بایدها و نبایدهای مناظره
انتخابات ریاست جمهوری دهم فارغ از تمام مزیتها و عیبهایی که داشت، به یقین یک حسن داشت و آن هم باز شدن فصل جدیدی در فعالیتهای رسانهای کشور بود. بدین ترتیب که پیش از برگزاری انتخابات و در حالی که به روزهای رسمی تبلیغات انتخاباتی نزدیک میشدیم، رئیس رسانه ملی از تصمیم این سازمان برای برگزاری مناظرههای انتخاباتی میان کاندیداهای ریاست جمهوری خبر داد. این مناظرهها طبق انتظار، فضای تبلیغاتی این دوره از انتخابات را متحول کرد به طوری که سایر انواع تبلیغات که در انتخاباتهای گذشته به کار میرفتند رنگ باختند و بیشتر توجه مردم، به این مناظرهها معطوف شد؛ البته این مناظرهها نقاط ضعفی هم داشتند که از مهمترین آنها میشد به ایجاد کدورت و کینه، متهم کردن افراد غایب و تکیه بر شایعات، ضعف جنبه منطقی مباحث و احساساتی و عصبانی شدن طرفین مناظره اشاره کرد.
پس از برگزاری انتخابات و بهوجود آمدن حوادث اخیر، یکی از راهکارهایی که برای عبور از فضای غبارآلود بهوجود آمده پیشنهاد میشد، ادامه مناظرهها با حضور کارشناسانی از جناحهای مختلف سیاسی کشور بود و بر همین اساس در روزها و هفتههای اخیر شاهد برگزاری دور جدیدی از مناظرههای تلویزیونی از سوی صدا و سیما هستیم. این مناظرهها که در برنامهای با عنوان روبهفردا از شبکه سوم سیما پخش میشوند با روندی رو به رشد ادامه یافت و با وجود مشکلاتی که برای هماهنگی چنین برنامه چالشیای وجود دارد، حرکت خود را ادامه میدهد.
اگرچه ایجاد و ادامه چنین برنامههایی پرسشهای مختلف مخاطبان را پاسخ خواهد گفت و مانع گسترش مراجعه به رسانههای بیگانه میشود، اما باید توجه داشت اینگونه مناظرات، آسیبهایی دارند که باید برای آنها چاره اندیشی کرد. بر همین اساس برخی فعالان سیاسی در گفتگو با برنامه «بدون خط خوردگی» رادیو گفتگو، راهکارهای خود را برای بهبود مناظرهها بیان کردهاند.
به خاطر یکی دو ایراد نباید در اصل مناظرهها تردید کرد
محمد نبی حبیبی، دبیر کل حزب موتلفه، یکی از مهمترین آسیبهای پیش روی مناظرهها را مطرح شدن مطالب غیر واقعی و اتهامات بیاساس میداند و راهکاری هم برای این مشکل مطرح کرده است. وی معتقد است:
هرگونه تضارب فکری در رسانهها و غیررسانهها، مخالف نظرات کسانی است که فکر میکنند بنیه عقیدتی جمهوری اسلامی توان برقراری این نوع تضارب و اصطکاک فکری را ندارد، ولی براین مناظرات و تضارب فکری باید شرایطی حاکم باشد تا با آن معیارها کار انجام شود. وی افزود: این که کسی در مناظره حرف دروغی بزند یا اتهامی ثابت نشده را مطرح کند به جای این که مستدل صحبت کند به شعار دادن بپردازد، به اصل تضارب فکری لطمه وارد میکند.
دبیر کل حزب موتلفه با اظهار تاسف از این که در برخی مناظرهها شاهد مطرح شدن مطالب غیرواقعی یا اتهامات بیاساسی بودهایم افزود: اگر فردی مرتکب دروغگویی شد و حرف دروغ یا اتهام دروغی را در ذهن مردم جا انداخت باید با آن برخورد شود، زیرا اگر قرار باشد از این ابزار مناظره و تضارب فکری سوءاستفاده شود صحنه مناظره که صحنه قابل احترامی است تبدیل میشود به یک صحنه زشت و غیرقابل دفاع.
حبیبی با بیان این که اگر حرمت مناظرهها حفظ نشود به اصل این تضارب فکری لطمه وارد میشود، گفت: اگر کسی در یک مناظره مرتکب دروغ شد، دستگاهی که مناظره را پخش کرده باید کمک کند دروغ مناظره کننده حتما افشا شود، بنابراین کسی که آمار غلط میدهد، ادعای بیاساس میکند، دیگری را متهم میکند بدون این که هیچگونه سندی داشته باشد، رسانه ملی وظیفه دارد برای پاک کردن آن لکه زشتی که این مناظرهکننده بردامن یک نفر وارد کرده حتما اقدام کند. وی در تشریح دلایلش برای موافقت با کلیات مناظره گفت: یکی اینکه بنیه فکری و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی را بسیار عمیق و گسترده میدانم، بنابراین جمهوری اسلامی از تضارب ضرر نمیکند و دوم این که من شعور سیاسی عامه مردم را بسیار سطح بالا ارزیابی میکنم.
حبیبی با بیان این که به واسطه یکی دو ایراد نباید در اصل ادامه مناظرهها تردید کرد، افزود: در مناظره وقتی قرار میشود راجع به یک یا دو موضوع صحبت شود طرفین باید ملتزم باشند و مجری هم باید مراقب باشد که خارج از موضوع صحبت نشود. وی تاکید کرد: سخت معتقدم اگر ما علاقهمند به ادامه مذاکرات هستیم باید شروطی را بپذیریم، یعنی کسی که خلاف اخلاق عملی را مرتکب میشود و کسی که دروغ میگوید باید بداند مجازات هم میشود. دبیر کل حزب موتلفه، این مجازات را وظیفه قوه قضاییه دانست و گفت: خود رسانه ملی هم باید در این زمینه سختگیری کند و اگر کسی مرتکب این نوع خلاف شد باید بداند با همین اهرمی که در اختیارش قرار گرفته، علیه آن در جلسه بعدی داد سخن خواهد داد.
باید به دنبال بحثهای عمیق باشیم
صادق زیباکلام، عضو هیات علمی دانشگاه تهران ضمن بیان مواضع خود درخصوص مناظرههای اخیر معتقد است: این مناظرهها باید به دنبال بحثهای عمیق جامعهشناسی سیاسی و مسائل سیاسی بود و باید در مورد دلایل به وجود آمدن بحرانها و تنشهای اخیر گفتگو کرد. وی با تاکید بر این که دومین محور مناظرهها باید جستجوی راههای برون رفت از بحرانها و تنشها باشد، میگوید: من معتقدم باید به آرامی از حالت جدال و نزاعی که وجود دارد فاصله بگیریم و اینگونه بحثها را که آیا در انتخابات تقلب شد یا خیر یا کدام نامزد قانونی عمل کرد و کدام نامزد غیرقانونی کنار بگذاریم.
زیباکلام ادامه داد: من معتقدم نفس این که صدا وسیما مناظرات را به اجرا درآورده است را باید به فال نیک گرفت. این یک کار بسیار شجاعانهای است که مسوولان صدا و سیما به آن دست زدند، بخصوص که این مناظرهها زنده پخش میشود و شرکتکنندگان نمیتوانند ادعا کنند مطالب آنها سانسور شده است. وی ضمن تبریک به مسوولان صدا و سیما به خاطر برپایی این مناظرهها گفت: اگر صدا و سیما زودتر از اینها به چنین برنامهای دست زده بود، شاید مقداری باعث فروکش کردن تنش در جامعه میشد و چه بسا حوادث ناخوشایند بعد از 22 خرداد که شاهد آن بودیم، اتفاق نمیافتاد.
پس از برگزاری انتخابات یکی از راهکارها برای عبور از فضای غبارآلود ادامه مناظرهها بود
زیباکلام درباره نقش این مناظرهها در بهبود فضای سیاسی موجود کشور هم افزود: قطعا این مناظرهها نقش مثبت دارد. من امیدوارم صدا و سیما صحنه را خالی نکند و مشکلاتی که قطعا بر این برنامه وارد است، باعث نشود صدا و سیما عقبنشینی کند. این استاد دانشگاه درباره چگونگی ارتقای سطح چنین برنامههایی نیز گفت: من معتقدم صدا و سیما ضمن این که از هر دو جناح پیروز و بازنده در انتخابات دعوت میکند در عین حال نباید خود را به 2 طیف اصلی محدود کند، بلکه از افراد و جریانات و کارشناسان بیطرفتر هم میتواند استفاده کند و داوری نهایی را به عهده مردم بگذارد که بهترین قاضی هستند. وی با بیان این که صدا و سیما نباید اصرار داشته باشد این گام برداشته شده زود به نتیجه برسد، افزود: آنچه مسلم است جریانات تندرو در هر دو سو انتقادهایی را وارد خواهند کرد، اما صدا و سیما نباید بیدی باشد که با این بادها بلرزد، بلکه باید استوار جلو بیاید. زیباکلام ادامه داد: این نقطه عطفی است و به اعتقاد من عقلا، معتدلین و کسانی که آینده نظام را مدنظر قرار دارند، بتدریج دیدگاههایشان مطرح خواهد شد و ما از اتهامزنی 2 جریان به هم به سمت راهکار و برون رفت از این مشکل خواهیم رفت.
زیبا کلام درباره برداشت مردم از مناظرههای صدا و سیما و مطالب خلاف واقعی که بعضا در این برنامهها مطرح میشود، خاطرنشان کرد: این که یکی از اصحاب اصولگرا یا اصلاحطلب بیاید و در این مناظرهها به عمد طرف دیگر را متهم به برخی خلافکاریهایی که واقعا صورت نگرفته کند، مردم هم صددرصد آن ادعاها را نمیپذیرند. وی افزود: میلیونها نفر نظارهگر این مناظره هستند و ممکن است 10 یا 20 درصد این افراد صحبتهای یک طرف مناظره را که سعی در عوامفریبی دارد بپذیرند، ولی بخش قابلتوجهی در زمره فرهیختهترین و تحصیلکردهترین افراد مملکت هستند و سره را از ناسره تشخیص میدهند.
باید آداب مناظره و نقد را رعایت کرد
عماد افروغ، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس هم درباره فضای مناسب حاکم بر مناظرات گفت: افرادی که در شرایط عادی دعوت میشوند باید با صبر و حوصله و کارشناسی لازم درخصوص محورهای پیشنهادی بحث کنند و آداب مناظره و نقد را رعایت کنند. وی افزود: اگر بحث سند به میان میآید این سند باید واقعنما باشد. سندی باشد که در اختیار همه باشد نه اینکه عدهای گمان کنند دسترسی منحصر بهفرد به این اسناد دارند و معلوم هم نباشد که این اسناد ریشه در چه واقعیتی دارد. افروغ درباره نقش مناظرات در فضای سیاسی کشور خاطر نشان کرد: اگر همزمان با سیاستها و رفتارهای دولت نهم ما شاهد نقادیهای خوب و مناظرههای خوبی بودیم، شاید اتفاقات اخیر رخ نمیداد، اما برخلاف روال گذشته که صداوسیما، سیاستها و رفتارهای دولت آقای خاتمی را نقد میکرد، در دولت نهم این اتفاق نیفتاد.
وی افزود: اکنون مقداری فضای مناظره سیاسی است، اما معقول این است که از آن فضای سیاسی و احساسی خارج شود و به سمت جامعهنگری رود، تمام ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... را در برگیرد و آداب مناظره هم رعایت شود. افروغ از طرفین مناظرهها خواست که مستند و مستدل صحبت کنند و افزود: اگر در این میان نام کسی برده میشود که حضور ندارد، انصاف حکم میکند این تریبون در اختیار او قرار گیرد که از خودش دفاع کند.
قضاوت را به عهده مردم بگذاریم
حسین کنعانیمقدم، دبیر سیاسی ائتلاف حزب الله نیز حرکت صداوسیما را فصل جدید از اطلاعرسانی در توسعه سیاسی کشور دانست و گفت: اصل 175 قانون اساسی اشاره به وظایف صداوسیما دارد و اینکه در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تامین شود. وی با اشاره به وجود 3 رکن گوینده، شنونده و مجری در برنامههای صداوسیما گفت: گویندهها در مناظرههای تلویزیونی نباید به دنبال این باشند که از این فرصت برای تخلیه روانی و سیاسی خود استفاده کنند یا تهمتها و شایعات و مسائلی مطرح شود که چهره نظام تخریب شود. وی ادامه داد: نکته بعدی شنونده است که طبق آیه قرآن: «این مردم هستند که سخنان را میشنوند و از آن بهترین را انتخاب میکنند.» بنابراین ما باید قضاوت را به عهده مردم بگذاریم. کنعانیمقدم ادامه داد: سومین نکته مجری برنامه است که باید قضاوت نکند و بیشتر بکوشد برنامه را مدیریت کند و مانع شود که گفتگوها به مجادلههای غیرقابل کنترل تبدیل شوند. وی صداوسیما را همچون بلندگویی دانست که برای احقاق مطالبات مردم به کار میرود و گفت: باید از سیاسیونی که عضو احزاب شناسنامهدار هستند دعوت شود، نه جریاناتی که هنگام انتخابات ظاهر میشوند و ریشهای در این جریانات نمیبینیم و از این فضا برای تخلیه روانی سیاسی خود استفاده میکنند. کنعانیمقدم پیشنهاد کرد: یکی از طرفینی که در مناظره حاضر میشوند دولت و مسوولان دولتی باشند که باید پاسخگو باشند.
نباید این بابی را که باز شده، بست
قدرتالله علیخانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی هم برگزاری مناظرهها را به فالنیک گرفت و با بیان اینکه جامعه از چنین حرکتی استقبال میکند، گفت: با همه احترامی که برای آقای ضرغامی قائلم میخواهم عرض کنم صداوسیما پیش از این مناظرات بیشتر یکجانبه عمل میکرد؛ ولی حالا که باب گفتگوها باز شده امیدوارم طرفین از خودشکیبایی نشان دهند و منطقی برخورد کنند. وی افزود: مناظره هم باید آزاد باشد. در ضمن مردم باید توجه داشته باشند بین افرادی که مسوولیت دارند و در این مناظره شرکت میکنند با آنها که وابسته به جریان یا حزبی هستند و در حال حاضر مسوولیتی ندارند، باید تفاوت قائل شد.
علیخانی ادامه داد: اگر شما درخصوص این چند مناظره نظرسنجی کنید، قطعا جمعیت زیادی نسبت به کار مثبتی که صداوسیما انجام داده نظر مساعدی خواهند داشت و اگر در مناظرات تندی پیش آمد نباید این بابی که باز شده تعطیل شود.
حسین نیکپور
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
