پس از انقلاب آمار نشر کتاب چه وضعیتی داشته و در کدام سالها و کدام زمینهها بیشتر موفق بودهایم
کتاب روی نمودار رشد
درباره مشکلات بازار نشر، مطالب متعددی با موضوعات متنوع در همین صفحه نوشتهایم؛ از قاچاق کتاب تا بازار کاغذ که صنعت نشر را تحتالشعاع قرار میدهد و حتی درباره ناشرانی که برای علاقهمندان به نویسندگی در ازای رقم مشخصی، کتاب منتشر میکنند و امکان دریافت کارت نویسندگی را پدید میآورند. کم و کاستیهای صنعت نشر ایران به همین موارد خلاصه نمیشود و حتی در همین آمارها شاهدیم 226 هزار عنوان کتاب منتشر شده به کتابهای کمک درسی و کمک آموزشی اختصاص دارد. این دسته کتابها ضمن اینکه لطف بزرگی به آمار نشر دارند و اعداد و ارقام را به میزان قابل توجهی افزایش میدهند، بخشی از گردش مالی قابل توجه کنکور هم محسوب میشوند! و نیز قرار است بزودی گزارشی درباره تعداد ناشران کشور بنویسیم و مقایسهای داشته باشیم با ناشران فعال در دیگر کشورهای دنیا. با تمام اوج و فرودهایی که در صنعت نشر شاهدیم و بهرغم همه این کم و کاستیها، نشر کتاب در ایران طی سالهایی که از پیروزی انقلاب اسلامی ایران میگذرد، رشد قابل توجهی داشته است. خانه کتاب همزمان با بیست و ششمین هفته کتاب و در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران، آماری منتشر کرده که از رشد قابل توجه نشر کتاب در کشورمان حکایت دارد. به عنوان نمونه در مقایسه با روزهای اول پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تعداد نویسندگان و مترجمان کشور رشد 280 درصدی داشته و درباره تعداد نویسندگان زن و مرد یا حتی رشد کتابهای تالیفی در برخی دورهها، شیب رشد بسیار قابل توجهی را شاهدیم. در ادامه دستاوردهای صنعت نشر را در قالب آمار ببینید. حتما کمی تامل در این نمودارها، نکاتی بیشتر از آنچه ما دیدهایم پیش رویتان قرار خواهد داد.
پدیدآورندگان زن
فقط یازده خانم نویسنده و مترجم در سال 1357 کتاب منتشر کردهاند، ولی در سال گذشته تعداد بانوان نویسنده و مترجم به 30 هزار نفر نزدیک شده است. نکته قابل توجه این است که تعداد پدیدآورندگان خانم در نیمه دهه 80 برای مدتی رشد نداشته و حتی اندکی از تعداد آنها کاسته شده، اما بلافاصله به رشد فزایندهاش ادامه داده است. نکته قابل توجه این است که از ابتدای دهه90 تعداد بانوان نویسنده و مترجم با شیب بسیار تندی رشد کرده و طی چهار سال تقریبا دو برابر شده است. این افزایش تعداد بانوان پدیدآورنده کتاب تابعی از رشد قابل توجه مجموع پدیدآورندگان و رشد تولید کتاب است، اما حتما میتواند دلایل و معناهایی داشته باشد که احتمالا در آینده به آن خواهیم پرداخت.
تالیف و ترجمه
بارها از نویسندگان و مولفان شنیدهایم که بازار کتاب از آثار ترجمه پر شده و گلایههایی داشتهاند درباره بیتوجهی به توازن بین کتابهای تالیف و ترجمه در بازار نشر اما این نمودار چیز دیگری میگوید: اول اینکه در تمام 40 سال گذشته همیشه میزان کتابهای تالیفی بیشتر از آثار ترجمه بوده و دوم اینکه از نیمه دوم دهه هفتاد تعداد آثار تولید شده در دو بخش تالیف و ترجمه به شدت از هم فاصله گرفتهاند و میزان انتشار کتابهای تالیفی به قدری اوج گرفته که تا سال گذشته، تعداد کتابهای تالیفی در بازار نشر تقریبا پنج برابر کتابهای ترجمه رشد پیدا کرده است. تنها نکته این است : طی سالهای 1395 و 1396 رشد قابل توجهی در بازار ترجمه را شاهدیم که البته هنوز با کتابهای تالیفی قابل مقایسه نیست.
تهران و سایر شهرستانها
آمار نشر در تهران تقریبا سه برابر شهرستانهای کشور است. شاید از میان تمام آمارها، فقط این یکی پیام دلسردکنندهای داشته باشد و به وضوح از تمرکز در صنعت نشر حکایت داشته باشد. بعد از انقلاب اسلامی ایران همواره رشد تعداد عناوین منتشر شده در تهران بیشتر از شهرستانها بوده و از اوایل دهه 80 این فاصله بیشتر هم شده است. رشد انتشار کتاب در شهرستانها شیب ملایمی را در این 40 سال پشت سر گذاشته است. شهرستانیها تا اواسط دهه هفتاد تقریبا روند ثابتی داشتهاند، اما از حوالی سال 1375 شاهد رشد ناشران شهرستانی هستیم، اما در عوض تهرانیها از اواخر دهه 60 بسرعت رو به جلو تاختهاند و از نیمه دهه 70 بیشتر از همیشه اوج گرفته و در این دو سال آخر فاصله تهرانیها و شهرستانیها به بیشترین میزان رسیده است.
پدیدآورندگان سازمانها و نهادها
شاید در نظر اول، آثاری که در سازمانها و نهادهای کشور منتشر میشود، چندان به حساب نیاید اما تعداد این آثار کم نیست. متاسفانه درباره نوع و دستهبندی کتابهایی که در سازمانها و نهادها منتشر میشود، آماری در اختیارمان قرار نگرفته یا شاید هم در این باره کار تحقیقاتی صورت نگرفته باشد، اما بر اساس همین نموداری که میبینید، نهادها و سازمانها در طول 40 سال گذشته با نوسان بسیار شدید در بازار نشر فعالیت کردهاند و آمار کتابهایی که منتشر کردهاند از 13 عنوان در سال 1357 به بیش از هزار عنوان در سال 1396 رسیده بعلاوه اینکه در سال 1385 شاهد رشد قابل توجهی از کتابهای منتشر شده در سازمانها و نهادهای کشور هستیم که باید دید چه موضوعاتی مسبب این رشد قابل توجه بودهاند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
