پاسداشت موسیقی عاشورا

ایرانیان شیعه که از پشتوانه غنی فرهنگی سرزمین باستانی خود برخوردار بودند، در هنرمندانه برگزار کردن مراسم عزاداری ماه‌های محرم و صفر از دیگر هم‌کیشان خود پیشی گرفتند. در این میان نغمات، الحان، آواها و نواهای موسیقایی به خدمت این آیین سوگوارانه درآمدند و هیچ گوشه آن را بی‌نصیب نگذاشتند.

نوحه‌خوانی، چاووشی خوانی، ذکر مصیبت، اشتلم خوانی، پرده‌خوانی، سینه و زنجیرزنی و در نهایت تعزیه، همگی از جمله مراسم عزاداری شهادت امام حسین(ع) و 72 یار و همراهش در واقعه جانسور کربلا هستند که برگزاری هیچ یک از آنها بی‌مدد موسیقی امکان‌پذیر نیست.اگر سنت موسیقایی ایران به آیین‌های سوگواری شیعیان خدمت کرد، از این همکاری، خود نیز بهره بسیار برد.

آنچه امروز به عنوان موسیقی ردیف دستگاهی به دست ما رسیده و از گزند زمان و توفان مخالفت‌ها جان سالم بدر برده، مدیون نوحه‌سراها، نواسازان و خوانندگانی است که آن را در مراسم مذهبی و دینی به کار گرفتند.اگر موسیقی ردیف دستگاهی و همچنین نواحی مختلف ایران برای 1400 سال با آیین‌های سوگواری محرم همراه شدند و به شور آن افزودند، امروز بین آنها جدایی افتاده است. 80 سال پیش که برای مدتی برگزاری بسیاری از مراسم عزاداری واقعه کربلا با محدودیت روبه‌رو و نظام و ساختار آن دستخوش دگرگونی شد، نخستین ضربه‌ها بر موسیقی عاشورایی نیز وارد آمد.

از دهه‌های 30 و 40 خورشیدی به بعد نیز با ورود موسیقی و الحان وارداتی به کشور، آواها و نواهای سوگ سالار شهیدان خلوص و اصالت خود را به تدریج از دست داد تا امروز که دیگر از آن سنت سترگ کمتر نشانی مانده است.روزهایی که گذشت و به عنوان دهه اول ماه محرم شاهد اوج عزاداری مردمی بود، از هر کوی و برزن اگرچه آوا ی حزن‌انگیز سوگواری شنیده می‌شد، اما تنها بخش کوچکی از آن ریشه‌دار و اصیل بود. ملودی‌های غیرایرانی، نغمه‌های وارداتی و الحان غیربومی، آفتی است که اگر برایشان فکر و چاره‌ای اندیشیده نشود، به مرور به درخت پربار موسیقی عاشورا صدمات جبران‌ناپذیری می‌زند.اینک وقت آن رسیده همان‌طور که متولیان امر و نهادهای مذهبی و فرهنگی در چند سال گذشته جلوی بسیاری از انحرافات مراسم عزاداری محرم را گرفته و آن را پالوده و پیراسته ساخته‌اند، فکری هم برای پاسداشت موسیقی عاشورا بنمایند. بی‌شک مداحان و نوحه‌خوانانی که کمر همت به خدمت مراسم عزاداری سالار شهیدان بسته‌اند، خود نخستین داوطلبانی خواهند بود که از تعیین و برقراری نظم و چارچوب در این حوزه استقبال می‌کنند.

مرجان توجهی
جام جم