کشور روزهای دشوار

ما اما در این صفحه با صحنه این نمایش کاری نداریم. منتها به همین بهانه صد سالگی پایان جنگ جهانی اول، رفته‌ایم به ایران خودمان و آن سال‌ها... رفته‌ایم بین عکس‌های کمتردیده‌شده آن روزگار تا ببینیم وقتی جهانیان افتاده بودند به جان هم و ترکش‌هایشان به سرزمین ما هم پرتاب می‌شد، اینجا چه خبر بود؟ آمارها می‌گویند با وجود بی‌طرفی ایران در این نزاع جهانی، ما هشت تا ده میلیون نفر کشته داده‌ایم.

اگرچه دولت ضعیف مشروطه در عهد احمد شاه قاجار از ابتدا اعلان بی‌طرفی کرد اما آتش این جنگ از دامان ایران دور نماند و چندی نگذشت که بی‌طرفی ایران از سوی کشورهای درگیر نقض شد و کشور از شمال و جنوب تحت اشغال
درآمد. می‌خواهیم بدانیم قاب عکاسان شناس و ناشناس آن عصر، چه تصویری از ایران‌ جنگ‌زده ترسیم کرده است؟ قحطی بزرگ سال‌های پایانی جنگ جهانی اول در ایران چه صورت فاجعه‌باری از خود در عکس‌های به‌جامانده ثبت کرده است؟ درباره این قحطی گفته‌اند ارتش انگلیس پس از آن‌که از جنوب وارد کشور شد اقدام به خرید آذوقه مردم ایران کرد و این آغاز قحطی شد که نزدیک به نیمی از جمعیت 20 میلیونی ایران را در خطر مرگ قرار داد. فیلم یتیم خانه ایران با موضوع همین قحطی ساخته شده است .تاریخ‌نگاری این جنگ را همه می‌دانیم؛ پس یک‌راست برویم سراغ خود عکس‌ها.

نوبلیست ادبیات از کرمانشاه آمد؛ از حوالی این تصویر

لابد یادتان هست یازده سال پیش وقتی دوریس لسینگ برنده نوبل ادبیات شد رسانه‌ها در ایران تیتر زدند: «نوبل ادبیات نویسنده ایرانی». نه، اشتباه نکنید! نکند بردارید و سرچ کنید تا ببینید چطور یک نویسنده ایرانی برنده جایزه نوبل ادبیات شده و شما همچنان فکر می‌کنید هیچ ایرانی به چنین افتخاری نرسیده است؟! البته این را هم بدانید که رسانه‌های ایرانی، دروغ هم نگفته بودند! بالاخره کدام؟

ماجرا از این قرار است که دوریس لسینگ در کرمانشاه متولد شد از پدر و مادری انگلیسی و تا شش سالگی هم در کرمانشاه زندگی کرد اما خب او هیچ ربطی به ادبیات ایران نداشت که ما بتوانیم این جایزه را به نام خودمان سند بزنیم.

چه شد یاد این خانم افتادیم؟

همان‌طور که گفتیم پیرترین برنده نوبل ادبیات، متولد کرمانشاه بود به سال 1919. وقتی عکاس ناشناس این عکس پشت دوربین رفت تا از کودکان کرمانشاهی با سربازان روس تصویری ثبت کند، کمتر از دو سال مانده بود به تولد دوریس لسینگ در همین‌ شهر. به دختری که در عکس می‌خندد نگاه کنید؛ دوریس هم احتمالا آن سال‌ها و در این شهر، وجناتی داشته شبیه همین دختر کرمانشاهی.

صابر محمدی

ادبیات و هنر