روزه‌داری ‌آری، بیماری نه!

همیشه از خود می‌پرسیم آیا این حد از روزه‌داری واجب است و ثواب دارد؟ آیا در عین مریضی یا سالمندی روزه‌‌خواری گناه است؟ این موضوعی است که بسیاری از سالمندان را در ماه رمضان دچار تشویش می‌کند. عده زیادی از آنان گرچه می‌دانند نباید روزه‌داری ماه رمضان را ادامه دهند، اما باز هم دلشان نمی‌آید که سال‌ها روزه‌داری را کنار بگذارند.

پاسخ دقیق این سوال از زبان علمای دینی ازجمله آیت‌الله العظمی حاج سیدصادق حسینی شیرازی که در پایگاه اطلاع‌رسانی شعائر آمده چنین است: کسی که به جهت پیری نمی‌تواند روزه بگیرد یا برای او مشقت دارد، روزه بر او واجب نیست. این افراد باید برای هر روز یک مد که تقریباً 10 سیر یا 750 گرم است، گندم یا نان آن، یا جو یا نان آن، یا یک مد مویز یا یک مد خرما به فقیر بدهند.

کسی که به دلیل پیری روزه نگرفته، اگر بعد از ماه رمضان بتواند روزه بگیرد، وظیفه دارد بنابر احتیاط قضای روزه‌هایی را که نگرفته به جا آورد.

سالمندان عزیزی که دوست دارند روزه‌داری کنند و یک عمر این فریضه واجب را انجام می‌داده‌اند، هنگام ترک آن احساس ناخوشایندی می‌کنند.پای صحبت برخی از این عزیزان نشسته‌ایم. شما هم درد دل آنان را بخوانید.

منیره طالع‌زاده، بانوی 65 ساله خانه‌دار به دلیل ضعف ناشی از افت قند خون بتازگی مشکلاتی داشته و بعد از روزه‌داری در روزهای اول ماه رمضان متوجه شده است که روند روزه‌داری‌اش مثل همیشه نیست. او می‌گوید: دچار ضعف شدید و سرگیجه می‌شدم. حس می‌کردم توان مقاومت تا رسیدن به افطار را ندارم. وقتی می‌ایستادم سرگیجه می‌گرفتم و نمی‌توانستم حتی برای خود و همسرم افطار آماده کنم و بعد از افطار نیز فقط می‌خوابیدم. وقتی به پزشکم مراجعه کردم، گفت: روزه‌داری برای تو مفید نیست، زیرا قند خونت متعادل نیست و مصرف قرص در سحر و افطار نمی‌تواند تو را از مصرف مواد خوراکی طی روز بی‌نیاز کند. تا وقتی وضعیت شما چنین باشد روزه‌داری برایت خطرناک است.

وقتی این حرف را شنیدم، خیلی ناراحت شدم. زیرا یک عمر روزه‌داری کرده بودم، اما روحانی مسجد محل به من گفت وقتی حالت بهتر شد می‌توانی با مشورت پزشک خود در زمستان که روزها کوتاه‌تر است، روزه‌ بگیری.

احمد تایباد نیز سالمند 70 ساله‌ای است که هنگام روزه‌داری با افت فشار خون و ضعف روبه‌رو می‌شود. او قرص‌هایی دارد که باید سر ساعت خاصی آنها را مصرف کند. این سالمند می‌گوید: من هر سال در ماه رمضان خرج می‌دادم و روزه‌داران را به منزلم دعوت می‌کردم، ولی امسال شرمنده مردم بودم که خودم روزه‌دار نیستم، اما هنوز این کار احساس خوب روزه‌داری را در من زنده نگه می‌دارد.

دین اسلام در قرآن کریم به مردم توصیه می‌کند که با دست خود خویشتن را به هلاکت نیفکنند. انعطاف‌پذیری احکام روزه‌داری برای سالمندان، بیماران، مسافران و زنان باردار و شیر ده همه گواه همین موضوع است.

نکات زیادی وجود دارد که یک سالمند قبل، بعد و هنگام روزه‌داری باید به آن توجه کند. به برخی از این نکات که دکتر حامدپور آرام توصیه کرده است، توجه کنید:‌

بسیاری از سالمندان از کندی حرکات روده و یبوست ناشی از آن رنج می‌برند. یکی از آثاری که روزه‌داری برای سالمندان دارد، تشدید حالت یبوست است.

یبوست می‌تواند باعث هموروئید (بواسیر) و سوءهاضمه همراه با احساس پری معده شود.

استفاده از نان‌های بدون سبوس و کاهش مصرف آب و غذاهای حاوی فیبر مثل میوه و سبزی این وضع را تشدید می‌کند.

پس اگر روزه‌دار هستید و این مشکل را دارید، در سحر و افطار از نان‌های سبوس‌دار، غلات و سبزیجات بیشتر استفاده
کنید.

توصیه دیگر حذف غذا‌های سرخ کردنی و چرب است.

افت فشار خون مشکل دیگری است که ممکن است طی ماه رمضان با آن مواجه شوید و علائم آن عبارت است از:‌ تعریق زیاد، ضعف، کاهش انرژی، سرگیجه، رنگ پریدگی و حالت غش که ممکن است هنگام بعدازظهر در ماه مبارک رمضان اتفاق بیفتد.

خنک نگه داشتن فرد و افزایش مصرف مایعات و نمک می‌تواند به بهبود حالت شما کمک کند.

اگر عادت به سیگار کشیدن و چای خوردن دارید، باید قبل از رسیدن به ماه مبارک دفعات این عادت را کاهش می‌دادید، وگرنه ممکن است سردرد به سراغتان بیاید.

در طول ماه مبارک رمضان برنامه خود را طوری تنظیم کنید که خواب و استراحت کافی داشته باشید.

اگر سردرد به علت افت فشارخون بسیار جدی باشد، باید روزه را شکست.

ضعف، سرگیجه، خستگی، عدم تمرکز، تعریق، لرزش، کاهش فعالیت و قدرت جسمانی، سردرد و تپش قلب از علائم افت قند خون است.

حتی اگر دیابت نداشته باشید، مصرف زیاد قندهای ساده در وعده سحر می‌تواند باعث ترشح زیاد انسولین و افت قند در طول روز شود.

خرما و میوه‌های شیرین را جایگزین قند‌های ساده کنید.

در مورد دیابت، فشار خون و مشکلات گوارشی حتما قبل از روزه‌داری با پزشک خود مشورت کنید و اگر طی دوران روزه‌داری با مشکلی برخوردید آن را نیز به پزشک خود اطلاع دهید.

برای پیشگیری از مشکلات کلیه حتما از نوشیدن آب کافی در افطار و سحر غافل نشوید.

سالمندان اگر هنگام روزه‌داری با سرگیجه و سردرد مواجه می‌شوند، باید مراقب باشند زیرا با خطر افتادن و شکسته شدن استخوان مواجه می‌شوند.

مصرف میوه رنده شده، لبنیات کم چرب و مصرف انواع سوپ‌ و آش‌ در افطار و سحر و نوشیدن چای کمرنگ می‌تواند تعادل آب و املاح را در بدن سالمند روزه‌دار برقرار کند.