زندگی در کیسه های پلاستیکی سرخ

14 ژوئن (24 خرداد) زادروز کارل لاندشتاینر دانشمند فقید اتریشی و کاشف گروههای خونی C ، B ، A روز جهانی اهداکنندگان خون» نام گرفته است. این تصمیم از سوی سازمان بهداشت جهانی ، انجمن بین المللی انتقال خون ، فدراسیون بین المللی صلیب سرخ و فدراسیون بین المللی سازمان های امور اهداکنندگان خون گرفته شده است. از سال 2004 همه ساله در روز 14 ژوئن و در سراسر جهان جشن گرفته می شود.
روز جهانی اهدای خون ، مراسم سالانه جهانی گرامیداشت میلیون ها تن در سراسر جهان است که داوطلبانه و بدون هیچ اساس مالی ، برای نجات جان افرادی که نیازمند هستند، خونشان را اهدا می کنند. این روز با هدف افزایش آگاهی ها درباره نیاز به خون سالم و مطمئن ، تشکر و قدردانی از اهداکنندگان خون که امکان انتقال خون را فراهم می کنند و تشویق برای اهدای منظم خون از سوی اهداکنندگان مناسب و واجد شرایط است.
افزایش سطح آگاهی عمومی مردم نسبت به نیاز به خون و اهمیت اهداکنندگان داوطلب منظم ، اشاعه شیوه های سالم زندگی برای سلامت اهداکنندگان و بیماران دریافت کننده خون و حذف استفاده از خون اهداکنندگان دریافت کننده پول از اهداف اصلی روز اهداکننده خون در سراسر جهان است.

اهدای خون در ایران

بر اساس آمار موجود سالانه حدود 3.5 میلیون ایرانی نیازمند خونهای اهدایی هستند. در سال گذشته حدود یک میلیون و 600 هزار واحد خونی گرفته شده که از این تعداد در حدود 1 میلیون و 400 هزار واحد فرآوری خونی تولید شده است. بر اساس آمار ارائه شده از سوی معاون اداری مالی سازمان انتقال خون ، هزینه ای در حدود 43 میلیارد تومان اعتبار برای این تعداد واحد خونی مصرف است ؛ یعنی هزینه مصرفی برای هر واحد خونی که در حدود 30 هزار تومان است. شاخص اهدای خون در ایران 23 در 1000 نفر جمعیت کشور است.
با توجه به داوطلبانه بودن اهدای خون در کشور این شاخص خوبی است ، اما تا استانداردهای جهانی با شاخص بالای 40 هنوز فاصله زیادی وجود دارد.

انتخاب اهداکنندگان

اگر وظیفه انتقال خون را تضمین سلامت اهداکننده خون و تامین سلامت گیرنده خون بدانیم ، رد و قبول اهداکنندگان خون هم در همین راستا قابل پذیرش است. مسلما اهدا و دریافت خون نباید به سلامت اهداکننده و دریافت کننده خون آسیب بزند. به همین دلیل برخی محدودیت ها برای اهداکنندگان در نظر گرفته می شود. برخی علل معافیت از اهدای خون ، علل رفتاری هستند و به بیماری های زمینه ای و مشکلات جسمی افراد مربوط نمی شوند و با آموزش های عمومی و ایجاد ساز و کارهای لازم قابل کنترل و کاهش هستند. به عنوان مثال در اغلب شهرهای ایران حجامت به علت دوم یا سوم معافیت از اهدای خون تبدیل شده است.

فایده های اهدای خون

از لحاظ پزشکی اهدای خون برای همه کسانی که خون سالم با فشار خون مناسب داشته باشند لازم و عاملی موثر در تصفیه خون و تحریک مجدد بدن است. گرفتن خون از بدن با رعایت اصول ایمنی و بهداشتی حداقل سالی یک بار توصیه شده است.

ضایعات خونی معاون اداری مالی سازمان انتقال خون ایران ، میزان ضایعات خونی در کشور را بالغ بر 12 درصد می داند. دکتر مصطفی پدیدار می گوید: از این میزان ضایعات در حدود 14 درصد مربوط به خونهای آلوده و ویروسی است و 60 درصد ضایعات نیز به دلیل نظارت کمتر در بیمارستان ها و بانک خون است ؛ ضمن این که عدم هماهنگی در پخش و توزیع خون نیز یکی از دلایل ضایعات خونی است. او می افزاید: 9 درصد ضایعات خونی مربوط به خونهای تاریخ گذشته یا برگشت داده شده است که در کشورهای صنعتی ، این ضایعات خونی 4 درصد است. معاون اداری مالی سازمان انتقال خون معتقدست با مدیریت مصرف صحیح و علمی خون و ارزشیابی بیمارستان ها و بانک خون در اصلاح مصرف خون می توان این درصد را نیز کاهش داد

اهدای خون را در درمان بسیاری بیماری ها، اختلال یا نگرانی های مربوط به جسم و روح کارآمد دانسته اند. ازجمله باید گفت خطر سکته قلبی که دقیقا به خاطر افزایش چربی های مضر خون (کلسترول) بیشترین مورد سکته را ناشی می شود، با اهدای خون یا گرفتن مقادیری خون از بدن ، کاهش زیادی می یابد.
اهدای خون همچنین در ایجاد روحیه ای شاد و تازه نقش بسزایی دارد و اصولا با تازه تر شدن خون بدن که در نهایت حدود 3 الی 4 ساعت پس از گرفته شدن خون صورت می گیرد جریان جدید و شفافی در تحریک اعضای بدن پدید می آید که خود به خود افسردگی های روحی ، خمودگی و تنبلی جسمی عضوی بدن را برطرف می کند.

عدم تعادل

عدم تعادل خون رسانی به نیازمندان را با بحران های متعددی مواجه می کند برای مثال در کشور ما در بعضی شرایط زمانی مانند محرم آمار خون بسیار بالا و در بعضی شرایط مثل ماه رمضان این آمار بسیار پایین است یا در تعطیلات نوروزی از تعداد اهداکنندگان خون کاسته می شود. در حالی که میزان نیاز مراکز درمانی به خون و فرآورده های آن به دلیل افزایش تصادفات رانندگی بالا می رود.
در روزهای تاسوعا و عاشورا تعداد اهداکنندگان به حدی زیاد است که ظرفیت انتقال خون کشور پاسخگوی آنها نیست در حالی که مقدار زیادی از خونهای دریافت شده به دلیل انقضای تاریخ مصرف به رغم هزینه های زیاد به عنوان زباله بیمارستانی تحویل محیط زیست داده خواهد شد. بنابراین با توجه به این که نیازمندان به خون به میزان منظم و همیشگی به خون احتیاج دارند در این روند باید تعدیل هایی صورت گیرد و برقراری تعادل تنها به دست خون اهداکنندگان مقدور خواهد بود.

خطر پایین

ابتلا به بیماری بر اثر انتقال خون و تزریق خون آلوده همواره یکی از دغدغه های مصرف کنندگان فرآورده های خونی است.
اما رئیس سازمان انتقال خون معتقد است ریسک خطر انتقال خون از ریسک رانندگی و نبستن کمربند ایمنی در ایران بسیار کمتر است . دکتر ابوالقاسمی با تاکید بر انجام آزم ایش های دقیق روی خونهای اهدایی می گوید: در نیمه اول سال 1385 از مجموع 854 هزار و 633 نفر اهداکننده خون کمتر از 2 هزارم درصد تست HIV مثبت داشتند و کمتر از 6 صدم درصد تست هپاتیت مثبت و کمتر از 45 هزارم درصد تست آنتی ژن هپاتیت بی مثبت داشتند که همگی آنها در فرم محرمانه انتقال خون اعلام کرده بودند از خونشان استفاده نشود.
حسن ابوالقاسمی می افزاید: در زمان حاضر حدود 20 درصد خونهای اهدایی به علت مشکوک بودن یا تستهای مثبت آنها از چرخه مصرف خارج می شود و به همین علت ضریب بالای ایمنی را در انتقال خون داریم و امیدواریم با ادامه این روند به زودی بتوانیم اعلام کنیم که 100 درصد خونهای مصرفی کشور ایمن و سالم هستند.

تشویق به اهدای مستمر

ایران به این مرحله رسیده است که از هر 100 نفر داوطلب اهدای خون 12 درصد آنان برای بار اول و 88 درصد آنان باسابقه اهدای خون هستند؛ این در حالی است که 60 درصد اهداکنندگان خون کشور اهداکننده مستمرند. این حاکی از وجود فرهنگ اهدای خون در مردم نوعدوست ایرانی است . در واقع میزان اهدای خون در ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه مناسب است.
براساس آمار هم اکنون 9 تا 11 درصد اهداکنندگان خون در کشور زنان هستند. افزایش اهداکنندگان زن به 20 درصد، از برنامه های در حال تدوین سازمان انتقال خون کشور است. اهدای خون نشانه اهدای زندگی است و می تواند جان بسیاری از بیماران را نجات دهد. این مساله در دنیا اهمیت بسیاری دارد. امروزه افراد زیادی در دنیا در کشور ما به امر پسندیده اهدای خون می پردازند که این کار آنها علاوه بر نجات همنوعشان می تواند برای جسم آنها نیز سودمند باشد.

علی اخوان بهبهانی