ابراز وجود، سکوت یا پرخاشگری؟

ابراز وجود یکی از جنبه‌های قابل اصلاح ارتباط میان فردی است. این مهارت ما را در برخورد با اطرافیان‌مان یاری می‌کند. تعریف اولیه ابراز وجود، تقریبا تمام جنبه‌های مهارت‌های تعامل بین‌فردی را در بر می‌گیرد و حتی می‌تواند به طور مستقل یک قابلیت میان فردی تلقی شود. بنا به تعریفی، ابراز وجود دارای چهار مولفه است که شامل رد تقاضا، جلب محبت دیگران و مطرح کردن درخواست‌های خود، ابراز احساسات مثبت و منفی و شروع، ادامه و خاتمه دادن گفت‌وگوها می‌شود.

بنا به تعریفی دیگر مهارت ابراز وجود، شامل گرفتن حق خود و ابراز افکار، احساسات و اعتقادات خویش به نحوی مناسب، مستقیم و صادقانه است به نحوی که حقوق دیگران را زیر پا نگذاریم در‌واقع می‌توان گفت ابراز وجود، رفتاری است که شخص را قادر می‌کند به نفع خودش عمل کند، بدون هرگونه اضطرابی روی پاهای خود بایستد، احساسات خود را صادقانه بیان کند و بدون بی‌توجهی به حقوق دیگران حق خود را بگیرد. در هر دو تعریف رعایت حقوق دیگران مورد تاکید واقع شده است و ما باید بین گرفتن حقوق خود و پایمال کردن حقوق دیگران تفاوت قائل شویم.

ابراز وجود، هفت دسته پاسخ را شامل می‌شود که سه دسته از آنها پاسخ‌های منفی است و شامل ابراز عقاید نامعمول یا متفاوت، تقاضای تغییر رفتار از دیگران و رد درخواست‌های نامعقول آنها می‌شود. چهار پاسخ دیگر مثبت است که شامل قبول کاستی‌های خود، رد و بدل کردن تعارف، شروع و ادامه تعاملات و ابراز احساسات مثبت است.

قابل توجه است که مردم در روابط‌شان بیشتر در سه جنبه منفی این مهارت‌ها مشکل دارند و پذیرش آن از طرف مقابل‌شان با اکراه انجام می‌گیرد. ابراز وجود و آشکار کردن عقاید خودمان و رد تقاضاهای دیگران که مایل یا قادر به انجام آنها نیستیم باعث دلخوری‌ها و حتی به هم خوردن ارتباطات ما می‌شود. در آموزه‌های ما شرقیان، فروتنی و قبول خواست دیگران حتی به قیمت گذشتن از حق خودمان بسیار رایج است و همین فرهنگ هاله‌ای از تظاهرات و عدم صداقت را به روابط ما تحمیل می‌کند. خواسته دوستی را قبول می‌کنیم و با دلخوری و برچسب زدن‌های نامناسب به همان فرد، از قبیل​ بی‌ملاحظه​، خودخواه​ و بی‌فرهنگ بودن خشم خود را از وی نشان می‌دهیم و جالب است بدانیم ​ این خشم دو طرفه است و ما در چنین مواقعی که شهامت ابراز وجود نداشته‌ایم، خود را ناتوان، بزدل و فاقد شهامت لازم می‌دانیم و نسبت به خود احساس منفی پیدا می‌کنیم. عموما ما در روابط خود از سه‌سبک پاسخ‌دهی استفاده می‌کنیم که شامل​ عدم ابراز وجود ، ابراز وجود و پرخاشگری می‌شود. این سه مورد را چنین می‌توان خلاصه کرد: ابراز وجود یعنی رعایت حقوق دیگران و گرفتن حقوق خود، ابراز وجود نکردن یعنی منفعل بودن و بدون در نظر گرفتن حقوق خود و احساسات و خواسته‌های خود با دیگران همیشه موافق بودن و پرخاشگری یعنی بدون توجه بودن به حقوق دیگران.

رابعه موحد

روان‌شناس