استحاله نوروز در گذر زمان

هر چند مراسم باستانی نوروزی به عنوان یکی از اعیاد بزرگ ایرانی همچنان در تاریخ کشور پایدار مانده و در تار و پود فرهنگ امروزی مردم تنیده شده است ، اما به نظر می رسد رویکرد رسانه های جمعی کشور نسبت به گنجاندن ریشه ها و مفاهیم مرتبط با این جشن باستانی همگام با تحولات روز جهانی نبوده و این امر نگرانی کارشناسان را از کم رنگ شدن آیینهای باستانی در نسلهای آینده برانگیخته است.
از هم پاشیدن مرزهای فرهنگی در نتیجه روند شتابان تحولات گسترده ارتباطات در جهان ، سنتها و آیینهای بومی کشورهای صاحب تمدن را در چند دهه اخیر بشدت تحت تاثیر قرار داده است.
این در حالی است که رسانه های جمعی همچون رادیو و تلویزیون به عنوان اثرگذارترین رسانه های فراگیر در افکار عمومی باید نهادینه کردن آداب دیرینه فرهنگی را ازجمله محورهای اصلی برنامه خود قرار دهند.
کارشناسان درباره اهمیت نقش رسانه های جمعی در گسترش آداب دیرینه فرهنگی معتقدند که مطبوعات و وسایل ارتباط جمعی در زمینه ریشه شناسی و آداب و رسوم نقش تعیین کننده ای دارد و از آنجایی که این رسانه ها باید در راستای تامین خواست های مخاطبان عمل کنند، انتظار می رود که آنها در پررنگ کردن آیینهای باستانی کشورمان با توجه بیشتری اقدام کنند.
در حال حاضر اطلاعات عامه مردم نسبت به ریشه های تاریخی مراسم کم بوده و این مراسم محدود به برگزاری شکل ظاهری و سطحی آن در جامعه شده است. بی توجهی برخی رسانه های جمعی نسبت به انعکاس برنامه های مرتبط با ریشه های آیینی و باستانی همچون مراسم نوروز است.
در حالی که کارشناسان تاکید می کنند که آشنا کردن مردم با ریشه های تاریخی نوروز و سنتها و آیینهای این گونه مراسم پیوندها و علقه های ملی و فرهنگی را محکم می کند. در این زمینه محمدباقر رضوانی مردم شناس معتقد است که نوروز یکی از مراسمی است که در میان اقوام مختلف کشور مشترک بوده و موجب پیوند میان فرهنگ های متفاوت این اقوام ملی هزاره ها شده است و کمرنگ شدن ارزشهای وابسته به آن در جامعه قطعا حس همبستگی ملی و وحدت جمعی را در دهه های آینده کاهش داده و این امر آسیبهای جدی بر پیکره فرهنگ و اجتماع وارد می کند.

خانواده و نقش آن در تحول آیین های نوروزی

از سوی دیگر، نقش خانواده ها به عنوان نخستین کانون اجتماعی که شخصیت فرد در آن پایه ریزی می شود، در نهادینه کردن ارزشهای فرهنگی دیرینه یک جامعه انکارناپذیر است.
افزایش خانواده های هسته ای و بی توجهی به اجرای سنتهای دیرینه نوروز و پایبند نبودن آنها به دیدوبازدید در این روزها نیز بر آداب و رسوم نوروزی اثر گذاشته و آن را از مسیر اصلی خود خارج کرده است.
شکل دیدوبازدیدها در خانواده های امروزی با گذشته متفاوت است و این تغییرات ناشی از شرایط اجتماعی جامعه روز می باشد که به عنوان زیرمجموعه ای از اوضاع اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی تعریف می شود.
نوروز به عنوان یک خرده فرهنگ تعریف می شود و از آنجایی که با فرهنگ پیوند خورده ، ماندگاری آن قطعی است ؛ اما تضمین آن نیازمند برنامه ریزی های ساختاری در حرکت رسانه های جمعی است که خود در عرصه فرهنگ جامعه جریان سازی می کنند.

کمیته ویژه نوروز و غفلت مدیران شهری

اگرچه جغرافیای ایران در نقشه های رسمی مشخص است ، اما حوزه فرهنگ ایران بسیار وسیع تر از مرزهای جغرافیایی است و نوروز نیز یکی از جلوه های فرهنگی کهن است که نه تنها ایران ، بلکه تعدادی از کشورهای همسایه را نیز تحت تاثیر قرار داده و بر همین اساس است که نباید از آن و ارزش آن غفلت شود.
این در حالی است که تاکنون ظرفیت های بسیاری از نوروز از دیدگاه مدیران شهری نادیده مانده ، در صورتی که کارشناسان معتقدند می توان با استفاده از قابلیت های این بخش سیمای تهران را در روزهای نوروزی به گونه ای طراحی کرد که حاوی پیامهایی از هویت فرهنگ کهن ایران برای شهروندان باشد. سالهاست که تهران نیز در شرایطی به استقبال از بهار می رود که کوچکترین نشانه ای از نمادهای سنتی بر سیمای شهری آن نقش نبسته است.
در حالی که مسوولیت آذین بندی شهرها به مناسبت مراسم ملی ، مذهبی ، آیینی بر عهده سازمان زیباسازی شهرداری کشور است ، اما سیمای اغلب شهرها از سالهای گذشته به هنگام فرا رسیدن نوروز همواره بدون آذین بندی مناسب برای اجرای شایسته این مراسم بوده و کوششی از جانب مسوولان جهت آراستن چهره شهرها در آستانه بهار صورت نگرفته است.

سمیه فصاحت