عبور واشنگتن از ریاض یا؟

این رویکرد جدید، همان موضوعی است که هوشیاری کشورمان در قبال تحولات پیش‌رو در منطقه غرب آسیا را می‌طلبد. دیدگاه‌های این صاحب‌نظر درباره پیامدهای تصویب قانون جاستا را در ادامه می‌خوانید.

برخی معتقدند هدف از تصویب قانون جاستا بیشتر ژست سیاسی بوده یا در جهت باجگیری آمریکا از عربستان است. از نظر جنابعالی هدف از تصویب این قانون چیست و تا چه میزان در روابط این دو کشور تاثیرگذار خواهد بود؟

در حال حاضر بنا نیست عربستان سعودی روابطش را با آمریکا به صورت کامل به هم بزند یا این‌که آمریکا از نقش کلیدی و مهم عربستان در منطقه بی‌نیاز شود. آقای ترکی فیصل، رئیس سابق سازمان اطلاعات و امنیت در دیدار با یکی از مقامات امنیتی اسرائیل به نام یعقوب اندوز می‌گوید درست است که روابط ما با آمریکا همچنان استراتژیک خواهد ماند، اما به آن صمیمیت نخواهد بود. معنای این سخن این است که باید دنبال جایگزین‌های دیگر باشیم. نقش عربستان سعودی برای آمریکا در منطقه مهم است، البته منظور عربستان و دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس این است که آمریکا به تناسب اقتدار و نقش و منافعی که هریک از این کشورهای عربستان، قطر، امارات، بحرین، عمان و یمن ایفا می‌کنند رابطه‌اش را تنظیم می‌کند، اما علت تصویب قانون جاستا از سوی کنگره آیا یک نوع ژست سیاسی است یا باجگیری یا مقدمه‌ای برای کاهش روابط آمریکا و عربستان و آیا واقعا سطح روابط فعلی عربستان با آمریکا برای این کشور هزینه‌آور شده است؟ اینها سوالاتی است که مطرح می‌شود.

بنابراین معتقدم جاستا ابعاد سیاسی امنیتی دارد و صرفا شامل ابعاد حقوقی - اقتصادی نیست. تصور نمی‌کنم آمریکا بواسطه جاستا درصدد باجگیری از عربستان باشد و به دنبال تنبیه این کشور است. با قانون جاستا آمریکا ضربه مهلک اخلاقی، امنیتی و استراتژیک وارد کرده و یک تصمیمی نسبت به عربستان و تحولات منطقه ازجمله ایران گرفته است. بنابراین قانون جاستایی که یک‌بار مصوب می‌شود آقای اوباما از حق وتو استفاده می‌کند و دوباره لجوجانه و قوی‌تر بیش از دوسوم کنگره رای به جاستا می‌دهند، نشان می‌دهد که منویات دیگری در جریان بوده و ممکن است حتی در سطح راهبرد نه در سطح تاکتیک یک برنامه و نقشه راهی را آمریکا برای عربستان در نظر بگیرد. قانون جاستا ژست سیاسی نیست به دلیل این‌که ممکن است برای آمریکا هم هزینه‌بر باشد چون عربستان به این شکل نیست که آرام بنشیند. اعلام اولین شکایت یک اقدام ظریف و هوشمندانه آمریکایی‌ها بود که بواسطه آن می‌خواستند به تمام موسساتی که به نحوی بورس و اوراق بهادار و املاک عربستان در اختیارشان است اعلام کنند که فعلا تمام دارایی‌های عربستان به هر نحوی باید فریز شود و به این ترتیب از خارج شدن اموال عربستان جلوگیری کنند. البته قوانین آمریکا به حدی پیچیده است که نمی‌توان براحتی پولی را که در این کشور قرار داده‌اید خارج کنید. بنابراین تصورم این است که آمریکا می‌خواهد یک نقشه و طرح جدید و رویکردی را نسبت به عربستان و کشورهای منطقه و معادلات استراتژیک منطقه ایجاد کند.

تصویب قانون جاستا تا چه میزانی تحت تاثیر افکار ضد عربستان مردم آمریکا بود؟

آمریکا اعتراضات عمومی مردمی فراگیرتر و جدی‌تر هم داشته است، زمانی که جورج بوش می‌خواست به عراق حمله کند هر روز شاهد تظاهرات علیه حمله بودیم، اما این مساله مورد توجه قرار نگرفت، بنابراین با توجه به گذشت بیش از یک دهه از 11 سپتامبر امکان ندارد آمریکا به دلیل وضعیت روانی جامعه و افکار عمومی کشورش قانون جاستا را به تصویب رسانده باشد، افکار عمومی می‌تواند مکمل انگیزه صدور جاستا باشد، اما محرک اصلی موضوع دیگری است. محرک اصلی رویکرد جدیدی است که آمریکا می‌خواهد نسبت به عربستان و وضعیت عربستان و وضعیت ایدئولوژیک و نقش این کشور داشته باشد.

اگر بنا باشد عربستان غرامتی به آمریکا بپردازد آیا بواسطه اقدامات تروریستی که در کشورهایی از جمله یمن و سوریه انجام داده است نباید غرامتی به این کشورها نیز پرداخت کند؟

قانون جاستا تبعات بسیاری برای آمریکا هم خواهد داشت و یک بابی گشوده می‌شود برای اعلام شکایت‌های متعدد برعلیه عربستان. هر کشوری که از عربستان متضرر است می‌تواند براساس این قانون هرچند که محلی است، شکایت کند فردا هم نوبت خود آمریکایی‌ها خواهد رسید و ما هم جزو آن کشورها هستیم به دلیل این‌که آمریکا آسیب‌های فراوانی به کشورمان وارد کرده است. کنگره آمریکا برخورد احساسی با این مسائل استراتژیک نمی‌کند.

واکنش احتمالی عربستان به این قانون چه خواهد بود؟

اگر رابطه آمریکا و عربستان به سمت سراشیبی سقوط برود عربستان به این سادگی تسلیم نمی‌شود، این کشور در منطقه صاحب ادعاست و به هر جهت از مسلمان‌ها به بهانه در خطر بودن مکه و مدینه و حرمین شریفین کمک خواهد خواست، با آن ناوگان تبلیغی وحشتناکی که عربستان دارد می‌تواند در مقابل آمریکا تا حدی بایستد، اما نقطه شکستش برآورد نشده است و بستگی به تحولات و بازتاب قانون جاستا و کارکرد آن دارد. اما در هر صورت مطمئن هستیم که عربستان سعودی از هم اکنون موتور رویارویی خود را با آمریکا استارت زده و ملک جلسات اضطراری مرتبی با کابینه‌اش می‌گذارد و مقامات اقتصادی و امنیتی سفرهایی را آغاز کرده و رایزنی‌هایی با کشورهای اروپایی انجام می‌دهند، چون در اروپا هم سرمایه‌گذاری سنگینی دارند و ملک و املاک در اروپا خریداری کردند و قراردادها و سهامی با شرکت‌های اروپایی داشته و خریدهای نظامی از انگلستان و آلمان دارند، بنابراین باید صبر کنیم ببینیم عربستان چه کاری انجام خواهد داد. مطمئن هستم دست عربستان خالی نیست، اما باید ببینیم تا کجا به خود جرات درگیری با آمریکا می‌دهد.

در این میان آیا عربستان از لابی صهیونیست‌ها برای تحت تاثیر قرار دادن قانون جاستا کمک خواهد گرفت؟

رابطه جدیدی که میان عربستان و اسرائیل در حال علنی شدن است باید ببینیم آیا عربستان می‌تواند رژیم صهیونیستی را تطمیع کند و وعده راه‌اندازی پروژه صلح اعراب و اسرائیل را در قبال لابی اسرائیل در آمریکا و کنگره این کشور و تحت تاثیر قرار دادن آن در جهت پاسخگویی به نیازهای عربستان و ایجاد مزاحمت در جهت جلوگیری از اجرای قانون جاستا انجام دهد. این موضوع باید به صورت تفصیلی و کارشناسانه هم در سطح استراتژیک و هم در سطح تاکتیک و تکنیک بررسی شود.