امید در نصف جهان جاری شد

بازگشایی دوباره زاینده‌رود در اصفهان، گرچه در نگاه نخست رخدادی مرتبط با مدیریت منابع آب و مسائل زیست‌محیطی به نظر می‌رسد اما در لایه‌ای عمیق‌تر یادآور پیوند دیرینه این رودخانه با تاریخ، فرهنگ و حافظه جمعی شهر است.‌ زاینده‌رود در طول قرن‌ها نه‌تنها شریان حیاتی اقتصاد و کشاورزی جلگه اصفهان بوده، بلکه در شکل‌گیری ساختار فضایی شهر، آیین‌های اجتماعی، سنت‌های معیشتی و حتی نظام حقوقی و مدیریتی آب نقش بنیادین داشته است. همین پیوند چندلایه سبب شده ردپای زاینده‌رود در طیفی گسترده از منابع مکتوب ایران، از متون جغرافیایی و تاریخی گرفته تا سفرنامه‌های سیاحان و اسناد محلی، حضوری پررنگ و مستمر داشته باشد. برای شهروندان اصفهان، زاینده‌رود آینه بازتاب‌دهنده هویت، غرور و سرزندگی تاریخی این سرزمین بوده و تماشای جریان آب در آن، برای مردم این دیار به منزله بازگشتِ بخشی از آرامش و هویت فراموش‌شده‌شان است. 
   
مدیریت آب، راهبرد تداوم حیات رودخانه
وقتی آب در بستر زاینده‌رود جاری می‌شود، گویی شهر اصفهان لبخند می‌زند. این حضور آب، محرک اصلی در گردشگری و جذب توریست داخلی و خارجی است اما آنچه اهمیت دوچندان دارد، بحث تداوم این جریان است. دیگر نمی‌توان به بازگشایی‌های مقطعی بسنده کرد. دولت و دستگاه‌های ذی‌ربط باید با یک برنامه‌ریزی دقیق، کلان و پایدار، مدیریت منابع آب را به گونه‌ای ساماندهی کنند که زاینده‌رود همیشه جاری باشد. زاینده‌رود ضامن امنیت غذایی، پایداری محیط زیست و هویت شهر است و نباید به سرنوشتِ تکراری خشکی دچار شود. برنامه‌ریزی برای جاری ماندن دائمی این رودخانه، آزمونی برای توان مدیریتی در سطوح ملی و استانی است که نیازمند عزم راسخ و تغییر در الگوهای مصرف آب در سطح فلات مرکزی است. 
در همین راستا، استاندار اصفهان، با تأکید بر این‌که توجه به مطالبات مردم و تلاش برای پاسخگویی به نیازهای عمومی از رویکردهای اصلی مدیریت استان است، درباره بازگشایی این رودخانه می‌گوید: «زاینده‌رود یکی از مهم‌ترین عناصر هویتی و نمادهای شناخته‌شده شهر اصفهان است و بسیاری از آثار تاریخی و فرهنگی این شهر در حاشیه آن قرار دارند. حضور آب در این رودخانه می‌تواند جلوه بصری و جذابیت گردشگری اصفهان را افزایش دهد و زمینه حضور بیشتر گردشگران داخلی و خارجی را فراهم کند.»
مهدی جمالی‌نژاد با اشاره به ابعاد گسترده‌تر این اتفاق اضافه می‌کند: «جاری شدن آب در زاینده‌رود می‌تواند بار دیگر شور زندگی را در اصفهان تقویت کند و نقش مهمی در افزایش امید اجتماعی و نشاط عمومی شهروندان داشته باشد. هر اقدامی که به افزایش رضایت عمومی و تقویت امید اجتماعی منجر شود، در نهایت به تحکیم انسجام اجتماعی و توسعه پایدار استان کمک خواهد کرد.»
وی تصریح می‌کند: «بازگشت جریان آب به زاینده‌رود صرفا موضوعی زیست‌محیطی نیست، بلکه رخدادی چندبعدی با آثار اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و گردشگری گسترده به شمار می‌رود.» 
   
شکوفایی اقتصاد گردشگری در سایه زاینده‌رود
با جاری شدن آب، اصفهان دوباره به ویترین اصلی گردشگری ایران تبدیل می‌شود. سی‌وسه‌پل و پل خواجو، زمانی که در آغوش آب هستند، معنای واقعی خود را باز می‌یابند. این جریان آب، در کنار خلق مناظر بی‌بدیل، موتور محرک صنایع‌دستی، هتل‌داری، رستوران‌ها و خدمات مرتبط با گردشگری را هم روشن نگه می‌دارد. 
استاندار اصفهان در این باره معتقد است: «رونق گردشگری به طور طبیعی موجب پویایی اقتصادی در بخش‌های مرتبط از جمله خدمات، صنایع‌دستی و فعالیت‌های فرهنگی خواهد شد و این موضوع به بهبود معیشت بخشی از جامعه کمک می‌کند.» 
این زنجیره اقتصادی نشان می‌دهد که زاینده‌رود جاری، به معنای جیب‌های پرتر برای کسبه و رفاه بیشتر برای شهروندان اصفهان است. 
به گفته کارشناسان در کنار این‌که بازگشت آب احیای دیداری و رونق گردشگری را به همراه داشته و به اکوسیستم خشکیده حاشیه رودخانه نفسی تازه می‌بخشد اما فراتر از آن باعث تعدیل دمای هوا در هسته مرکزی شهر می‌شود و با ایجاد رطوبت نسبی، اثر «جزیره گرمایی شهری» را که در سال‌های بی‌آبی گریبانگیر اصفهان بود تا حد زیادی کاهش می‌دهد. گیاهان و درختان کهنسال حاشیه رودخانه که در سال‌های اخیر با تنش‌های جدی محیط‌زیستی روبه‌رو بودند، اکنون فرصتی برای بازیابی توان حیاتی خود می‌یابند. 
در کنار اقدامات مدیریتی، نباید از نقش بی‌بدیل شهروندان غافل شد. زاینده‌رود اکنون به مثابه امانتی ارزشمند در دستان مردم اصفهان است. حفظ پاکیزگی بستر رودخانه و مراقبت از حریم آن، کمترین وظیفه‌ای است که شهروندان می‌توانند در قبال این موهبت ایفا کنند. فرهنگ‌سازی برای مصرف بهینه آب در بخش‌های خانگی و صنعتی باید همگام با این بازگشایی ترویج شود تا مطالبه «جریان همیشگی آب»، به یک سبک زندگی عمومی تبدیل گردد. تنها با پیوند میان تصمیمات کلان حکمرانی آب و فرهنگ مصرفی جامعه است که می‌توان تضمین کرد زاینده‌رود از یک رخداد فصلی، به یک حقیقت پایدار و همیشگی بدل شود، حقیقتی که پیوند میان طبیعت و تمدن را در نصف‌جهان حفظ می‌کند. 
   
هم‌افزایی دستگاه‌ها برای تداوم شور زندگی
مدیریت چنین رخداد بزرگی که با احساسات میلیون‌ها نفر گره خورده، نیازمند هماهنگی دقیق است. دستگاه‌های اجرایی استان با درک این حساسیت، تمهیدات لازم را برای حضور شهروندان پیش‌بینی کرده‌اند تا فضای حاشیه رودخانه، ایمن و مفرح باشد. استاندار اصفهان ضمن اشاره به این نکته، بر اهمیت هم‌افزایی تأکید کرده و می‌گوید: «همکاری و هم‌افزایی میان دستگاه‌های مختلف اجرایی نقش مهمی در تحقق این موضوع داشته و این هماهنگی می‌تواند در سایر برنامه‌های توسعه‌ای استان نیز تداوم یابد.»
بازگشت آب به زاینده‌رود، زندگی و شور و حال را به اصفهان بازمی‌گرداند. تجربه‌های گذشته نشان داده که حضور آب، خانواده‌ها را به خیابان‌ها می‌کشاند، آیین‌های پیاده‌روی در حاشیه رودخانه را احیا می‌کند و حس تعلق به شهر را تقویت می‌نماید. اکنون توپ در زمین برنامه‌ریزان و مدیران است تا با مدیریت صحیح آب، این «شور زندگی» را برای همیشه حفظ کنند و نگذارند زاینده‌رود دوباره در غبار خشکی و فراموشی فرو رود. زاینده‌رود زنده، اصفهان زنده است و اصفهان زنده، قلب تپنده ایران است.