گفتمان جدید حماس تاکتیک یا استراتژی

سفر هیات حماس به کشورهای منطقه ، بازتاب های مختلفی را در پی داشته است. جنبش حماس پس از پیروزی در انتخابات فلسطین ، رایزنی با مقامات کشورهای منطقه را به منظور جلب کمکهای سیاسی و اقتصادی آنان در دستور کار جدی خود قرار داده است که سفر اخیر رهبران این جنبش به عربستان سعودی در این راستا قابل ارزیابی است.

کد خبر: ۹۰۷۶۷

محی الدین ساجدی ، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفتگو با «جام جم» در این زمینه معتقد است که استیفای حقوق فلسطین در سایه سار کمک کشورهای عربی اسلامی مسیر بوده که این روند ضرورتا تدریجی خواهید بود.

سفر رهبران حماس به کشورهای منطقه را چگونه ارزیابی می کنید؛
به نظر می رسد که این سفرها دارای دو جنبه اقتصادی و سیاسی است. سفر هیات حماس به عربستان سعودی ، ادامه سفر این هیات به کشورهایی مانند ایران ، مصر و ترکیه است که با سفر به یمن ، کویت ، بحرین ، مالزی و اندونزی کامل خواهد شد. جنبه سیاسی این سفر بر این نکته معطوف است که اولا عربستان سعودی حمایت بیشتری از جنبش حماس در عرصه منطقه ای و بین المللی به عمل آورد. از سوی دیگر باتوجه به این که عربستانی ها رابطه خوبی با ابومازن داشته و همچنین نفوذ گسترده ای در سازمان فتح دارند بر این اساس ، حماس تلاش دارد تا با عنایت به این رابطه و نفوذ، مقامات ریاض را به میانجیگری بین آنها با سازمان فتح و ایجاد تسهیل در راه تشکیل دولت ائتلافی فلسطین ، ترغیب نماید. اما از جنبه اقتصادی باید توجه کرد که عربستان بزرگترین کشور کمک کننده به اقتصاد فلسطین است . در سفر اخیر رایس به منطقه و از جمله به صربستان سعودی ، مقامات این کشور تاکید کردند که همچنان ماهیانه 15 میلیون دلار برای دولت و مردم فلسطین خواهند فرستاد. هم اکنون رژیم صهیونیستی گذرگاه اصلی غزه را مسدود کرده و به این خاطر ورود و خروج کالا در آنجا بشدت کاهش یافته است . بنابراین کمک اقتصادی دولتهای اسلامی و عربی به جنبش حماس ، می تواند کمک موثری برای این جنبش در عرصه کشورداری باشد و هم این که با طرح اسرائیل مبنی بر به زانو درآوردن حماس از نظر اقتصادی مقابله نماید، هرچند که انزوای سیاسی حماس ، از دیگر دستورات کاری رژیم صهیونیستی به شمار می رود. البته گفته می شود که رهبران جنبش حماس در دیدار خود از عربستان ، به فلسطینیان مقیم این کشور پیشنهاد خواهد کرد که میزان سرمایه گذاری خود در اراضی اشغالی را افزایش دهند.

آیا سفرهای هیات حماس به کشورهای منطقه و رایزنی با مقامات آنان می تواند به ایجاد یک جبهه حمایت منطقه ای با هدف استیفای حقوق فلسطینیان منجر شود؛
البته عربستانی ها طرحی را در سالهای گذشته مطرح کردند که به نام طرح امیرعبدالله معروف شد که در اجلاس سران عرب در سال 2002 در بیروت به تصویب رسید و طبق آن مقرر شد که همه کشورهای عربی ، در صورتی اسرائیل را به رسمیت شناسند که از همه اراضی اشغالی سال 1967 خارج شوند ، مشکل آوارگان فلسطینی نیز مرتفع گردد ، تکلیف بیت المقدس به عنوان پایتخت فلسطین مشخص شود و همچنین شهرک های اسرائیل برچیده شود. طرح مذکور را قبل از همه ، اسرائیلی ها رد کردند و الان هم به نظر می رسد که جنبش حماس نیز باتوجه به روابط حسنه خود با سعودی ها از همین منطق پیروی کند که از اسرائیلی ها خواستار شناسایی کشور مستقل فلسطین شوند. بنابراین باید به این نکته توجه کرد که پیروزی حماس در یک فرآیند کاملا دمکراتیک تحقق یافته که کشورهای غربی و خصوصا رئیس ناظران بین المللی یعنی هنری کیسینجر بر صحت انتخابات تاکید کرده اند که این امر می تواند مجالی برابر تنفس آن دسته از کشورهای عربی و اسلامی باشد که در زمینه کمک به فلسطین تحت فشار امریکا قرار دارند.

آیا انعطاف موجود در گفتمان جدید رهبران حماس استراتژی است یا تاکتیک؛
جنبش حماس تاکنون چندین بار تاکید کرده که اسرائیل را به رسمیت نخواهد شناخت. با این حال جناح مخالف یا اپوزیسیون بودن یک مقوله است و در موضع دولت و کشورداری مقوله دیگری است . حماس در فضای کنونی ناچار است که به برخی معاهدات پایبند باشد ، بدون این که به اصل عدم پذیرش اسرائیل خدشه وارد کند. روشن است که جلب حمایت های سیاسی کشورهای عربی و اسلامی کار چندان ساده ای نیست و همین امر موجب خواهد شد که حماس به نوعی نرمش در موانع علنی خود تن دهد. البته برخی کارشناسان نگرانی این گونه نرمش و انعطاف از سوی حماس هستند ، اما باید پذیرفت که قرار نیست فلسطین یک شبه آزاد شود. پس از انتفاضه هایی که در فلسطین رخ داده است که با انتفاضه مسجدالاقصی کامل شده است ، اکنون وضعیت دیگری شکل گرفته که آن تشکیل دولت به دست اسلام گرایان است . عقب نشینی اسرائیل از مرزهای سال 1967 مسلما در آینده ای نه چندان نزدیک رخ خواهد داد که البته این آزادی سرزمین فلسطین ، تدریجی خواهد بود چراکه اسرائیل تحمل پذیرش کشور مستقل فلسطین ولو در اراضی سال 1967 را ندارد و از نظر امنیتی ، عقیدتی و سیاسی تحمل ادامه موجودیت با چنین پدیده فلسطینی را نخواهد داشت . صلیبی ها چندین قرن بیت المقدس را در اختیار داشته و سرانجام تن به عقب نشینی دادند. باید توجه داشت که روند آزادسازی ، روندی تدریجی است که این روند تاکتیک های مرحله ای را می طلبد و این نگرانی وجود دارد که به استراتژی بدل شود.