هشدار جیره‌بندی غذا در اروپا

هرچند بسیاری از کشورهای اروپایی اعلام کرده‌اند افزایش تنش‌ها باعث تشدید بحران در جهان می‌شود اما دشمن آمریکایی- صهیونی گویی چشم و گوش خود را بسته و تنها به جنگ می‌اندیشد. افزایش تنش‌ها بار دیگر در خلیج فارس به اوج خود رسیده و با بسته شدن تنگه هرمز در روزهای اول جنگ تحمیلی سوم و محسوس شدن بحران انرژی در جهان، اکنون مشخص شده زنجیره تامین غذا نیز به خطر افتاده است. درواقع تامین زنجیره مانند انرژی به شوک قیمتی ختم نشده بلکه ظاهرا شکل‌گیری بحرانی عمیق را نشان می‌دهد. تجربه بحران‌های گذشته نشان می‌دهد چنین شوک‌هایی اگر به ‌موقع مدیریت نشوند، می‌توانند به موج‌های گسترده‌ای از کاهش تولید غذا، کاهش صادرات نهاده‌ها، کاهش درآمد کشاورزان و گرانی اقلام اساسی منجر شوند. تحولات اخیر نیز دقیقا همین مسیر را طی کرده‌اند. با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، آن ‌هم در زمانی که تهران و واشنگتن پای میز مذاکره بودند، ایران از اهرم فشار تنگه هرمز استفاده کرد. انسداد این آبراه کلیدی و تداوم آن، قیمت انرژی در بازارهای جهانی افزایش یافت و همین امر موجب افزایش هزینه تولید کود نیز شد. از آنجا که کود یکی از نهاده‌های مهم تولید محصولات کشاورزی است، این افزایش هزینه به ‌سرعت به بخش کشاورزی نیز منتقل شده است. در نتیجه، کشاورزان در بسیاری از نقاط جهان با افزایش هزینه تولید مواجه شده‌اند؛ وضعیتی که یا به کاهش تولید منجر می‌شود یا افزایش قیمت نهایی مواد غذایی را همراه خواهد داشت.  
   
جنگ با ایران، غذای اروپایی‌ها را جیره‌بندی می‌کند 
رئیس بانک مرکزی اروپا (کریستین لاگارد) هشدار می‌دهد که به‌دلیل اختلال در تامین کودهای شیمیایی ممکن است جیره‌بندی مواد غذایی اعمال شود چراکه یک‌سوم کودهای شیمیایی از طریق تنگه هرمز حمل می‌شود. در همین راستا، رئیس بخش ال‌ان‌جی ویتول (پابلو گالانته اسکوبار) هم می‌گوید بحران انرژی به‌زودی به‌دلیل کمبود کودهای شیمیایی به بحران مواد غذایی تبدیل خواهد شد. مؤسسه امریکن انترپرایز گزارش داده که قیمت کودهای شیمیایی از زمان بسته شدن تنگه هرمز بیش از ۵۰درصد افزایش یافته است.  
   
وابستگی امنیت غذایی جهان به خلیج فارس 
همزمان با اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز پیش از اعلام بازگشایی آن، بحران موازی اما شدیدتری برای کشورهای در حال توسعه شکل گرفته است؛ کمبود و افزایش قیمت کودهای شیمیایی که امنیت غذایی میلیون‌ها انسان را تهدید می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد حدود یک‌سوم تجارت جهانی کود از تنگه هرمز عبور می‌کند. به همین دلیل، هرگونه اختلال در این آبراه بلافاصله به کاهش عرضه و افزایش هزینه‌ها می‌انجامد. بر این اساس، قیمت کودهای شیمیایی به‌ویژه اوره در ماه‌های اخیر حدود ۴۰درصد افزایش یافته و عرضه جهانی در برخی بازارها بین ۱۵ تا ۲۵درصد کاهش پیدا کرده است. علت این امر، اختلال در زنجیره تامین و افزایش هزینه حمل‌ونقل و انرژی عنوان شده است. 
شبکه تلویزیونی دانمارک اخیرا به نقل از توماس هوگارد مدیر یک بخش در «صندوق تأثیر دانمارک» گزارش داد که اختلال در عرضه کود فشار بی‌سابقه‌ای به کشورهای در حال توسعه وارد کرده است. او هشدار داد: کمبود کود و افزایش قیمت آن، آسیب‌پذیرترین اقشار را شکننده‌تر کرده و خطر قحطی را افزایش می‌دهد. به گفته وی، بیشتر کشورهای در حال توسعه فاقد ذخایر راهبردی کود هستند و در برابر نوسانات بازار کاملا بی‌دفاع می‌مانند. اکنون با آغاز فصل کشاورزی در آفریقا و بخش‌هایی از آسیا، کشاورزان با یک دوراهی سخت روبه‌رو شده‌اند: هزینه تولید بالا رفته اما قیمت محصولات به همان نسبت افزایش نیافته است به‌گونه‌ای که برخی از خود می‌پرسند آیا اصلا کشاورزی صرفه اقتصادی دارد. 
در حالی که محدودیت‌های ایجاد شده در مسیر حیاتی تجارت جهانی یعنی تنگه هرمز همچنان ادامه دارد گزارش تحلیلی نشریه اکونومیست هشدار می‌دهد که جهان با ترکیب خطرناک جنگ، اختلال در زنجیره تامین و پدیده اقلیمی ال‌نینو در آستانه یک بحران غذایی گسترده قرار گرفته است. 
در این گزارش آمده است: چهار سال پیش جهان از وقوع یک بحران انسانی گسترده در حوزه غذا جلوگیری کرد. در پی حمله روسیه به اوکراین و ایجاد نگرانی از کمبود جهانی غلات، قیمت گندم و سایر کالاهای اساسی به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. 
با این حال، توافق این دو دشمن برای ایجاد مسیر امن صادرات غلات از بنادر دریای سیاه باعث آرام شدن بازارها شد و ترس از قحطی از تیتر رسانه‌ها خارج شد اما آثار جنگ روسیه و اوکراین در کشورهای فقیر همچنان باقی ماند و براساس برخی برآوردها، پیامدهای غیرمستقیم این جنگ در کشورهای جهان جنوب حتی تلفات انسانی بیشتری نسبت به میدان‌های نبرد در اروپا داشته است. اکنون در شرایطی مشابه، تشدید درگیری‌ها در منطقه خلیج‌فارس به‌ویژه در اطراف تنگه هرمز، نگرانی‌هایی درباره تکرار یک بحران تدریجی اما گسترده غذایی ایجاد کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد در برخی کشورهای آفریقایی و آسیایی، کاهش تولیدات کشاورزی و حذف وعده‌های غذایی در میان اقشار فقیر آغاز شده است. سازمان برنامه جهانی غذا نیز هشدار داده است که در صورت بسته ماندن تنگه هرمز تا اواسط سال جاری میلادی، علاوه بر بیش از ۳۰۰میلیون نفرکه هم‌اکنون با ناامنی غذایی مواجهند،حدود ۴۵میلیون نفردیگرنیز به این جمع اضافه خواهند شد. 
   
تصمیم‌های کوچک، پیامدهای بزرگ؛ رفتار جدید کشاورزان 
افزایش هزینه نهاده‌ها، کشاورزان را در سراسر جهان به‌سمت تعدیل مصرف سوق داده است. این واکنش از نظر اقتصادی قابل درک است اما در عمل پیامدهایی دارد که با تأخیر زمانی آشکار می‌شود. در ایالات متحده با وجود وابستگی نزدیک به ۱۰۰درصدی تولید ذرت به نیتروژن، افزایش ۱۸ تا ۴۶درصدی قیمت کود باعث شده سطح مصرف به حدود ۷۵درصد حالت معمول برسد. در اروپا نیز رشد ۳۰ تا ۵۸درصدی قیمت کودهای نیتروژنی، همزمان با افزایش هزینه انرژی، به کاهش مصرف در دوره حساس رشد محصولات منجر شده است. این کاهش، اثر خود را نه در لحظه بلکه در زمان برداشت نشان می‌دهد. در آمریکای لاتین شرایط حتی شدیدتر است. افزایش ۲۵ تا ۴۵درصدی قیمت‌ها در کنار وابستگی وارداتی موجب شده بخشی از کشت دوم ذرت به‌طور کامل کنار گذاشته شود. اینجا دیگر با کاهش بهره‌وری مواجه نیستیم بلکه کاهش واقعی تولید رخ داده است. 
   
نقاط شکننده؛ از هند تا آفریقا 
در آسیا به‌ویژه هند، مسأله به‌طور مستقیم به امنیت غذایی گره خورده است. وابستگی ۹۰ تا ۹۵درصدی تولید برنج به اوره، این کشور را در برابر نوسانات بازار آسیب‌پذیر کرده است. اگرچه سیاست‌های حمایتی نقش تعدیل‌کننده دارند اما نیاز به تامین حدود ۲.۵میلیون تن اوره، فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد می‌کند.  در آفریقا، بحران ابعاد متفاوتی پیدا می‌کند. افزایش ۴۰ تا ۷۰درصدی قیمت کود در شرایطی که مصرف از ابتدا نیز پایین بوده، به کاهش مستقیم تولید منجر شده است. در این منطقه، مسأله دیگر صرفا اقتصادی نیست بلکه به سطح دسترسی به غذا و معیشت روزمره گره خورده است. 
   
حلقه تنگ غذایی 
افزایش بهای نفت در پی درگیری‌های اخیر و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی به‌ویژه تنگه هرمز، کشورهای وابسته به واردات نفت را به‌سمت استفاده بیشتر از سوخت‌های جایگزین سوق داده است. در این میان، سوخت‌های زیستی که از محصولات کشاورزی تولید می‌شوند، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته‌اند. کارشناسان نیز در این رابطه معتقدند افزایش استفاده از این سوخت‌ها، اگرچه می‌تواندبه کاهش وابستگی به واردات نفت و کنترل هزینه‌های انرژی کمک کند اما همزمان فشار تازه‌ای بر بازار مواد غذایی وارد می‌کند. در همین راستا، بیتا وجتکوفسکا تحلیلگر سوخت‌های زیستی تأکید می‌کند کشورهای‌آسیایی به‌سمت منابعی حرکت کرده‌اند‌که ازداخل تامین می‌شود تا همزمان امنیت‌انرژی‌وسودآوری بخش کشاورزی را تقویت کنند. از سوی دیگر، پیتر دی‌کلرک یک اقتصاددان ارشد بین‌المللی پیش‌بینی می‌کند بحران کنونی به رونق بیشتر صنعت سوخت‌های زیستی در آسیا منجر شودوکشورهایی مانند هندوتایلند نیز سهم اتانول در سوخت را افزایش دهند. 
فیل آیکمن مدیر کمپین آسیای جنوب شرقی در سازمان مایتی ارث(Mighty Earth)می‌گوید افزایش شدید قیمت مواد غذایی تنها در صورت گسترش گسترده زیرساخت‌های تولید سوخت زیستی رخ خواهد داد اما این خطر همچنان قابل توجه است. همچنین راجر برادشاو کارشناس بازار کالا با اشاره به محدودیت‌های اعمال‌شده در برخی مناطق مانند اروپا تأکید می‌کند نگرانی‌ها درباره افزایش قیمت غذا و پیامدهای زیست‌محیطی، مانع از رشد بی‌رویه این بخش شده است.