هنگام درنگ، مجال عبادت، شب دعا

پس در یک کلام، قدر به معناى ویژگى‏هاى طبیعى و جسمانى چیزهاست که شامل شکل، حدود، طول، عرض و موقعیت‏هاى مکانى و زمانى آنها مى‏شود و تمام موجودات مادى و طبیعى را در برمى‏گیرد.

در مورد شب قدر و اهمیت و ویژگی‌های آن با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدصادق یوسفی‌مقدم، رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن و رئیس بخش پژوهش نوزدهمین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم به‌گفت‌وگو نشستیم.

طبق تعالیم دینی مکان‌ها و زمان‌هایی هستند که دارای ارزشی بسیار بیشتر از مکان‌ها و زمان‌های دیگر هستند، از جمله مهم‌ترین اینها شب قدر است، شب قدر دارای چه ویژگی‌هایی است؟

احتمالات زیادی در این خصوص وجود دارد. یک احتمال این است که تمام مقدرات بندگان خدا در این شب تعیین می‌شود. یک وجه تسمیه دیگر این است که در آن شب، به قدری فرشتگان به زمین می‌آیند که زمین برای آنها تنگ می‌شود.

سومین احتمال این است که طاعات و عبادات بندگان خدا در شب قدر ارزش بسیاری پیدا می‌کند، البته طاعات و عبادات بندگان در ماه مبارک رمضان ارزش و اهمیت زیادی دارد، اما طاعات و عبادات در این شب ارزش و اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند.

خداوند در قرآن کریم می‌فرماید که «شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است»، اگر انسان یک آیه قرآن در شب قدر بخواند، برابر با هزار آیه است. دیگر این‌که به این دلیل این شب را شب قدر خوانده‌اند که کتاب باعظمت قرآن کریم در این شب بر پیامبر عظیم‌الشان اسلام(ص) و به وسیله فرشته بزرگ خداوند جبرئیل امین نازل شده است.

در آیات دوم، سوم و چهارم سوره مبارکه دخان استنباط می‌شود که شب قدر، شب تعیین مقدرات انسان است. مضمون این آیات این است که «سوگند به کتاب روشنگر، [که] ما آن را در شبى فرخنده نازل کردیم [زیرا] که ما هشداردهنده بودیم، در آن [شب] هر [گونه] کارى [به نحوى] استوار فیصله مى‏یابد». آنچه خداوند به عنوان امر برای بندگانش در نظر گرفته است در این شب تقدیر می‌شود.

امر در این آیه به معنای آن نظر، دستور و قضای الهی است که از حالت قضا به حالت تقدیر عوض می‌شود. یعنی اگر قرار است به طور مثال شخصی در دنیا نماند، در چه ساعت و چه زمانی از دنیا می‌رود و اگر قرار است فردی در دنیا بماند در این شب تعیین می‌شود یا چگونگی و مقدار ثروت یا دانشی که فرد در آن سال به دست می‌آورد، مشخص‌می‌شود.

یکی از این موارد این است که انسان انگیزه پیدا کند و در شب‌های متعددی با خدا ارتباط برقرار کند، زیرا انسان هر چقدر بیشتر با خداوند متعال ارتباط برقرار کند، زمینه عبودیت و بندگی در انسان بیش از پیش می‌شود، یکی دیگر از دلایل این موضوع این است که انسان خود را برای این شب آماده کند و همچنین این که انسان مأیوس نشود، اگر یک شب برای این مهم مشخص می‌شد و انسان به علتی توفیق عبادت پیدا نمی‌کرد، مأیوس می‌شد و درگاه خداوند درگاه ناامیدی نیست. اگر فردی توفیق در یک شب را نیافت در شب‌های دیگر این ارادت و بندگی را در محضر خداوند عرضه کند و با توسل به خداوند تحولی در وجود او به وجود آید.

لیله‌القدر در حقیقت شبی است که در اثر ارتباطات معنوی بین انسان و خداوند به وجود می‌آید و انسان به یک اخلاص و عبودیت خداوند دست پیدا می‌کند که حال عظیم و شگرفی در وجود انسان ایجاد می‌شود و به مقام عبدالله دست پیدا می‌کند، زیرا پیامبر اسلام(ص) ابتدا عبدالله بود و بعد به مقام نبوت رسید، اگر انسان به مقام بندگی خداوند رسید، ممکن است به مقام ولایت الهی هم برسد. به این دلیل قدر در شب واقع شده است که در شب انسان‌ها خواب هستند و تنها چشم انسان‌های خداجو بیدار است، همه در آرامش و آسایش قرار دارند، اما چشم انسان خداجو پر اشک است، انسان می‌تواند در شب با خداوند متعال نزدیک‌تر باشد، البته مهم این موضوع است که انسان با خلوص نیت با خداوند ارتباط برقرار کند.

توجه به مفاهیمی که در این شب مورد توجه باید قرار گیرد خیلی مهم است، حتی در روایات آمده که نگاه کردن به قرآن کریم ثواب دارد و نور چشم انسان را افزایش می‌دهد، تلاوت قرآن کریم برای روح آرامش‌بخش است، اما توجه به معانی و مفاهیم برای انسان ارتقاء می‌آورد.