نقش برجسته زن در فرهنگ

آنچه در زیر میخوانید حاصل گفتگویی است که مدیرکل دفتر امور زنان در وزارت آموزش و پرورش ، با ارائه سیاستها و دیدگاههای حاضر در وزارتخانه آموزش و پرورش ، ظهور نگرش جدیدی را درباره زنان فرهنگی نوید میدهد.

کد خبر: ۱۲۸۳۹۶

مهری سویری با تاکید بر نقش برجسته زنان فرهنگی و دختران دانشآموز در این وزارت بهبودبخشی وضعیت این قشر از جامعه را در گرو تحقق شعارهای عدالتمحوری و مهرورزی در نظام تعلیم و تربیت مبتنی بر تفاوتهای جنسیتی عنوان میکند.

عمدهترین فعالیتهای دفتر امور زنان در وزارت آموزش و پرورش در چه بخشهایی متمرکز است و پرداختن به امور زنان در این دفتر و وزارت از چه جایگاهی برخوردار است؛
وزارت آموزش و پرورش یکی از وزارتخانههای است که به لحاظ کمیت بسیار پرجمعیت و به لحاظ کیفیت اثرگذار با تاثیر بسیار ماندنی روی شخصیت آحاد جامعه خودش محسوب میشود. از این دیدگاه وزارت آموزش و پرورش با داشتن 15 میلیون دانشآموز و بیش از یک میلیون کارمند ، به لحاظ کمیت و کیفیت یک وزارتخانه منحصر به فرد است. از سوی دیگر چون متولی تعلیم و تربیت نسل حاضر - که مدیران و فعالان جامعه آینده خواهند بود - آموزش و پرورش است ، از این منظر نیز این وزارتخانه ویژگیهای خاصی را دارد. بنابراین در وزارتخانه آموزش و پرورش با این ویژگیهای برجسته ، موضوع زنان ، موضوع برجستهتری به حساب میآید. دلیل آن هم این است که آموزش و پرورش تنها وزارتخانهای میباشد که جمعیت شاغل زن آن به نسبت جمعیت شاغل مرد آن درصد بالاتری دارد. به طوری که در حال حاضر 54 درصد از کارکنان آموزش و پرورش را زنان تشکیل میدهند یعنی 540 هزار زن فرهنگی در بدنه دستگاه تعلیم و تربیت از صف تا سطح ستاد ، در مسوولیتها و مدیریتهای کلان به فعالیت مشغول هستند. علاوه بر این همان طور که گفته شد 7.5 میلیون دختر دانشآموز نیز به عنوان جامعه هدف و مخاطب این دفتر وجود دارد.
فلسفه وجودی دفتر امور زنان در وزارت آموزش و پرورش بر مبنای بهبودبخشی به وضعیت زنان فرهنگی در راستای تحقق شعار عدالتمحوری در نظام تعلیم و تربیت تحقق پیدا کرده است. متاسفانه در برخی از سازمانها ما شاهد هستیم که برخی از دفاتر مربوط به امور زنان از مسوولیت ذاتی خود زاویه گرفته و تبدیل به مراکزی چون روابط عمومیها ، امور تربیتی و صندوق رفاه شده و از مسیر حقیقی خود یعنی پرداختن به امور زنان و تحقق حقوق آنها فاصله گرفتهاند. این در حالی است که اساس تشکیل دفتر امور زنان این بوده که با یک نگاه هوشمند و حساس و فراگیر موضوع زنان را در آن دستگاه در دو وجه (سازمان بهرهمندان سازمانی هستند و یا کارکنان و شاغلان محسوب میشوند) زمینههای بهرهمندی از خدمات و حقوق و همچنین رشد و ترقی آنها را بیشتر و بیشتر فراهم کند. در آموزش و پرورش نیز دفتر امور زنان با توجه به جامعه هدف خود (7.5 میلیون دختر دانشآموز و 540 هزار زن فرهنگی) از جایگاه ویژه و حساسیت خاصی برخوردار است. لذا ما در دوره جدید فعالیت دفتر امور زنان در دو شاخه زنان فرهنگی و دختران دانشآموز تمام سیاستها، طرحها، برنامهها و در نهایت اقدامات را بر محور تحقق عدالت و بهبود زنان فرهنگی ترسیم کردهایم. در این راستا برنامههای سال 85 این دفتر بر این اساس طراحی و به اجرا رسیده است که مواردی از آن را اعلام خواهیم کرد.

با توجه به جامعه 7.5 میلیون دانشآموز دختر در این برنامه چه محورهایی را برای این جامعه هدف خود طراحی کردید؛
همانطور که اشاره شد یکی از فعالیتهای این دفتر در مورد بهبود وضعیت دانشآموزان دختر متمرکز شده است. اهم فعالیتهای دفتر امور زنان در دولت نهم در این بخش مربوط به افزایش دسترسی دختران مناطق محروم به آموزش و توسعه آموزشهای ویژه آنها و همچنین آموزش نیمهحضوری دختران بازمانده از تحصیل در مناطق عشایری است. ما در بخش دختران دانشآموز با محدودیتهای جدی و اساسی مواجه هستیم که موجب شده دختران در دسترسی به آموزش و امکانات آموزشی یک فاصلهای را با پسران دانشآموز بویژه در نقاط محروم کشور داشته باشند که گاهی این محدودیتها حاصل نگاه کمتوجه یک مدیر و گاه حاصل خردهفرهنگ و آداب عامه است. البته دشواریهای معیشتی نیز از ریشههای دیگر این قضیه هم محسوب میشود. لذا در نقاطی که این مشکلات محرومیتی و معیشتی وجود دارد ما شاهد هستیم که یک محرومیت مضاعف زن را دانشآموزان دخترمان متحمل میشوند و آن این است که توجه لازم و شایسته نسبت به تحصیل آنها صورت نمیگیرد. در این راستا آموزش و پرورش با هدف ایجاد امکانات آموزشی در این مناطق و برای این قشر از جامعه هدف خود وارد فعالیتهای ویژهای شده است ، به صورتی که برای خانواده آنها هزینهای در بر نداشته باشد.
ایجاد مدارس روستامرکز که حتی ایاب و ذهاب دانشآموزان بر عهده این وزارتخانه میباشد نمونهای از جهتگیریهای این دفتر و وزارتخانه برای افزایش بهرهمندی دختران از تحصیل است. همان طور که در ابتدا اشاره کردم در برنامههای سال 85 تلاش کردیم که مدارس شبانهروزی دختران مناطق محروم را نیز تحت پوشش قرار داده و از امکانات فرهنگی ، ورزشی، بهداشتی و آموزشی برخوردار کنیم. در این زمینه موفق شدهایم تاکنون 50 درصد این مراکز را تحت پوشش قرار دهیم، به عبارتی از 1200 مرکز شبانهروزی ویژه دختران 600 مرکز را تحت حمایت خود داریم و امیدواریم با بهبود و افزایش سقف ریالی برای سال آینده نیز 50 درصد باقیمانده را پوشش دهیم. همچنین برای دختران دانشآموز عشایری با ایجاد طرحی تحت عنوان «پیامآوران فرهنگ و بهداشتی تلاش کردهایم تا از این طریق امکان تحصیل را فراهم آوریم. علاوه بر این موارد ، بررسی تطبیقی وضعیت دانش و بینش فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشآموز دختر و پسر دبیرستان ، مشارکت در ساماندهی اوقات فراغت زنان و دختران دانشآموز با تجهیز مدارس شبانهروزی دخترانه متوسطه و راهنمایی ، طرح بررسی وضعیت خشونت علیه دختران دانشآموز شهر تهران و نیازسنجی و بررسی علایق دانشآموزان دختر به رشتههای فنی و حرفهای و کار دانش با در نظر گرفتن رویکرد منطقهای از دیگر فعالیتها و برنامههای این دفتر است که برای امسال و سال آینده طراحی و تدوین شده است.

همانطور که اشاره داشتید موضوع زنان با توجه به درصد بالای حضور آنها در این وزارتخانه از اهمیت ویژهای برخوردار است چه برنامههایی را برای بهبود وضعیت زنان فرهنگی تاکنون تدوین و به مرحله اجرا رساندهاید؛
دفتر امور زنان در وزارت آموزش و پرورش نگاه ویژهای را نسبت به زنان فرهنگی دارد. بنابراین برای کاهش فاصله آنها تا احقاق حقوقشان و افزایش بهرهمندی از مواهب شغلی این دفتر در برنامههای این دوره خود توانمندسازی زنان فرهنگی را در ابعادهای آموزشی ، فرهنگی و اجتماعی مدنظر قرار داده است. برای این طرح ما برگزاری دورههای آموزشی برای معاونین آموزشی و روسای گروه و برگزاری نشستهای علمی تخصصی و هفته زن در حوزه ستادی، برگزاری اجلاس فصلی مشاوران روسای سازمان آموزش و پرورش استانها در امور زنان را داشتهایم. علاوه بر این بررسی نیازهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی زنان فرهنگی سرپرست خانوار در دست اقدام است. از سویی تلاش میکنیم با تقویت مراکز آموزشی ، فرهنگی و ورزشی ویژه زنان، برگزاری نشستهای تخصصی درخصوص زن ، خانواده و عفاف برای دبیران دینی ، ادبیات و مدیران نسبت به بهبود وضعیت جامعه 540 هزار نفری زنان فرهنگی گامهای مثبتتری برداریم. البته اقدام ویژه این دفتر در مورد زنان فرهنگی در دوره جدید فعالیت خود این است که دفتر هرچند در ماههای گذشته با مکاتبههایی که با تک تک دفاتر خود در سایر ادارات آموزش و پرورش خود انجام داده مشکلات زنان فرهنگی را شناسایی و در 120 مورد طبقهبندی کرده است. خوشبختانه طی نشستهای مختلفی که با وزیر محترم آموزش و پرورش داشتیم این 120 مورد مطرح شد و نتایج مثبتی را هم به دست آوردهایم.

وزیر محترم آموزش و پرورش چه دیدگاهی نسبت به موضوع زنان فرهنگی و همچنین حل این 120 مشکل داشتهاند؛
همانطور که گفته شد طی نشستهایی که با وزیر محترم داشتیم مجموعه این 120 مشکل مطرح شدند. در حال حاضر با نگاه روشنی که وزیر محترم نسبت به حوزه زنان فرهنگی دارند دستور انجام کاری دادند که به جرات میتوانم بگویم در هیچ یک از وزارتخانههای دیگر نمیبینیم: «شورای راهبردی بهبود وضعیت زنان» در وزارتخانه آموزش و پرورش با دستور ایشان به منظور بررسی و بهبود وضعیت زنان فرهنگی طی سه ماه گذشته تشکیل شده است. اولین اقدامی هم که پس از تصویب این شورا انجام دادیم آییننامه اجرایی و ساختار شورا را آماده کردیم تا به محض آن که وجه عملیاتی خودش را پیدا کرد روند تشکیلاتی و اداری خود را سریعتر طی کرده و به حل مشکلات زنان فرهنگی در قالب این شورا بپردازیم. البته طی این مدت هم برای این که از سیر بهبود وضعیت زنان بازنمانیم، تعدادی از کارهایی را که میشد زودتر نسبت به انجام آن اقدام کرد خدمت وزیر مطرح کردیم و امضای آنها نیز گرفته شده است. ما معتقد هستیم دفتر امور زنان در وزارت آموزش و پرورش برای پرداختن به امور زنان از پایگاههای استدلالی قوی برخوردار میباشد.
اولین پایگاه استدلالی همانطور که اشاره شد کاهش فاصله زنان تا دسترسی به حقوق آنها بود ، دومین مساله در پایگاه استدلالی ما این بود که متاسفانه طی چند سال اخیر موضوع زنان در کشاکش افراط و تفریطهای بسیاری قرار داشته است. به عبارتی دومین پایگاه استدلال قوی ما برای دفاع عالمانه و مسوولانه از جامعه زنان مبتنی بر دکترین رهبری یعنی فاصله گرفتن از افراط و تفریط است و تلاش کردهایم این موضوع را در آموزش و پرورش دنبال و تبیین کنیم.

وزیر محترم آموزش و پرورش درخصوص کدامیک از مشکلات مطرح شده از سوی این دفتر دستور حمایت زودهنگام دادهاند؛
ما در آموزش و پرورش 7670 زن سرپرست خانوار فرهنگی داریم ، البته آمار غیررسمی ده هزار تا است و این 7 هزار نفر براساس آمار رسمی هستند. ما تا تشکیل نهایی شورای بهبود وضعیت زنان فرهنگی موضوع زنان سرپرست خانوار فرهنگی و لزوم رسیدگی به آنها را خدمت وزیر مطرح کردیم و ایشان هم دستوری را مبنی بر حمایتهای زودهنگام دادند تا در مراحل بعدی کارها اقدامات موثرتری در این باره داشته باشیم. از جمله حمایتهایی که درباره زنان سرپرست خانوار فرهنگی داریم یک مورد این است که در شرایط استخدام ، فرزندان زنان سرپرست خانوار در اولویت قرار گیرند تا از این طریق به وضعیت معیشتی آنها کمک شود. مورد دیگر این بود که تقاضا کردیم چنانچه زن سرپرست خانواری به عنوان نیروی مازاد شناخته شد ، آن بخشی از حقوق که در نیروی مازاد کسر میشود از زنان سرپرست خانوار به دلیل آن که مسوولیت سرپرستی خانواده را برعهده دارند کم نشود. وزیر محترم هم دستور دادند با نظر مساعد برای بررسی ارسال شود. همچنین در سال جاری برای روز میلاد حضرت زهرا(س) درخواست 3 روز مرخصی تشویقی برای تمام کارکنان زن در آموزش و پرورش را کردیم که در وقت خود ابلاغ شد. البته معتقدم این موارد کارهای کوچکی هستند و کارهای بزرگ برای زنان ما آن است که بتوانیم 120 مشکل شناسایی شده را حل کرده و به مرحله اجرا بگذاریم تا زنان فرهنگی این امیدواری را داشته باشند که مسائل مربوط به آنها در سطوح بالاتر مطرح شده و با انگیزه و دغدغه خاطر برای ساماندهی آنها تلاش میشود تا این قشر از زنان ما که قشر زحمتکش و فرهیخته جامعه ما هستند با آرامش بیشتری در حلقه تعلیم و تربیت نقشآفرینی کنند.

دفتر شما درخصوص زنان بازنشسته فرهنگی چه اقداماتی انجام داده است؛
واقعیت این است که بازنشستگان در زمان بازنشستگی با هزینههای سنگینی مواجه میشوند که خانوادههایی که تشکیل دادهاند جمعیت آن افزایش یافته ، از سوی دیگر دردمندیها، بیماریها و نیازهای جسمیشان هم بیشتر شده است. زنان بازنشسته فرهنگی هم به دلیل آن که اساسا زنان بازنشسته به لحاظ وضعیت جسمانی در معرض بیماریهای خاصتری هستند که آنها را شکنندهتر کرده سال گذشته سازمان بهداشت جهانی بیانیهای داد که در آن در خصوص زنان آورده بود در دنیا عمر زنان طولانیتر اما دردناکتر است. معتقدم این دردناک بودن عمر زنان به دلیل روحیه فداکاریای است که دارند و مسوولیتهای چندجانبهای است که پذیرفتهاند ، کمترین رفاه و آسایش را برای خود قائل شده و تا بوده به سلامتی اعضای خانواده رسیدگی کرده و سلامت خودشان موضوع دسته چندم بوده است. همه این موارد زنان را در دوره میانسالی و سالمندی با یک فروپاشی جسمی مواجه میکند که به طور جدی توجه به زنان بازنشسته فرهنگی را در متن برنامهریزیهای فرهنگی، بهداشتی و درمانی ضروری مینماید.
در حال حاضر در دفتر امور زنان با پیگیریهایی که صورت گرفته تلاش کردیم تا برخی از بیماریهای خاص زنان را در قراردادهای بیمه پوشش دهیم. ما معتقدیم لزومی ندارد قراردادهای بیمهای زنان را با آقایان که به صورت کلان در وزارتخانهها تهیه میشود ، یکسان ببینیم. در حالی که زنان ما به لحاظ جسمی در معرض آسیبهای بیشتری قرار دارند. این دفتر به منظور توجه بیشتر به زنان فرهنگی بازنشسته یکسری از بیماریهای زنان را مانند پوکی استخوان، ماموگرافی و... را پیشنهاد داده تا تحت عنوان خدمات پاراکلینیکی برای زنان فرهنگی به طور ویژه دیده شود.

در خصوص برنامهها و اقداماتی که طی این مدت انجام شده است با توجه به این که وزارت آموزش و پرورش برای تحقق برنامههای خود به بودجهای بیش از آنچه که اختصاص مییابد نیاز دارد دفتر شما برای تامین این اعتبارات چه اقداماتی انجام داده است.
یکی از اقدامات موثر که امسال در دفتر امور زنان صورت گرفت این بود که بودجه و اعتبار این بخش که یک میلیارد و 450 میلیون تومان بود برای سال 85 طی تلاشهای صورت گرفته به 2 میلیارد و 50 میلیون تومان افزایش یابد. به عبارتی 600 میلیون تومان افزایش بودجه داشتیم. متاسفانه در وزارت آموزش و پرورش هر چه بودجه آن افزایش یابد باز هم کافی نیست و البته این موضوع کاملا طبیعی است. نکته حائز اهمیت در این باره این است که آموزش و پرورش یک خانواده پرجمعیت است که 16 میلیون از آحاد مردم را تحت پوشش مستمر خود دارد. متاسفانه نگاه به این وزارتخانه یک نگاه مصرفی است یعنی در بخشهای دیگر آموزش و پرورش را به عنوان یک مصرفکننده میبیند در حالی که مبنای توسعه ، منابع انسانی هستند و منابع انسانی تولید آموزش و پرورش هستند. بنابراین ما و سایر مسوولان باید این وزارتخانه را به عنوان یک تولیدکننده آن هم عالیترین تولید یعنی منابع انسانی ببینیم و در برنامهریزیهای اعتباری و بودجهبندی هم با این نگرش به وزارت نگاه شود.