شب‌شکنی با آوای نیمه‌شب

بسیاری از برنامه‌های موسیقی‌محور در حال پخش از شبکه‌های مختلف رادیو را صرفا شنوندگان برنامه‌ها هدایت می‌کنند، اما در برنامه «آوای نیمه شب» سعی شده با برآوردن خواسته‌های مخاطب، ذائقه او با دیگر سبک‌های موسیقی نیز آشنا شود و سلیقه‌های گوناگون، طیف‌های سنی و قشرهای مختلف را دربرگیرد.

آوای نیمه شب، یکی از برنامه‌های شبکه رادیویی تهران است که با محوریت موسیقی روی آنتن می‌رود و تهیه‌کنندگی آن را جمشید جم (خواننده مشهور یار دبستانی من) به عهده دارد. این برنامه با پخش موسیقی‌های ناب و اصیل ایرانی به صورت زنده، شنبه تا چهارشنبه از ساعت 2 تا 3 بامداد همراه شنوندگان رادیو تهران است.

***

جمشید جم، از سال 57 با سردبیری و تهیه‌کنندگی وارد رادیو تهران شد و همچنان نیز با این شبکه رادیویی همکاری می‌کند. وی در زمینه خوانندگی و موسیقی تحقیق و پژوهش‌های زیادی داشته و تیتراژ فیلم‌ها و سریال‌هایی همچون تلاش، بازرس ویژه، مرز، فرمان و... را هم خوانده است. از دیگر کارهای شاخص وی در عرصه موسیقی، تولید و پخش کاستی به نام «آزادی» است که برای آزادی خرمشهر خوانده است. جم، سردبیر و تهیه‌کننده اولین برنامه‌ای بود که پس از انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس با محوریت پخش آهنگ‌های درخواستی روی آنتن رادیو تهران رفت که «سرودها و نامه‌ها» نام داشت. او که علاوه بر تهیه‌کنندگی به عنوان کارشناس ـ مجری برنامه آوای نیمه شب فعالیت دارد، می‌گوید: برنامه آوای نیمه شب کاری از گروه ورزش و سلامت رادیو تهران است که پخش آن امسال از عید سعید فطر آغاز و در همین مدت با استقبال مردم روبه‌رو شده است.

وی ادامه می‌دهد: این برنامه رویکرد جدیدی دارد و برای معرفی آثار موسیقایی ارزشمند بی‌کلام و باکلام ایرانی که مدیریت جدید رادیو تهران روی آن سرمایه‌گذاری کرده، برنامه‌ریزی شده است.

***

برنامه آوای نیمه‌شب براساس ارتقای دیدگاه‌هایی که شنوندگان از دنیای موسیقی پاپ و موسیقی اصیل ایرانی دارند، پخش می‌شود. تصنیف، ساز و آوازهای تک‌نوازی و موسیقی باکلام و بی‌کلام با ذکر شناسنامه آن از بخش‌های این برنامه است.

جم می‌گوید: ما در آوای نیمه شب صرفا آهنگ درخواستی پخش نمی‌کنیم، بلکه درباره قطعه‌هایی که پخش می‌شود، توضیح می‌دهیم. در بخشی از این برنامه، کتاب‌هایی را که مربوط به موسیقی است، معرفی می‌کنیم، درباره‌ موسیقی حرف می‌زنیم و می‌کوشیم به مخاطب اطلاعاتی مفید ارائه کنیم. به نظر من این روش برای مردم جذابیت بیشتری دارد.

این پژوهشگر موسیقی در پاسخ به این پرسش که آیا سلیقه جوانان ما درخصوص موسیقی تغییر کرده یا خیر، می‌گوید: به نظرم سلیقه جوانان خیلی بهتر شده و به جرات می‌توان ادعا کرد سلایق رو به بهبود است. توجه به موسیقی ایرانی بویژه در این ساعت از شب زیاد شده است. من معتقدم تولید و پخش چنین برنامه‌هایی که موسیقی و ارکان آن را به جوانان معرفی می کند، باعث می شود آنها موسیقی پاک و منزه را بشناسند و بیشتر با بزرگان و استادان این عرصه آشنا شوند.

***

«در حوزه‌ موسیقی، برنامه‌هایی موفق‌تر هستند که حتما توضیحاتی درباره‌ موسیقی و قطعه‌هایی که پخش می‌شود مانند سازها، آهنگ‌ها، دستگاه‌ها، گوشه‌ها و... ارائه ‌کنند و صرفا هدف‌شان پخش موسیقی نباشد. اینها را جم می‌گوید و می‌افزاید: در این برنامه علاوه بر ارائه اطلاعاتی درباره موسیقی، قطعه‌ها، تصنیف، کلاسیک، پاپ، تک‌نوازی، پیش‌درآمد، گل‌ها و کارهای تلفیقی را از دیرباز تا امروز با خواننده‌های قدیمی و جوان پخش و معرفی می‌کنیم. در این برنامه اطلاعات دقیق‌تری از قطعه برای مخاطبان ارائه و به این اشاره می‌شود که چه سازهایی در آن قطعه موسیقی‌ به کار رفته است. ما در واقع تلاش می‌کنیم اطلاعات کامل‌تری در اختیار مخاطب قرار ‌دهیم.

خواننده‌ یار دبستانی ادامه می دهد: در آوای‌نیمه‌شب به سبک‌های مختلف موسیقی، ذائقه و سلیقه‌های گوناگون در انتخاب خواننده، آهنگ و شعر و به طیف‌های مختلف سنی که هر یک سبک خاص خودشان را دارند، بهاء داده می‌شود. ما در این برنامه به همه این گروه‌ها توجه می‌کنیم، به طوری که می‌توان گفت آوای نیمه‌شب یک کار تخصصی عام است. ما سعی می‌کنیم سلیقه مردم را بالا ببریم، زیرا اگر در هنر ساده‌انگاری کنیم شنونده در همان سطح می‌ماند.

وی ادامه می‌دهد: یکی از ویژگی‌های آوای نیمه‌شب، نوآوری و پیاده‌سازی ایده‌های نو مثل اجرای مسابقه موسیقی، جدول موسیقی و... است. ما هر شب یک ترانه محلی با گویش‌های مختلف اقوام ایرانی و یک ترانه پاییزی پخش و در ادامه، نسبت به پخش موسیقی پاپ اقدام می‌کنیم.

***

شنوندگان در این برنامه مشارکت فعالی دارند، چراکه آنها دوست دارند وارد ماجرا شوند، نه این که فقط گوش کنند و حوصله شان سر برود. آنها علاوه بر این که آهنگ‌ها و موسیقی‌های درخواستی خود را مطرح می‌کنند، در مسابقه ما هم شرکت می‌کنند. مثلا پس از پخش موسیقی، نام خواننده یا آهنگساز آن را حدس می‌زنند یا از میان پخش چهار یا پنج قطعه موسیقی 30 ثانیه‌ای پاپ یا سنتی آهنگ درخواستی خود را انتخاب می‌کنند. شنوندگان حتی پرسش‌هایی نیز درخصوص دستگاه‌ها و سازهای موسیقی مانند دف، ویلون، گیتار و... مطرح می‌کنند که کارشناس برنامه آوای نیمه شب پاسخگوی آنهاست.

***

کارشناس ـ مجری برنامه آوای نیمه شب در پاسخ به این پرسش که چه تمهیداتی ویژه شنوندگان آن ساعت از شب اندیشیده شده است، می‌افزاید: یکی از تمهیدات ما پخش موسیقی‌های آرامش‌بخش در آن ساعت از شب است تا شنونده‌ها پس از سپری کردن روزی توام با دغدغه‌های روزمره، شبی آرام در پیش داشته باشند.

تهیه‌کننده برنامه آوای نیمه شب در پاسخ به این پرسش که چند درصد از شنوندگان درخواست موسیقی پاپ و چند درصد درخواست موسیقی ایرانی دارند، می‌گوید: شاخص‌ترین رویکرد این برنامه، پخش موسیقی‌های فاخر و اصیل ایرانی است، لذا از آنجا که ما تقریبا از هر قشر و طیفی شنونده داریم و از هر نوع موسیقی درخواست پخش داریم، سعی می‌کنیم در برنامه تعادل برقرار کنیم. برای جذب بیشتر جوانان، نیم ساعت اول برنامه را به موسیقی‌های پاپ اختصاص می‌دهیم و در نیم ساعت بعدی، موسیقی‌ ایرانی باکلام و بی‌کلام پخش می‌کنیم. جم در پایان صحبت‌های خود می‌گوید: مخاطبان ما باید بیشتر آواز و موسیقی را بشناسند. امیدوارم جوانان ما با مطالعه و پرسش درباره‌ موسیقی آگاهی پیدا کنند. این توجه باعث می‌شود سطح موسیقی‌ در کشور ما بالا برود.

***

برنامه آوای نیمه شب از شنبه تا چهارشنبه به صورت زنده ساعت 2 تا 3 بامداد از شبکه رادیویی تهران موج اف.ام ردیف 94 مگاهرتز روی آنتن می‌رود. بشیر جعفری نیا دستیار تهیه‌کننده، علی‌اکبری گوینده، نوید شادابی و آرمین تقی‌نژاد ارتباطات، صادق شایان هماهنگی سایر عواملی هستند که با برنامه همکاری دارند.

جایگاه موسیقی در رادیو

تولید برنامه‌های تخصصی موسیقایی در رادیو طی سال‌های اخیر افزایش یافته و به همین میزان تلاش شده از نظر کیفی نیز این‌گونه برنامه‌ها از عیار قابل توجهی برخوردار باشد. ایجاد شبکه‌ تخصصی موسیقی و نیز تولید برنامه‌های متنوع از توجه ویژه مدیران صدا به هنر موسیقی و فراگیری موسیقی فاخر بویژه موسیقی ایرانی نزد مردم نشان دارد.

اگر بپذیریم یکی از راه‌های تهاجم فرهنگی، عادت دادن مخاطبان به موسیقی‌های وارداتی، زیرزمینی و جذب مردم به سمت موسیقی‌های غیرمجاز و ماهواره‌ای است، باید قدر برنامه‌هایی را که در صدای جمهوری اسلامی با محوریت موسیقی و با رویکرد آموزشی آ ترویجی ساخته می‌شود، دانست. موسیقی در ایران، کارشناسان خبره و صاحب‌نامی دارد که البته با میدان دادن به آنها و مشارکت فرهیختگان عرصه موسیقی در رادیو می‌توان به نتایج بهتری هم دست یافت.

آنچه مسلم است بخشی از شنوندگان این رسانه، طرفداران و علاقه‌مندان موسیقی هستند و با توجه به نقش موسیقی در بهبود احوالات روحی افراد در جامعه نه‌تنها باید برنامه‌سازی در این زمینه را تحسین کرد که باید راهکارهایی را برای گسترده‌تر و مردمی‌تر کردن این برنامه‌ها جستجو کرد تا خلأهای موجود به مرور برطرف و جامعه ایرانی بیش از این با رسانه ایرانی همراه شود.

مریم کریمی