شغل حساس اما بی‌ضابطه

آنچه در رسانه‌ها به مخاطبان عرضه می‌شود به استثنای برخی بخش‌های سرگرمی، همگی به طور مستقیم یا غیرمستقیم با کار یک مجموعه ارتباط دارد و آن هم خبرنگاران هستند. به عبارت دیگر بخش زیادی از دنیایی که ما امروز می‌بینیم، دنیایی است که خبرنگاران به ما نشان می‌دهند و از همین جا اهمیت و نقش این صنف بیشتر آشکار می‌شود. با توجه به این نقش و به مناسبت 17 مرداد روز خبرنگار، نکات زیر قابل توجه به نظر می‌رسد:

1) خبرنگاری از مشاغلی نیست که فردی بخواهد از روی تفنّن و باری به هر جهت به آن بپردازد. خبرنگار به دلیل گزارشی که از وقایع ارائه می‌کند و تأثیری که گزارش او بر مخاطب می‌گذارد باید درست، دقیق و جامع ببیند. اگر خبرنگاری جزو مشاغل سخت و زیان‌آور به شمار می‌رود و از این رو لازم است حقوقی برای آن تعریف شود تا خبرنگار با احساس امنیت به انجام وظیفه بپردازد از سوی دیگر مسوولیت‌های مترتب بر این شغل نیز باید تبیین شود و خبرنگاران به آنها پایبند باشند. امروز در کشورمان با وجود بیش از 3000 نشریه و ده‌ها خبرگزاری و سایت خبری و ده‌ها شبکه رادیویی و تلویزیونی و اشتغال بیش از 8000 نفر به حرفه خبرنگاری فقط در مطبوعات، خبرگزاری‌ها و سایت‌ها هنوز آن‌گونه که شایسته است نه حقوق خبرنگاران بدرستی تعریف شده‌ است و نه مسوولیت‌های آنان. در حالی‌که مثلاً شاغلان در اغذیه‌فروشی‌ها باید دارای مجوز بهداشت بوده و سلامت بهداشتی آنان تأیید شده باشد، اما در حال حاضر خبرنگاری به‌رغم اهمیت آن جزو مشاغلی است که ضوابط اشتغال در آن چندان تعریف نشده است و هر روز شاهدیم عده‌ای جدید وارد این شغل می‌‌شوند. البته باید مراقبت کرد که در ایجاد این ضوابط، سلیقه‌ها حاکم نشود. تدوین آیین‌نامه خبرنگاری حرفه‌ای که چند سال قبل، پیش‌نویس آن تهیه شده است، در صورت تکمیل و نهایی شدن می‌تواند راهکار مناسبی برای سامان بخشیدن به این نابسامانی باشد.

2) قانون مطبوعات در حال حاضر تنها قانون موضوعه‌ای است که در حوزه فعالیت رسانه‌ای وجود دارد و این در حالی است که نه فقط این قانون برای فعالیت‌های مطبوعاتی هم با کاستی‌هایی روبه‌روست، بلکه تنوع وسایل ارتباط جمعی و گسترش آن به اینترنت و دیجیتال، ضرورت تدوین قانونی جدید را بدیهی نموده است؛ موضوعی که در برنامه چهارم توسعه با عنوان نظام جامع رسانه پیش‌بینی شد و اگر چه قدم‌های ارزشمندی برای تهیه آن برداشته شده، اما هنوز راه درازی برای نهایی شدن آن و رسیدن به مرحله اجرا باقی مانده است. انتظار این است که دولت و مجلس در این باره همت و تلاش مضاعفی نشان دهند تا قانون نظام جامع رسانه هر چه سریع‌تر جنبه عملیاتی پیدا کند.

3) همان‌گونه که اشاره شد، دنیای امروز دنیایی است که رسانه‌ها ساخته‌اند. در این تصویر خبرنگاران نقش ویژه‌ای دارند، اما نباید غافل بود که در پس رسانه‌ها بخصوص رسانه‌های حرفه‌ای، اتاق‌های فکر وجود دارد و آنچه در این اتاق‌ها طراحی می‌شود، از سوی خبرنگاران ساخته و پرداخته شده، ارائه می‌گردد.

بنابراین آنچه از سوی رسانه‌های بیگانه در جهان منتشر می‌شود، تصویری است از دید آنها و متناسب با خواست آنها. لذا مردم و خبرنگاران که در معرض این پیام‌ها قرار دارند، باید به این واقعیت توجه داشته باشند و خبرنگارانی که بویژه در بخش اخبار خارجی فعالیت می‌کنند مراقب باشند آنچه از سوی رسانه‌های دیگر تولید می‌شود، الزاماً نمی‌تواند به همان شکل ترجمه و در داخل کشور توزیع شود. در طول سال‌های فعالیت خبری خود، به دفعات با اظهار تعجب سفرای کشورهای دیگر از حجم و کیفیت اخبار خارجی که در ایران ترجمه و منتشر می‌شود روبه‌رو شده‌ام؛ موضوعی که کمتر توجه ما را به خود جلب کرده است.