عددهای نجومی از ورای منظومه شمسی

احتمالا ذهن‌تان می‌رود به سوی کره ماه، مریخ یا سیاره‌هایی مثل زحل و مشتری و یادتان می‌افتد ناسا قبلا فضانوردانی را در جریان ماموریت‌های آپولو راهی ماه کرد و حالا بشریت در تب و تاب فتح مریخ است. اما اینها همه دنیاهایی در منظومه شمسی ما هستند که جملگی در گردش به دور خورشیدند. درباره دنیای فراتر از زمین چطور؟ از آنها چه می‌دانیم؟ چقدر دورند؟ چقدر بزرگ یا کوچکند؟ آیا در آنها موجوداتی زندگی می‌کند؟ اگر موجودات هوشمند در آن دنیاها وجود داشته باشند، آن وقت دوست ما خواهند بود یا دشمن ما؟ در عالم دوستی چه کمکی می‌توانند به ما بکنند و در عالم دشمنی چه خطراتی برای ما خواهند‌داشت؟!

فهرست این سوال‌ها درباره دنیاهای ماورای زمین تمامی ندارد. اخترشناسان سال‌هاست به دنبال مطالعه سیاره‌های ماورای زمین با قوی‌ترین تلسکوپ‌ها و بدیع‌ترین شیوه‌های علمی هستند. آنها به سیاره‌هایی که به دور ستاره‌هایی بجز خورشید می‌چرخد «سیاره‌های فراخورشیدی» می‌گویند. تا به امروز بیش از 3500 سیاره فراخورشیدی با روش‌های مختلف کشف شده که فقط بیش از 2300 نمونه آن با تلسکوپ فضایی کپلر پیدا شده است.

برآوردهای اخترشناسان نشان می‌دهد کهکشان راه شیری ما نزدیک به 200 میلیارد ستاره دارد که خورشید تنها یک ستاره از این تعداد است. تخمین‌ها درباره تعداد سیاره‌های فراخورشیدی در کهکشان ما حاکی است تعداد سیاره‌های قابل سکونت مانند زمین بالغ بر 11 میلیارد است که اگر سیاره‌های قابل سکونت در حال گردش به دور ستاره‌هایی از نوع کوتوله سرخ را هم در نظر بگیریم، در این صورت تعداد تخمینی سیاره‌های فراخورشیدی‌ای که فقط در کهکشان ما وجود دارد به عدد 40 میلیارد می‌تواند افزایش پیدا کند! این یعنی اگر جمعیت کره زمین را حتی هشت میلیارد نفر در نظر بگیریم، در این صورت به هر انسان زنده حال حاضر روی زمین، پنج سیاره از کهکشان راه شیری خودمان می‌تواند به ارث برسد! مشکلی که وجود دارد، فاصله بسیار زیاد این سیاره‌های فراخورشیدی است که با قوانین فیزیک امروز و فناوری‌هایی که به آن دست یافته‌ایم، عملا بختی برای تصاحب‌شان نخواهیم داشت.

این موضوع جدا از این واقعیت تلخ است که متأسفانه بجز اطلاعات اولیه درباره اندازه تقریبی، فاصله احتمالی با ستاره مادر و تعداد آنها چیز زیادی درباره‌شان نمی‌دانیم. با این حال به نظر می‌رسد با آغاز به کار تلسکوپ فضایی جیمزوب در سال‌های پیش رو، اطلاعات ما از دنیای ماورای منظومه شمسی به طرز شگفت‌آوری افزایش یابد.

طی هفته‌های آینده در همین ستون درباره آنچه اخترشناسان از دنیای فراخورشیدی یافته‌اند و شباهت‌ها و تفاوت‌های جالب توجه‌شان با زمین بیشتر برایتان خواهیم نوشت.

کاظم کوکرم