بیماری‌های دوران سالمندی

شاید همه ما درطول زندگی حداقل یک‌بار هم که شده این جمله را از زبان پدر مادر و... شنیده باشیم که زندگی را هر طور بگیری، همانطور می‌گذرد. این جمله برای هیچکس تازگی ندارد ولی بار معنایی که در این لفظ عامیانه نهفته است جای تفکر و تعقل زیادی دارد که ممکن است خیلی به آن توجه نکرده باشیم.

با توجه به این‌که زندگی هر انسانی در هر دوره سنی خالی از مصائب و مشکلات نبوده و همواره بر وفق مراد شخص نیست بدون در نظر گرفتن این توصیه نمی‌توان از پس آنها برآمد و تداوم زندگی بسیار سخت خواهد شد.

هر رده سنی بخشی از مشکلات خاص خود را در بر می‌گیرد.

هر چند به هنگام جوانی و میانسالی انسان از لحاظ جسمانی در وضعیتی مناسب و ایده‌آل (به جز موارد خاص) قرار دارد ولی از لحاظ فکری بسیار پرمشغله خواهد بود و مسائل مربوط به خانواده، امرار معاش، تحصیل، شغل و مواردی از این دست ذهن و روان او را مشغول نموده است.

در روزگار پیری معمولا شخص از لحاظ مشغولیت‌های فکری دوره آرام‌تری را سپری می‌کند اما توانایی‌های فیزیکی و جسمانی‌اش تحلیل رفته و باید با بیماری‌های مختص این دوران دست و پنجه نرم کند و اگر با دیدی منفی به شرایط جسمانی و فیزیکی‌اش نگاه کند تحمل این دوران از لحاظ روحی و روانی به مراتب برایش سخت‌تر خواهد بود. در این بین آنچه اوضاع را وخیم‌تر می‌کند این است که پیری را به عنوان کالبدی فرتوت و ضعیف در نظر بگیریم که در اکثر موارد به معنای واقعی سبب از کار افتادگی شخص می‌شود.

با این طرز فکر حتی اگر شخص نابینا، ناشنوا و... نیز نباشد، به تدریج از لحاظ فیزیکی ناتوان‌تر می‌شود. در واقع این تصور شخص از پیری باعث می‌شود در کارکرد ارگان‌ها و حواس پنجگانه بدن یک روند کند و با نقص القا شده و هر روز بیش از دیروز به سمت ناتوانی و ضعف پیش رود.

نفس نفس زدن، گرفتگی نای و لوله تنفسی و خس خس کردن در تنفس از جمله عوارض خلل در کارکرد ارگان‌های اصلی بدن خواهد بود.

در واقع آنچه باعث یاس و ناامیدی و نگاه منفی افراد سالخورده به این دوران است این مساله می‌باشد که همواره از پیری تصور بیماری و دردهای مزمن و ناخوشی‌های بزرگ و کوچک را در سر می‌پرورانند و ساعات بیداریشان را همواره پر از علایم مرض، دارو و قرص‌های گوناگون، رژیم‌های سخت و دوره‌های درمان و معالجه طولانی مدت می‌بینند و فکر می‌کنند ویزیت شدن توسط دکتر به عنوان یک روتین در زندگی روزانه‌اشان در خواهد آمد.

معمولاً تفکرات در شرف مرگ بودن در درجه اول اهمیت مشکلات سالخوردگی است و در این بین سالمندانی که خودشان مسوول امرار معاش خویشند و تحت حمایت فرزندان، آشنایان و یا افراد دیگری نیستند در این زمینه آسیب پذیرترند چرا که دغدغه‌های مالی نیز جزیی از مشغولیت‌های ذهنی آنان خواهد شد.

در صورتی که با دیدی مثبت‌تر می‌توان این دوران را زمانی برای استراحت و بازنشستگی هم از لحاظ مشغولیت‌های فکری و هم از لحاظ جسمانی در نظر گرفت و با افزایش آگاهی و دانسته‌ها در مورد بیماری‌ها و مراقبت‌های مختص این دوران و اعتقاد و باور به روش‌های درمانی پزشکان از پس مشکلات آن برآمده، گذر عمر را راحت‌تر و به تبع آن بر وفق مرادتر نمود.

به گفته یک سالمند ما به اندازه شریان‌ها و رگ‌های بدنمان پیر می‌شویم و مرکز همه شریان‌ها نیز قلب است.

بیماری قلبی علت اصلی شمار مرگ و میرهای دوران سالخوردگی است. طبق آمار‌های انجام شده بیماری‌های قلبی تقریباً حدود یک سوم از مرگ و میرهای این دوران را در بر می‌گیرد که بخش عمده آن را بیماری‌های انسداد شرائین قلبی، سکته و نارسایی‌های تراکمی قلب تشکیل می‌دهد که معمولاً در اثر تصلب شرائین یا سفت و سخت شدن عروقی که خون همراه با اکسیژن خالص را به قلب، مغز، کلیه‌ها، دل و روده و احشاء داخلی بدن و سایر اعضا و اندام بدن می‌رسانند، ایجاد می‌شود.

گرچه بیمارانی با نارسایی قلبی مادرزادی از قبیل تنگ یا منقبض شدن مجراهای خونی وابسته به شاهرگ و یا ناهنجاری جداره‌های شریانی و بندرت مواردی از زخم‌های دریچه میترال قلب در سنین بالای 60 سال به چشم می‌خورد اما هنوز آشناترین و بیشترین مشکلات مابسته به قلب و رگ‌های خونی در سالخوردگی مربوط است به:

- بیماری انسداد شرائین قلب (حملات قلبی)

- بیماری فشار خون

- سکته قلبی یا مغزی

- نامنظمی ضربان قلب که در این مورد به دستگاه تنظیم کننده ضربان قلب یا درمان دارویی نیاز است.

- نارسایی‌های قلبی وابسته به تراکم

- گشاد شدن یا واریس دار شدن سیاهرگ‌ها

- لنگی دردناک پاها که مربوط است به کوتاه شدن شرائین سرخرگی و در نتیجه آن مختل شدن رسانش خون مخصوصا وقتی خون بیشتری نیاز است مثلاً به هنگام پیاده‌روی.

- سست و ضعیف شدن دیواره‌های شریان‌های بزرگ و آئورت همچنین در گشاد و عریض شدن این رگ‌های خونی موثر است. این اختلال آنیوریسم نامیده می‌شود و پارگی و گسیختگی یکی از اینها ممکن است سبب از دست دادن هوشیاری، سکته منجر به فلج شدن و از کار افتادگی یکی از اعضای بدن و یا حتی مرگ ناگهانی شود.

نوع دیگری از بیماری قلبی در ارتباط با بیماری ریوی مزمن در سالخوردگی دیده شده است که در نتیجه ابتلا به برونشیت مزمن و عدم درمان قطعی آن، سیگار کشیدن، یا بعد از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض دود سیگار و یا آلوده کننده‌های دودی صنعتی ایجاد می‌شود.

ناخوشی، ناتوانی و یا فوت همسر یا یک دوست نزدیک معمولاً سبب اختلالات جدی و عدم تعادل در رفتارهای روانشناختی شخص سالمند می‌شود و این به نوبه خود باعث وخیم‌تر شدن اوضاع و بنیان نهادن عملکردهای نامناسب قلبی خواهد شد.به همین دلیل فوت به فاصله چندین ماه یا کمتر از مرگ همسر در این دوران دور از ذهن نخواهد بود.

چشم‌ها مانند دیگر اعضای بدن نیز با افزایش سن فرد و پا به سن گذاشتن او متحمل خطرات و نشانه‌هایی از بیماری خواهند شد.

در حقیقت، مشکلات بینایی یکی از نخستین نشانه‌های سالمندی است. از سوی دیگر شما می‌توانید اثرات مشکلات بینایی مرتبط با سن را کاهش داده و به طور کلی میزان سلامتی عمومیتان را با توجه کردن و اهمیت دادن به اولین علائم و نشانه‌های تغییراتی که در بینایی شما رخ می‌دهد، اطمینان از این‌که چشم‌هایتان در برابر آسیب‌ها و صدمات احتمالی محافظت و حمایت می‌شوند، خوردن غذاهای مغذی و مفید و ملاقات با یک متخصص چشم و بینایی سنجی براساس یک برنامه منظم و با قاعده، افزایش دهید.

نقاط کوچکی که در برابر میدان یا محوطه دید حرکت می‌کنند اجسام شناور نامیده می‌شوند. آنها بیشتر در نواحی روشن و پر نور بویژه در محیط خارج از منزل در یک روز روشن و آفتابی قابل توجه بوده و احساس می‌شوند. اگرچه این اجسام شناور در برابر بینایی به‌طورکلی بی‌ضرر هستند، اما می‌توانند نشانه و پیش درآمدی از مشکلات شدیدتر، از قبیل پارگی و جداشدگی شبکیه چشم باشند.

به مرور که اشخاص پیرتر می‌شوند، مجراهای اشک آنها بخوبی زمانی که جوان‌تر بودند، عمل نمی‌کنند. چشم‌ها رطوبت خود را از دست داده و خشک و دردناک می‌شوند. آنها شروع به خارش، سوزش و قرمز شدن می‌کنند. در بیشتر موارد، می‌توان با استفاده از یک مرطوب‌کننده چشمی، اشک مصنوعی و یا قطره‌های چشمی که برای این منظور پیش‌بینی شده‌اند، این آسیب را درمان کرد و در موارد شدیدتر معمولا عمل جراحی کارساز خواهد بود.

امروزه پیشرفت‌های مهم بسیاری در مراقبت‌های سلامتی به عمل آمده که این عارضه را بسیار درمان‌پذیرتر کرده است.

به محض این‌که اشخاص دچار این عارضه می‌شوند، لنز چشم‌هایشان شروع به تیره و تار شدن می‌کند و دیدن برای آنها سخت می‌شود، بخصوص هنگام شب و در برابر نور چراغ‌های ماشین. امروزه با عمل‌های جراحی سرپایی مقدار بینایی اکثر مبتلایان به آب مروارید به میزان زیادی افزوده شده و یا به‌طور کامل درمان خواهد شد.

این عارضه یک مشکل بینایی است که در اغلب موارد به صورت ژنتیک منتقل شده و با افزایش سن بدتر خواهد شد. در این شرایط فشار چشم‌ها به صورت متغیری بالا می‌رود. این فشار می‌تواند به اعصاب بصری که پیغام‌ها را به مغز می‌رسانند صدمه‌زده و آسیب وارد کند و همچنین می‌تواند سبب کوری
شود.

آب سیاه در صورتی که مقارن و همزمان با سایر بیماری‌ها از جمله انحطاط و تباهی لکه‌ای (macular degeneration) باشد، وخیم‌تر خواهد شد.

این عارضه یکی از مشکلات اصلی بینایی است که با افزایش سن ارتباط دارد و هنگامی که رخ می‌دهد اوضاع شبکیه چشم مختل شده و رو به وخامت می‌رود و میزان بینایی بسیار کم و معیوب خواهد شد. متاسفانه هنوز هیچ درمان قطعی ای برای آن وجود ندارد اما اگر این بیماری به موقع و قبل از پیشروی تشخیص داده شود، اثرات ناشی از آن به‌طور قابل ملاحظه‌ای با مصرف ویتامین‌ها، لیزر تراپی، داروها، مراقبت‌های پزشکی و کمک‌های بینایی، کاهش خواهد یافت.

نسیما عرب