کاهش تجویز دارو از سوی پزشکان

مصرف غیرمنطقی و بی‌رویه دارو به زبان ساده یعنی شما سردرد دارید و به محض احساس درد که ممکن است دلایل متعددی داشته باشد و اغلب بدون مصرف دارو قابل درمان است (مثل کم‌خوابی موقت) سراغ یک مسکن قوی می‌روید. یا به محض احساس گلودرد، خودسرانه مصرف یکی از انواع آنتی‌بیویتک‌ها را آغاز می‌کنید و بعد از مصرف یکی دو روزه این دارو و برطرف شدن گلودرد، بی‌توجه به اهمیت کامل کردن دوره درمان، مصرف آنتی‌بیوتیک را قطع می‌کنید.

البته این‌ها مثال‌های ساده مصرف غیرمنطقی داروست و در این زمینه، برخی انگشت اتهام را به سمت پزشکان می‌گیرند و معتقدند تجویز غیرمنطقی، مصرف غیرمنطقی را هم به دنبال خواهد داشت، مساله‌ای که چندی پیش از سوی دکتر خیرالله غلامی، رئیس انجمن متخصصان داروسازی بالینی ایران نیز مورد انتقاد قرار گرفت.

غلامی می‌گوید: بررسی‌ها و مطالعات وزارت بهداشت نشان می‌دهد 50 درصد نسخه‌های پزشکان برای بیماران حاوی آنتی‌بیوتیک است؛ در حالی که ما کشوری نیستیم که مشکل اول آن بیماری‌های عفونی باشد.

او درخصوص دلایل این مشکل در کشور توضیح می‌دهد: یکی از دلایلی که منجر به این موضوع شده این است که بیشترین مراجعه برای دریافت آنتی بیوتیک مربوط به سرماخوردگی‌های معمولی و زکام است و با توجه به این‌که عفونت‌های ویروسی و عفونت‌های باکتریایی منجر به این دو بیماری می‌شوند و تشخیص آنها،زمان لازم دارد لذا بیشتر پزشکان برای این‌که فرد بسرعت به درمان برسد از آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌کنند.اما دبیر کمیته تجویز و مصرف منطقی داروی وزارت بهداشت کفه ترازوی مصرف غیر‌منطقی دارو در کشور را به سمت پزشکان سنگین نمی‌کند.

فاطمه سلیمانی در پاسخ به این‌که آیا تجویز آنتی‌بیوتیک در 50 درصد نسخ دارویی می‌تواند ناشی از تشخیص نادرست پزشک باشد، می‌گوید: نمی‌توان این استدلال را پذیرفت که تجویز این مقدار آنتی‌بیوتیک غیرضروری بوده است چون از وضعیت بیماران اطلاع نداریم. البته این پاسخ از این جهت می‌تواند درست باشد که بسیاری از پزشکان گله می‌کنند که بیماران در تجویز مسکن‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها اصرار دارند و به پزشکی که نسبت به نوشتن داروی زیاد امتناع کند، مراجعه نمی‌کنند.

فدراسیون غذا و داروی آمریکا آماری دارد که به نظر می‌رسد برای پزشکان و بیماران ایرانی می‌تواند راهگشا باشد. آمار فدراسیون غذا و داروی آمریکا نشان می‌دهد تنها برای 75 درصد افرادی که به پزشکان مراجعه می‌کنند، نسخه نوشته می‌شود و 25 درصد مراجعات نیازمند تجویز دارو نیست.

اما این میزان در ایران به گفته رئیس انجمن متخصصان داروسازی بالینی ایران 100درصد است و اگر پزشک برای بیمار نسخه ننویسد مردم فکر می‌کنند پزشک برای آنها کاری انجام نداده است.میانگین اقلام تجویزی دارو در کشور را در هر نسخه پزشک 2/3 قلم است.

فاطمه سلیمانی، دبیر کمیته تجویز و مصرف منطقی داروی وزارت بهداشت با تایید این آمار به ایسنا می‌گوید: مصرف دارو در کشور غیرمنطقی است نه بی‌رویه.

به گفته او میانگین اقلام تجویزی دارو در نسخ پزشکان کشور در سال 1376، 5/4 قلم بوده که عملکرد کمیته تجویز و مصرفی منطقی دارو در بررسی نسخ و ارسال بازخورد آن به پزشکان باعث شده است روند تجویز دارو منطقی تر شود و به 2/3 قلم در سال‌های اخیر کاهش یابد.

سلیمانی مصرف بی‌رویه دارو در کشور را مربوط به برخی از گروه‌های دارویی مانند داروهای تزریقی، آنتی‌بیوتیک‌ها، کورتون‌ها و برخی از مسکن‌ها اعلام و اظهار می‌کند: این درحالی است که در بیماری‌های مزمن ازجمله فشار خون، دیابت و بیماری‌های قلبی - عروقی مصرف دارو نه تنها زیاد نیست بلکه کمتر از حد مورد نیاز این بیماران است.

او تاکید می‌کند:کم و زیاد مصرف کردن دارو هر دو خطرات و عوارضی را در بر دارد که در جامعه ما هر دو طیف این افراد وجود دارند.

هشدار درخصوص مصرف غیرمنطقی دارو بعد از گروه آنتی‌بیوتیک‌ها و مسکن‌ها شامل دارو‌های آرامبخش می‌شود.

بر این اساس کارشناس درمان اداره اعتیاد وزارت بهداشت نسبت به مصرف خودسرانه و بی‌رویه داروهای خواب‌آور و آرامبخش هشدار می‌دهد و می‌گوید: مصرف خودسرانه این داروها می‌تواند وابستگی و اعتیاد ایجاد کند.

دکتر گیلانی‌پور ادامه می‌دهد: داروهای خواب آور بویژه داروهایی مانند دیازپام و لورازپام داروهایی هستند که برخی برای خواب و کم کردن اضطراب استفاده و تصور می‌کنند که چون این داروها را از داروخانه تهیه کرده‌اند یا پزشک تجویز کرده است، اعتیادآور نیستند.

او با تاکید بر این‌که مصرف داروهایی که برای ضد اضطراب یا به عنوان خواب‌آور استفاده می‌شود حتما باید با نظر پزشک باشد، می‌گوید: از طرف دیگر مصرف این داروها باید به میزانی باشد که پزشک تجویز می‌کند و از مصرف خودسرانه آنها باید اجتناب کرد؛ چرا که این داروها می‌توانند وابستگی و اعتیاد ایجاد کنند.

دبیر کمیته تجویز و مصرف منطقی داروی وزارت بهداشت مصرف خودسرانه دارو را عاملی برای مصرف غیرمنطقی دارو در کشور می‌داند و در خصوص حل این مشکل ادامه می‌دهد: با ارائه راهکارهای نظارتی، مدیریتی و آموزشی می‌توان تجویز منطقی دارو را به سوی بهینه‌سازی پیش برد.

سلیمانی فرهنگ‌سازی در زمینه مصرف و نگهداری صحیح دارو و توجه به مقوله تجویز دارو را از عمده برنامه‌های این کمیته طی چند سال اخیر اعلام می‌کند.به گفته او، طی سال‌های اخیر توجه به داروسازان، مردم و بررسی و پایش نسخ پزشکان به عنوان یکی از مهم‌ترین و موثرترین ابزار در زمینه تجویز و مصرف منطقی دارو بوده است.

هر چند در مجموع کارشناسان این حوزه معتقدند این راهکارها باید گسترش یابد اما تا اجرای کامل برنامه‌های مصرف منطقی دارو همچنان راه درازی مانده است.

مستوره برادران نصیری / گروه جامعه