دوران تازه کاوش مریخ

30 ماموریت با شکست روبه‌رو شده است. این یعنی مجموع آمار موفقیت‌های ما در فتح مریخ هنوز از آمار شکست‌های ما بیشتر است. همین الان که در حال مطالعه هستید مریخ‌نورد کیوریاسیتی کماکان مشغول کندوکاو در مریخ است. ارتباطمان با مریخ‌نور آپورچونیتی پس از 14 سالی که از آغاز ماموریتش می‌گذرد تقریبا قطع شده و امید زیادی به احیای آن نداریم. شش مدارگرد هم در چرخش به دور مریخ داریم که اطلاعات خوبی را در سال‌های اخیر برایمان جمع‌آوری کرده‌اند. به لطف اطلاعات ارسالی اینهاست که حالا می‌دانیم شورابه‌های مایع گهگاه در سطح مریخ در مناطقی پیدا می‌شود.
اما واپسین دقیقه‌های دوشنبه 5 آذر 97، مطالعات ما در مریخ وارد دوران جدیدی شد. هفته پیش مریخ‌نشین اینسایت (InSight) سرواژه عبارتی به معنی اکتشاف درونی با استفاده از مطالعات لرزه‌نگاری، ژئودزی و انتقال گرمایی در عملیاتی نفسگیر توانست سفری را که 15 اردیبهشت امسال آغاز کرده بود با موفقیت به پایان برساند و در عملیات پراضطرابی که در ماموریت‌های مریخ به «شش دقیقه وحشت» شهرت دارد بر خاک سیاره سرخ فرود بیاید. علت این نامگذاری این است که ماموریت 850 میلیون دلاری اینسایت در حالی که با سرعتی قریب به 20هزار کیلومتر بر ساعت وارد جو سیاره سرخ می‌شد، فقط شش دقیقه فرصت داشت تا ضمن غلبه بر دمای 1500 درجه‌ای حاصل از اصطکاک با جو مریخ، ضمن انجام چند عملیات رباتیک سرعت خود را تا هشت کیلومتر بر ثانیه کاهش دهد و به این ترتیب بدون آسیب به تجهیزات حساسش بر سطح مریخ بتواند فرود بیاید. جالب است بدانید بسیاری از شکست‌های سازمان‌های فضایی جهان در همین شش دقیقه وحشت رقم خورده است. آخرین بار 28 مهر 95 بود که فرود سطح‌نشین ۲۳۰ میلیون یورویی اسکیاپارلی (که بخشی از پروژه اگزومارس بود و با همکاری سازمان فضایی اروپا و سازمان فضایی روسیه اجرا می‌شد) در شرایطی که فقط چند متر با سطح فاصله داشت به علت اشکال در محاسبه ارتفاع و درنتیجه تصمیم‌گیری اشتباه سامانه فرود با سرعت زیاد به سطح مریخ برخورد کرد تا نامش در فهرست شکست‌های ماموریت‌های سازمان‌های فضایی جهان در رسیدن به مریخ قرار گیرد.
خوشبختانه مراحل فرود اینسایت طبق برنامه پیش رفت و بلافاصله پس از فرود عکسی با لنز غبارگرفته از خاک مریخ به زمین ارسال کرد. چند ساعت بعد اطلاعات ارسالی از مدارگرد ادیسه مریخ نشان داد، صفحه‌های خورشیدی با موفقیت اینسایت باز شده و با تابش پرتوهای خورشید به آنها، اکنون باتری‌های مریخ‌نشین بخوبی در حال شارژ است.
در شرایطی که تا به امروز بیشتر مطالعات و اطلاعات ما معطوف به سطح و جو مریخ بود، با فرود موفق اینسایت و آغاز به کار ابزارهای لرزه‌سنجی مریخ، دانشمندان امیدوارند اطلاعات متنوعی از مریخ‌لرزه‌ها و ساختار درونی این سیاره به‌دست بیاورند. نخستین تلاش‌ها در این زمینه به ابزارهای لرزه‌نگاری برمی‌گردد که سیاره‌شناسان با ماموریت‌های وایکینگ 1 و وایکینگ2 در سال 1355 راهی سیاره سرخ کرده بودند، اما به دلایل فنی عملا اطلاعات خاصی از آنها به دست نیامد. اطلاعاتی که اینسایت به زمین خواهد فرستاد، بینش بهتری در اختیار سیاره‌شناسان و زمین‌شناسان درباره چگونگی شکل‌گیری عطارد، زهره، زمین، مریخ و حتی ماه خواهد داد تا دید روشن‌تری از ساختار درونی زمین و دنیاهایی که اطراف ماست به دست آوریم.

کاظم کوکرم

دانش