود کیفیت زندگی کودکان مبتلا به آسم به وجود آورد.

آسم یک بیماری حساسیتی یا آلرژیک است که به مجاری تنفسی ، آسیب می رساند. در این حالت مجاری هوایی منقبض شده و به وسیله ترشحات مخاطی مسدود می شوند که این پدیده تنفس را دچار مشکل می کند.

احساس خفگی هنگام حمله آسم سبب ترس و وحشت کودک می شود و در نتیجه کودک با مشکلات بیشتری هنگام تنفس مواجه می شود. گرده گل ها و همچنین گرد و غبار هوا می تواند زمینه ساز بروز حساسیت های تنفسی در کودکان باشد.

فشارهای روانی و عاطفی و حتی انجام فعالیت های ورزشی نیز سبب بروز حمله آسم خواهد شد. اگرچه در بسیاری از کودکان زیر یک سال ، خس خس سینه ناشی از ابتلا به بیماری برونشیت ، سبب التهاب مجاری هوایی کوچک می شود، اما این کودکان الزاما مبتلا به آسم نیستند؛ چراکه این بیماری معمولا در سنین زیر 2 سال گزارش نشده است و بتدریج با بزرگ تر شدن کودکان و عریض تر شدن مجاری تنفسی ، خس خس سینه در این گروه از کودکان برطرف می شود و در بیشتر موارد علت خس خس سینه عفونت است.

براساس اعلام نظر پزشکان ، هرچند حملات آسم ترسناک و نگران کننده هستند، اما با درمان و توصیه های پزشکی به تدریج رفع شده و عارضه ای بر جای نمی گذارد. بروز مشکلات تنفسی ، احساس خفگی ، خس خس سینه ، سرفه های طولانی مدت و همچنین کبود شدن لب ها که از کمبود اکسیژن ناشی می شود، از مهم ترین علائم احتمالی بروز این بیماری در کودکان هستند.

تاثیر عفونت ها در ابتلا به آسم

به گفته دکتر علی اکبر ولایتی ، رئیس پژوهشکده سل و بیماری های ریوی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ، در پژوهشکده سل و بیماری های ریوی (بیمارستان مسیح دانشوری) از پاییز سال 86، یک طرح تحقیقاتی برای جداسازی و شناسایی ویروس هایی که در بروز بیماری آسم موثر هستند روی 40 نمونه انجام شده است که با استفاده از روش پی سی آر (PCR) ، ویروس هایی را که در ایجاد بیماری آسم در این افراد که به عنوان نمونه انتخاب شده اند، مورد بررسی قرار داده است. با توجه به صنعتی شدن جوامع و افزایش زندگی شهرنشینی ، تعداد بیماران مبتلا به آسم و شیوع آسم میان کودکان در حال افزایش است.

از آنجا که هر نوع درمانی که برای کودکان موثر واقع می شود می تواند به عنوان معیاری برای درمان بزرگسالان مورد استفاده قرار گیرد، بنابراین آگاهی و اطلاع پزشکان و متخصصان از یافته های جدید به دست آمده در این زمینه می تواند بسیاری از مشکلات و محدودیت های پیشین را از میان بردارد. براساس بررسی های انجام شده در کشورهای مختلف 10درصد کودکان به آسم مبتلا می شوند که بیشترین شیوع آسم نیز در میان کودکان نیوزیلندی بوده است.

به گفته ولایتی ، عوامل موثر در ایجاد آسم با عفونت های ویروسی که به مجاری هوایی صدمه می زنند و سبب ایجاد ذات الریه و برونشیت در فرد می شوند، مرتبط هستند.

نتایج به دست آمده از مطالعاتی آینده نگر حاکی از آن است که شیرخواران و نوزادان بستری شده در بیمارستان که به عفونت ثابت مبتلا بوده اند به آسم نیز مبتلا شده اند. در نتیجه می توان گفت در این ارتباط، میزبان ، محل عفونت ، مدت زمان و نوع عامل عفونت نیز از اهمیت بخصوصی برخوردار است.

اگر چه هنوز این موضوع کاملا به اثبات نرسیده است ، اما بررسی ها نشان می دهد که بسیاری از عفونت ها سبب مصونیت کودک در برابر ابتلا به آسم می شوند. عفونت هایی مانند سل ، سرخک ، هپاتیت A و انگل آسکاریس که میزان تحریک پذیری دفاعی بدن را افزایش می دهند، سدی را در مقابل بیماری آسم به وجود می آورند. علاوه بر این ، فرزندان خانواده های پرجمعیت و فرزندان خانواده های کم جمعیت که در سنین بسیار پایین به مهدکودک می روند و همچنین فرزندان دوم و سوم خانواده ها کمتر از دیگر کودکان در معرض ابتلا به آسم قرار دارند و در حقیقت می توان گفت کودکانی که از ترس ابتلا به یک بیماری عفونی در محیطهای ایزوله بزرگ می شوند، در آینده مستعد ابتلا به آسم خواهند بود.

رئیس سمینار یکروزه آسم در کودکان که بهمن امسال در شهر تهران برگزار شد، خاطرنشان کرد که شیوع آسم در جوامع روستایی کمتر است ؛ اما شهرنشینی ، رژیم غذایی خاص افراد و همچنین آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ، زمینه مناسبی را برای گسترش این بیماری به وجود آورده است.

آشنایی متخصصان کودکان ، پزشکان و والدین با روش های پیشگیری و درمان زود هنگام نقش مهمی در کاهش عوارض و شدت بیماری دارد.

ناهماهنگی در میان پزشکان

به گفته دکتر محمدرضا مسجدی ، عضو هیات مدیره اتحادیه جهانی سل و بیماری های ریوی ، زمانی که هوای شهر تهران به علت آلودگی و وجود آلاینده ها دچار پدیده وارونگی می شود، حملات آسم در میان افراد مبتلا به این بیماری افزایش می یابد. علاوه بر این ، نوع آلاینده ها نیز در تشدید بیماری بسیار اهمیت دارد. با افزایش مصرف سوخت های دیزلی و گازوئیلی ، حملات تشدید خواهد شد.

متاسفانه روش استانداردی برای کنترل این بیماری در جوامع در حال توسعه وجود ندارد و کودکان مبتلا به آسم نیز به داروهای ارزان قیمت دسترسی ندارند. یکی از مهم ترین عواملی که سبب افزایش تعداد بیماران بستری مبتلا به بیماری آسم در سطح کشور شده است ، افزایش آگاهی و ناهماهنگی میان پزشکان بوده است.

آموزش های همه جانبه برای پزشکان و ایجاد تفکر همکاری در درمان بیماری هایی مانند آسم می تواند نقش مهمی در جلوگیری از گسترش این بیماری داشته باشد. بیماری آسم در دنیا سالانه 300تا 1300دلار هزینه دربردارد که با توجه به حضور بیش از 2میلیون ایرانی مبتلا به آسم در کشور می توان گفت این بیماری بار مالی بسیار زیادی را به دولت ، مردم و نظام سلامت تحمیل می کند.

با توجه به این که 84درصد هزینه های مربوط به بیماری آسم به نسخه های تجویز شده از سوی پزشکان معالج بیماران اختصاص دارد، بنابراین لازم است توجه بیشتری در این زمینه توسط پزشکان انجام شود.

بررسی ها نشان می دهد 5تا 6درصد جمعیت جهان یعنی حدود 300میلیون نفر از ساکنان این کره خاکی از بیماری آسم رنج می برند که سالانه 255نفر از آنها به دلیل این بیماری جان خود را از دست می دهند.

امروزه مرگ ناشی از ابتلا به بیماری آسم با توجه به پیشرفت های انجام شده در تشخیص سریع و درمان آن یک خطای پزشکی محسوب می شود، در حالی که در جوامعی که پیشرفت کمتری در درمان بیماری ها داشته اند این بیماری خیلی دیر تشخیص داده شده یا اصلا تشخیص داده نمی شود.

معاون پژوهشکده سل و بیماری های ریوی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه خاطر نشان کرد زنان بیش از مردان و رنگین پوستان بیش از سفید پوستان در معرض ابتلا به آسم قرار دارند و امروزه نیز این بیماری به عنوان شایع ترین بیماری مزمن در کشورهای درحال توسعه یا توسعه یافته شناخته شده است.

با افزایش شیوع آسم در دنیا، شدت بیماری نیز بیشتر شده است و زمانی که آلودگی هوا افزایش می یابد این بیماری شدت بیشتری پیدا می کند.

چه موقعی به پزشک مراجعه کنیم؟

بیماری آسم اغلب با التهاب و تورم راه های هوایی همراه است. مواد حساسیت زا، عفونت ها و مواد محرک مانند ذرات گرد و غبار و مواد شیمیایی نیز سبب بروز آسم در کودکان می شوند. کودکانی که به آسم مبتلا هستند تند تند نفس می کشند هنگام نفس کشیدن اغلب خس خس می کنند. ممکن است حالت احتقان در کودکان با سرفه یا تب همراه باشد و گاهی کودکان مبتلا به آسم ، سرفه های طولانی مدت داشته باشد. گاهی نیز با شدت بیماری کودک دچار مشکلات بیشتری مانند تنفس سریع ، حرکات شدید قفسه سینه و کبودی لب ها و انگشتان می شود.

علاوه بر این با تشدید بیماری ، کودک هنگام صحبت کردن نیز با مشکل مواجه می شود. به یاد داشته باشید که خس خس سینه ممکن است ناشی از عوامل دیگری مانند عفونت ریوی و یا پریدن مایع و جسم خارجی به ریه باشد، اما از مهم ترین نشانه های ابتلای کودکان به بیماری آسم می توان به کم آبی بدن مانند کاهش ادرار، خشکی دهان ، فقدان اشک ، کاهش وزن ، بی خوابی و تحریک پذیری کودک اشاره کرد که در صورت مشاهده چنین علائمی باید هر چه سریع تر به پزشک مراجعه کرد.

فرانک فراهانی جم