تالاب‌های کشور جان می‌گیرند

به گفته کارشناسان محیط‌زیست، اکنون 40 تالاب کشور 10 تا 70 درصد خشکیدگی دارد، این در حالی است که خیلی از تالاب‌های کوچک خشک و بسیاری از تالاب‌های دائم نیز فصلی شده است.

هامون، ارومیه، انزلی، بختگان، پریشان، شادگان، دریاچه نمک و هورالعظیم فقط نمونه‌ای از تالاب‌هایی است که خشک شده یا در معرض تهدید است و باید با اقدامات بموقع، مانع نابودی آنان شد.

شرایط بحرانی تالاب‌های کشور، مسئولان محیط‌زیست را بر آن داشت تا طرح حفاظت و احیای تالاب‌های منتخب در معرض خطر کشور را در برنامه توسعه پنجساله کشور بگنجانند که اکنون برای اجرای این طرح و البته برای شروع، 15 میلیارد تومان اعتبار از محل اعتبارات مربوط به بودجه سالانه کشور به استان‌های دارای تالاب کشور اختصاص یافته است.

تدوین برنامه اجرایی

مدیرکل دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط‌زیست با بیان این‌که این بودجه از محل اعتبارات و بودجه‌های پیش‌بینی‌شده دولت است، به جام‌جم می‌گوید: البته مدیریت، حفاظت و احیای تالاب‌ها به منابع مالی هنگفتی نیازمند است و این 15 میلیارد تومان به هیچ وجه برای رسیدگی به این امر کافی نیست و در واقع فقط برای شروع کار کافی است.

ناصر مقدسی در عین حال به تدوین برنامه اجرایی برای احیای تالاب‌ها اشاره می‌کند و می‌افزاید: مطالعات اولیه این برنامه اکنون انجام شده است.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این زمینه خاطرنشان می‌کند: براساس این مطالعات، تالاب‌ها پهنه‌بندی می‌شود و براساس این پهنه‌بندی می‌توان گفت این زون یا پهنه آن برای طبیعت‌گردی و زون دیگرش برای کارهای علمی و... مناسب است؛ یا این‌که این زون از نظر زیستگاه جانوری یا پوشش گیاهی خسارت دیده است.

مقدسی با بیان این‌که برای اجرای این برنامه و زون‌بندی تالاب‌ها به منابع مالی نیاز است، یادآور می‌شود: بخشی از این منابع مانند کارهای حفاظتی باید از طریق حاکمیت و بخش دیگری از آن نیز از طریق جوامع محلی، تشکل‌ها و صندوق توسعه محیط‌زیست تامین شود.

به منابع مالی بیشتری نیازمندیم

مقدسی با بیان این‌که احیای تالاب‌ها به بودجه هنگفتی نیازمند است و بضاعت دولت هم در این زمینه محدود است، بنابراین در تلاش هستیم روی سایر منابع بیشتر تاکید کنیم، خاطرنشان می‌کند: اعتبار 15 میلیارد تومان فعلا برای 18 استان که تالاب‌های آنها از خشکیدگی بیشتری برخوردار است، اختصاص می‌یابد؛ بویژه بحرانی‌ترین تالاب‌های کشور که طبق مطالعات انجام‌شده شامل ارومیه، گاوخونی و هامون است که شرایط بسیار دشواری از لحاظ زیست محیطی دارد.

عوامل انسانی تخریبگر

این مسئول با بیان این‌که وجود بحران در تالاب‌ها مختص ایران نیست و اکنون تمام تالاب‌های جهان به آن دچار است، درخصوص سهم و تاثیرگذاری هرکدام از عوامل طبیعی و انسانی در نابودی تالاب‌ها خاطرنشان می‌کند: میزان تاثیرگذاری هر کدام از این عوامل برای هر تالاب متفاوت است، اما در تالاب‌های دارای آب شیرین که بیشترین خسارت را هم می‌بیند، سهم عوامل انسانی یعنی برداشت بیش از حد تاثیر بیشتری داشته است.

به گفته وی، کشور مبتلا به یک دوره طولانی‌مدت خشکسالی بوده است و در اثر این خشکسالی میزان آب‌های ورودی کاهش یافته و موجب شده میزان مصرف آب در حوزه‌های بالادست افزایش یابد و حوزه‌های پایین‌دست مانند تالاب‌ها به فراموشی سپرده شده و خشک و نابود شود.

مقدسی با بیان این‌که در این شرایط باید برنامه‌ریزی دقیق‌تری روی منابع آبی کشور و مصرف آن صورت می‌گرفت اما اینچنین نشد، تاکید می‌کند: بی‌شک ادامه این رویه کار احیا را دشوارتر می‌کند،‌ زیرا به طور مثال اکوسیستم‌هایی که در مناطق خشک کشور است، وقتی دچار خسارت می‌شود، برگشت و احیای آنها با دشواری و صرف هزینه‌های زیادی همراه است.

وی با بیان این‌که اگر با برنامه‌ریزی و درایت بیشتری به مصرف آب در حوزه‌های بالادست توجه می‌شد، خسارت به این حد نبود، یادآور می‌شود: در هر صورت سهم عوامل طبیعی را هم نمی‌توان نادیده گرفت و براساس پیش‌بینی‌ها تمام کشورهایی که در عرض جغرافیایی خشک واقع شده‌است، در سال‌های پیش رو با افت بارندگی و خشکی حوزه‌های آبی و تالاب‌های خود مواجه می‌شوند.

به عقیده مقدسی، بهترین راهکار برای گذر از این شرایط و جلوگیری از تاثیر مخرب این شرایط اقلیمی، استفاده از فناوری برای بهره‌وری بهتر و مصرف بهینه و کیفی از منابع آبی است که در این زمینه باید دیگر نهادها همچون وزارت نیرو و جهاد کشاورزی اقدام کنند.

احیای تالاب‌های در معرض خطر

معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق نیز با بیان این‌که تا پایان امسال شش تالاب جدید به کنوانسیون رامسر اضافه می‌شود، با اشاره به احیای تالاب‌های در معرض خطر به مهر می‌گوید: امسال در 18 استان کشور برنامه احیای تالاب‌ها را اجرا خواهیم کرد که این برنامه عمدتا در استان‌های غربی و جنوبی کشور و استان‌های مستعد گرد و غبار اجرا خواهد شد.

مسعود باقرزاده کریمی با اشاره به استان‌هایی که برنامه احیای تالاب در آنها اجرا خواهد شد، می‌افزاید: احیای تالاب‌های در معرض خطر در استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، کردستان، ایلام، کرمانشاه، خوزستان، همدان، مرکزی، فارس، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، خراسان رضوی و مازندران انجام خواهد شد.

وی درخصوص اختصاص اعتبار 15 میلیارد تومانی برای احیای تالاب‌های کشور در سال جاری یادآور می‌شود: این مبلغ هفته گذشته به استان‌هایی که طرح احیای تالاب‌ها در آنها اجرا می‌شود، ابلاغ شده است.

به گفته باقرزاده کریمی، اعتباری که به منظور احیای تالاب‌ها در نظر گرفته می‌شود در استان‌هایی که مستعد تولید گرد و غبار است ، هزینه می‌شود که عمده این اعتبار برای لایروبی رودخانه‌‌هایی که وارد تالاب‌ها می‌‌شود و احیای مسیل‌ها و تعیین حریم تالاب‌ها و استفاده از سیستم پایش در نظر گرفته شده است.معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان محیط زیست با تاکید بر این‌که سال 92 تمام مسائل مربوط به احیای تالاب‌ها به طور کامل انجام خواهد شد، یادآورمی‌شود: تالاب‌هایی که دچار تغییرات شدید اکولوژیکی شده‌‌ است در فهرست کنوانسیون رامسر قرار می‌گیرد و احیای این تالاب‌ها شامل اعمال مدیریت‌های ویژه در جلوگیری از تغییر کاربری‌ها و استفاده انسانی و تامین حقابه مورد نیاز تالابی می‌شود.

باقرزاده تصریح می‌کند: سازمان حفاظت محیط‌زیست یک سازمان نظارتی و مدیریتی است و باید گفت گرچه قصورها تا حدودی متوجه این سازمان است، اما به طور کلی فرآیند مدیریت کشور بر محیط‌های طبیعی، ناکارآمد بوده است.

وی خشکی را یکی از دلایل اصلی نابودی تالاب‌های کشور عنوان می‌کند و می‌گوید: اغلب تالاب‌ها مشکل کمبود آب دارد و باید با رهاسازی آب به تالاب‌ها مانع از نابودی این محیط‌های طبیعی شد و مسئولان به جای شعار در اجرایی‌کردن برنامه‌ها در این خصوص تلاش کنند.