طنز، آیینه عدالت و مقاومت

در روزگاری که سختی‌ها فراوان‌اند، طنز می‌تواند مرهم باشد. صادق آزادفر، نویسنده و کارگردان گروه هنری «دله»، با همراهی جمعی از هنرمندان جوان، از سال ۹۶ تا امروز کوشیده است دردهای مردم را در قالب طنز بازگو کند. او باور دارد خنده، آغاز فهم است و طنز زبانی است که مردم با آن دردشان را راحت‌تر می‌گویند.طنز در نگاه صادق آزادفر فقط خنده نیست؛ روشی است برای گفتن حقیقت، نقد تبعیض و ساختن امید. او و اعضای گروه «دله» از بوشهر برخاسته‌اند تا نشان دهند می‌توان مسائل بزرگ جامعه را با زبان ساده مردم بیان کرد؛ بی‌تعارف، بی‌ترس و با لبخند.

از طنز اجتماعی تا روایت‌گری فرهنگی؛ از دغدغه‌های محلی تا موضوعات بین‌المللی

آقای آزادفر، برای آغاز گفت‌وگو لطفاً از شکل‌گیری گروه هنری «طنز دله» و نقطه شروع فعالیت‌های شما بگویید.

گروه ما از سال ۱۳۹۶ فعالیت رسمی خود را شروع کرد. ابتدا فقط دو نفر بودیم؛ با همان امکانات محدود و ذهن‌هایی پر از ایده. بعدها به مرور و با گسترش ارتباطات، دوستان توانمند و علاقه‌مند به ما پیوستند. برخی را شخصاً دعوت کردیم و برخی نیز خودجوش به دلیل علاقه به این سبک کار، تقاضای عضویت داشتند. «دله» از ابتدا قرار بود فضایی صمیمی و در عین حال حرفه‌ای برای تولید طنز اجتماعی باشد؛ فضایی که اعضا بتوانند حرف‌ها و دغدغه‌های واقعی مردم را با زبان طنز بیان کنند.

زبان طنز؛ پلی میان مسائل جدی و مردم

چرا طنز را به‌عنوان ابزار اصلی کار انتخاب کردید؟

طنز زبانی است که مردم با آن زندگی می‌کنند. گستره مخاطب آن بسیار وسیع‌تر از دیگر قالب‌های هنری است. بسیاری از مفاهیم پیچیده و سخت، وقتی در قالب طنز بیان می‌شوند، قابل فهم‌تر، ملموس‌تر و روزمره‌تر می‌شوند. به باور من، یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالان فرهنگی، «ارتباط با مردم» است؛ طنز این گره را باز می‌کند. برای نمونه، وقتی از مفهوم مقاومت صحبت می‌کنیم، اگر آن را به «منطق مقاومت» تبدیل کرده و در قالب یک روایت ساده و قابل‌لمس ارائه دهیم، تأثیرگذاری آن چند برابر می‌شود. ما دقیقاً همین مسیر را انتخاب کرده‌ایم.

اهداف رسانه‌ای؛ از دغدغه‌های محلی تا روایت‌های جهانی

فضای رسانه‌ای گروه دله از ابتدا با چه هدفی شکل گرفت؟

اهداف ما از همان روز اول بر اساس دغدغه‌های جامعه پیرامونی‌مان بود؛ هم در سطح شهر، هم استان و هم کشور. به‌مرور که شرایط جهانی تغییر کرد و رویدادهای مهم رخ داد، طبیعی بود که دله نیز در مسیر خود به موضوعات فراتر از مرزهای محلی بپردازد. رویدادهایی مانند آنچه در غزه اتفاق افتاد، باعث شد تولیدات ما رنگ‌وبوی بین‌المللی‌تری پیدا کند. اعضای گروه هر روز با مردم سر و کار دارند؛ مشکلات را می‌بینند و صداها را می‌شنوند. محوریت اصلی کار ما عدالت بوده و هست، اما عدالت را محدود به یک شهر یا یک استان نکرده‌ایم. انسانی که دغدغه عدالت دارد، مرز نمی‌شناسد.

مسیر تولید؛ از ریشه‌یابی تا روایت طنز

گروه دله چگونه موضوعات خود را انتخاب و تولید می‌کند؟

ما هیچ موضوعی را سطحی نمی‌بینیم. ابتدا مسئله را ریشه‌یابی می‌کنیم، سپس با دوستان فرهنگی مشورت می‌کنیم و پس از رسیدن به جمع‌بندی، روایت طنز خود را می‌سازیم. طنز برای ما نه یک سرگرمی، بلکه یک قالب جدی برای بیان مسائل مهم است.

مثالی بزنم: مدتی در منطقه ما مشکل کمبود آب شدت گرفته بود و متأسفانه همچنان هم ادامه دارد. برای ما قابل قبول نبود که نسبت به چنین دغدغه‌ای بی‌تفاوت باشیم. درباره مصرف درست آب، فرهنگ مصرف، پدیده آب‌دزدی در برخی باغ‌ویلاها، نبود مدیریت صحیح منابع، آبخیزداری و… آثار متعددی تولید کردیم. هدفمان این بود که سهم کوچکی در آگاهی‌بخشی داشته باشیم. مردم هم وقتی دیدند رسانه‌ای وجود دارد که زبان آنان است، استقبال کردند و حمایت معنوی‌شان انگیزه ما را بیشتر نمود.

موضوعات اجتماعی؛ گستره‌ای از عدالت تا آموزش مطالبه‌گری

موضوعاتی که تاکنون به سراغشان رفته‌اید چه حوزه‌هایی را شامل می‌شود؟

دامنه گسترده‌ای دارد. از عدالت در پرداخت حقوق گرفته تا مسائل کارگری، تورم، بانک‌ها، مدیریت برق، سواد رسانه‌ای، کتاب‌خوانی، آموزش مطالبه‌گری و۷ خیلی از مسائل دیگر. باور داریم رسانه طنز اگر فقط یک بُعد را ببیند، کارکرد اصلی خود را از دست می‌دهد. ما تلاش کرده‌ایم هم بی‌عدالتی‌های داخلی را برجسته کنیم و هم بی‌عدالتی‌های جهانی را. برای ما مهم است که عدالت یک مفهوم انسانی و فراگیر باقی بماند.

طنز و هجو؛ نقد نظام سرمایه‌داری از زاویه روایت مردمی

بخشی از آثار شما به نقد ساختارهای جهانی می‌پردازد. هدف اصلی این بخش چیست؟

یکی از اهداف جدی ما هجو نظام سرمایه‌داری است. وقتی تاریخ را مرور می‌کنیم، می‌بینیم کشورهایی که قدرت اقتصادی و نظامی بالایی داشتند، همیشه به دنبال بهره‌برداری از دیگران بودند. نحوه تعامل و رفتار آنها با ملت‌ها همیشه مبتنی بر زور بوده است. ما در تولیدات خود سعی کرده‌ایم این روند تاریخی را روایت کرده و آن را در قالب طنز به چالش بکشیم. طنز ابزار خوبی برای باز کردن چنین مباحثی است؛ چون به مخاطب اجازه می‌دهد بدون خشکی و پیچیدگی با موضوع همراه شود.

دعوت از هنرمندان برای همراهی با مسائل مردم

آیا تاکنون از دیگر هنرمندان برای همراهی در موضوعات اجتماعی دعوت کرده‌اید؟

بارها و بارها. در تولیداتمان هم به‌طور علنی از هنرمندان، رسانه‌ها و فعالان فضای مجازی خواسته‌ایم که در کنار سرگرم‌سازی، به مسائل اجتماعی و دغدغه‌های مردم توجه کنند. البته واکنش‌ها متفاوت بوده است؛ برخی همراه شدند و برخی خیر. تصور ما این است که هنرمند نمی‌تواند نسبت به جامعه‌اش بی‌تفاوت باشد.

حضور در میدان روایت‌گری اجتماعی

فعالیت‌های اخیر گروه، خصوصاً هم‌زمان با رویدادهای ماه رمضان، چه محورهایی داشته است؟

در دوره‌ای که مردم درگیر اخبار و رویدادهای سخت بودند، ما هم کنار مردم بودیم و وظیفه خود می‌دانستیم که از طریق رسانه‌مان همراهی کنیم. موضوعات اصلی تولیدات اخیر ما شامل حمایت از مردم در میدان، پرداختن به قدرت‌های جهانی از زاویه طنز، و روایت‌گری از مطالبات ملی بود. برای ما اولویت همیشه مردم بوده‌اند.

معرفی اعضا و دستاوردهای گروه

کمی هم درباره اعضای گروه و دستاوردهای فردی خودتان بگویید.

بنده، صادق آزادفر، لیسانس مدیریت دارم و مدیر، نویسنده و کارگردان گروه هستم. در کنار من دوستان و هنرمندانی همچون ابوذر عباسپور، مسعود بحرینی، شاپور شیخی، ایمان شیخی، ابوالفضل متوسلی و سایر عزیزان به عنوان بازیگر فعالیت می‌کنند.

در سال ۱۴۰۲ افتخار داشتم که در میان «۱۰ چهره برتر هنر انقلابی استان» قرار بگیرم. علاوه بر آن، به‌صورت افتخاری با برخی برنامه‌های شبکه استانی بوشهر مثل «شونشینی» همکاری می‌کنم.

برخی دیگر از اعضا هم در پروژه‌های تلویزیونی کشور فعال‌اند؛ مثل سریال طنز «گیربکس» و برنامه «شونشینی». این حضورها برای ما افتخارآمیز است.

تفاوت دله؛ بیان صریح مواضع در قالب هنری

چه چیزی گروه «دله» را از سایر گروه‌ها متمایز می‌کند؟

شاید مهم‌ترین تفاوت این باشد که هیچ‌گاه نسبت به رویدادهای جامعه بی‌تفاوت نبوده‌ایم. مثل هر شهروندی نگاه و موضع خود را داریم و تلاش کرده‌ایم این مواضع را در قالب هنری و طنز بیان کنیم. مخالف تبعیض و بی‌عدالتی هستیم، هرجا که باشد. هیچ‌گاه در برابر فشارها یا نابرابری‌ها سکوت نکرده‌ایم. صدای خود را با زبان طنز بلند کرده‌ایم؛ زبانی که مردم با آن راحت‌تر ارتباط می‌گیرند. برای ما ایران یکپارچه ارزشمند است و این را بدون ترس بیان می‌کنیم.

اگر بخواهید در یک جمله حرف آخر را به مخاطبان بگویید؟