فیلمی ‌برای نمایش در شب قدر

محل فیلمبرداری خانه‌ای در خیابان ولیعصر است، روبه‌روی فرهنگسرای بانو. وجود ماشین‌ها و ابزار کار در گوشه‌ای از کوچه راهنماییت می‌کند به این‌که وارد کدام خانه شوی، بدون این‌که لازم باشد به آدرس نگاهی بیندازی.

به محل فیلمبرداری که می‌رسم برق چند ساعتی است که قطع شده. هر کس گوشه‌ای مشغول کاری است. علی، پسربچه‌ای که قرار است در سکانس بعدی جلوی دوربین حاضر باشد روی زمین نشسته و با اسباب‌بازی‌هایش سرگرم است. در فیلمنامه اولیه قرار بر این بوده کسی که او نقش‌اش را بر عهده دارد یک دختر باشد. اما به دلایلی این تصمیم با نظر صادقی عوض شد و پسربچه کوچکی به جای او جلوی دوربین خواهد بود.

مهسا کرامتی که نقش «ارغوان» را در این فیلم بازی می‌کند، روی زمین و مقابل علی کوچک می‌نشیند. او سخت مشغول بازی با اسباب‌بازی‌هایی است که جلوی رویش روی زمین پخش و پلاست. کرامتی هم در بازی او شریک می‌شود. باید دنبال عروسک‌هایش بگردند تا برای صحنه بعدی دم دستش باشد.

این اولین باری است که قرار است علی جلوی دوربین باشد، فضا برایش ناآشناست و برای یک بچه یکی دوساله مگر چقدر مهم است که حتما بازی خوبی مقابل دوربین ارائه کند؟ از آنجایی که جواب هیچ است، علی هم ترجیح می‌دهد پیش پدرش باشد که گوشه‌ای نشسته و دارد پسرش را نگاه می‌کند. صادقی از پدر می‌خواهد که در اتاق نماند تا علی به نبودن او عادت کند.

تا وصل شدن برق قرار می‌شود سکانس بعدی را تمرین کنند. همه از گوشه و کنار جمع می‌شوند و سر کارشان می‌روند. محمد بکایی، دستیار کارگردان پشت مونیتور نشسته و کشفی، تصویربردار دوربینش را روی جایی که علی نشسته تنظیم می‌کند. اخوان، صدابردار کار هم آماده منتظر فرمان حرکت صادقی است. صادقی هم پشت مونیتور قرار می‌گیرد و دستور حرکت را می‌دهد.

قرار است در این سکانس که در خانه شبنم با بازی شهره سلطانی اتفاق می‌افتد، ارمغان، شبنم را راضی کند تا یک سری آدم را که از پدر او طلبکارند قانع کند که بیایند و در یک مراسم ختم قرآن شرکت کنند. شبنم مخالفت می‌کند اما می‌گوید می‌تواند لیست کاملی از این آدم‌ها را با آدرس و شماره تلفن به او بدهد.

در این سکانس مهسا کرامتی در نقش ارغوان و شهره سلطانی در نقش شبنم حضور خواهند داشت. ارمغان وارد اتاق می‌شود، علی روی زمین نشسته و مشغول بازی با عروسک‌هایش است. قرار است ارمغان کنارش بنشیند، با او حرف بزند و در بازی‌اش شریک شود. کارگردان از کرامتی می‌خواهد برگردد و صحنه را دوباره بازی کند.

«دایره راز» را آرش صادق‌بیگی نوشته است و افشین صادقی و محمد بکایی آن را بازنگری کرده‌اند. آرش صادقیان، نویسنده فیلمنامه گوشه‌ای منتظر است. او هم برای اولین بار است که در پشت صحنه کار حاضر می‌شود. انگار حالا می‌تواند فیلمنامه‌اش را ببیند که دیالوگ‌هایش از شکل صرف کلمه‌های جوهری خارج می‌شوند، از صفحه کاغذ بیرون می‌آیند و به شکل صدا در فضا پخش می‌شوند.

دایره راز سومین کار اوست که در قالب فیلمنامه انجام می‌دهد. اولین نوشته‌اش با نام «پیشگویی‌های مرد آبانی» هنوز برای ساخته شدن منتظر است و دومین فیلمنامه‌اش با نام «چشمان باز» در حال حاضر در مرحله پیش‌تولید است. این فیلمنامه قبلا به صورت کتاب چاپ شده است.

صادقیان گفت: «این اولین کار فیلمنامه‌ام است که به مرحله تولید رسیده و دارد ساخته می‌شود. البته این فیلمنامه چند بار بازنویسی شد و خودم این کار را بر عهده گرفتم. پیش از آن‌که فیلمبرداری شروع شود هم یک بار توسط آقای صادقی و بکایی دوباره‌نویسی شد تا به شکل حاضر درآمد.»

او با اشاره به این‌که ایجاد تغییرات در فیلمنامه‌ها اتفاقی طبیعی است، گفت: «فیلمنامه باید تولیدی باشد. از هر لحاظ باید امکان پرداختن به آن وجود داشته باشد؛ چه به لحاظ امکانات و چه به لحاظ فرهنگی.»

نویسنده «دایره راز» توضیح داد: «قبل از آنکه فیلمنامه به مرحله ساخت برسد، با آقای افشین صادقی درباره داستان آن حرف زدیم. درباره شخصیت‌ها و دیالوگ‌هایشان صحبت کردیم و این کار نتیجه خوبی داشت. ما با کارگردان رابطه خیلی خوبی داشتیم و حرف هم را خیلی درک می‌کردیم.»

او که در حال حاضر دانشجوی ادبیات نمایشی در مقطع فوق لیسانس است، با بیان این‌که شاید بعضی چیزهایی که او در نظر داشته و در فیلمنامه آورده است در حین کار تغییر کند، این مساله را اجتناب‌ناپذیر دانست و گفت: «خیلی وقت‌ها بخش‌هایی از فیلمنامه قابل اجرا نیست. یعنی نه امکانات اجازه‌اش را می‌دهد و نه شرایط اجتماعی و کاری و.... فیلمنامه‌نویس‌ها باید بدانند که گاهی بخشی از فیلمنامه‌شان قابل تولید نیست و لازم است داستان تغییراتی بکند.»

افشین صادقی، تهیه‌کننده و کارگردان بعد از تمرین چندباره صحنه، برای نوشیدن چایی و گپ زدن با بقیه به آشپزخانه می‌آید. اینجا اتاق سیگار، چای و استراحت‌های کوتاه بین سکانس‌هاست. از او درباره ویژگی‌های تله‌فیلمی ‌که در حال ساخت آن است می‌پرسم. صادقی با تاکید بر این‌که سیاستگذاری درباره پخش فیلم‌ها و سریال‌ها در ماه رمضان را مسوولان صدا و سیما تعیین می‌کنند، گفت: «طبیعتا این‌که چه ویژگی‌هایی باعث می‌شود که فیلمی‌ را در شب بیست و یکم ماه رمضان پخش کنند هم بخشی از این تصمیم‌گیری‌هاست که مسوولان صدا و سیما و شبکه‌ها اتخاذ می‌کنند.»

این کارگردان تلویزیونی با بیان این‌که «دایره راز» در زمانی پخش می‌شود که پخش همه سریال‌ها متوقف شده و هیچ فیلمی ‌هم نمایش داده نمی‌شود، گفت: « در این چند شب اکثر برنامه‌های تلویزیون به برنامه‌های شب قدر و عزاداری‌های مخصوص این شب‌ها اختصاص پیدا می‌کند. اما امسال اتفاق جدیدی که افتاده تصمیمی‌ است که گرفته شده و براساس آن برای این شب خاص یک فیلم سینمایی پخش خواهد شد.»

صادقی با اعلام این‌که بیش از چهل درصد کار تا به حال فیلمبرداری شده به تدوین همزمان فیلم اشاره کرد و همچنین درباره جذابیت‌های این قصه برای او که باعث شد تهیه‌کنندگی و ساخت آن را بر عهده بگیرد، گفت: «اولین جذابیتش در همانی بود که به آن اشاره کردم. این‌که فیلم قرار است در شب قدر پخش شود. همین برای من یک تشویق بود. می‌خواستم کارگردان فیلمی‌ باشم که در این شب خاص نمایش داده می‌شود.»

او این قصه را داستانی به دور از شعارزدگی دانست که در عین داشتن پیام و هدف خاصی با مخاطب خود با احترام برخورد می‌کند و از افتادن در دام شعار خودش را نجات داده است. صادقی قصه را دارای قابلیت‌هایی دانست که می‌تواند در شب قدر نمایش داده شود و تاکید کرد: «ما می‌خواهیم مخاطبمان هم راضی باشد و وسط فیلم کانال را عوض نکند.»

صادقی با اشاره‌ای به مراحل کار این تله‌فیلم مدت زمان پیش‌بینی شده برای اتمام آن را یک ماه عنوان کرد و گفت: «یکی از سختی‌های این کار تعداد بالای لوکیشن‌ها بود. ما در مدت فیلمبرداری در 35 لوکیشن مختلف کار خواهیم کرد.»

او با اشاره به این‌که سختی‌های کار و اتفاقاتی مثل قطع برق کمک می‌کند به این‌که گاهی کار کندتر از حد معمول پیش برود، گفت: «روزی دو تا دو و نیم دقیقه می‌توانیم بگیریم. یکی از بحث‌هایی که قصه این فیلم دارد مجاهده‌ای است که آدم می‌تواند در ماه رمضان برای پیشرفتش داشته باشد. این فیلم هم مجاهده خاصی می‌خواهد برای ساختش. به خاطر جابه‌جایی و پراکندگی لوکیشن‌ها، پربازیگر بودن کار و این‌که یک فیلم حسی است و نمی‌توان سرسری از کنار دیالوگ‌ها و بازی‌ها گذشت.»

صادقی به اتفاقی اشاره می‌کند که چند روز پیش برای او و گروهش افتاده است. گروه در بیمارستان اختر مشغول فیلمبرداری است که یکی از بچه‌ها شعله‌های آتشی را می‌بیند که از پنت‌هاوس خانه کناری به بیرون زبانه می‌کشد. آنها به آتش‌نشانی خبر می‌دهند، در خانه را به طریقی باز می‌کنند و تا آمدن نیروهای آتش نشانی برای کمک به کمتر سوخته شدن خانه هر کاری از دستشان برمی‌آید انجام می‌دهند. با آمدن آتش‌نشان‌ها نورافکن‌های «دایره راز» هم به کمک می‌روند تا با روشن کردن محوطه، کار را برای نیروهای آتش‌نشانی راحت‌تر کنند.

صادقی با بیان این‌که یک شب از وقت ما صرف این کار شد و ما فیلمبرداری نداشتیم، گفت: «البته به جای آن خوشحال‌تر هستیم که از سوختن یک پنت‌هاوس جلوگیری کردیم.» به گفته صادقی تنها دو هفته از فیلمبرداری کار باقی مانده است. این تله‌فیلم قرار است از شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ‌ایران پخش شود.

دایره راز با بازی مهسا کرامتی (ارمغان)، پردیس افکاری (پردیس)، شهره سلطانی (شبنم)، مجید مشیری (بهروز)، بهرام ابراهیمی، فریدون مهرابی، محمدرضا غیاث‌آبادی و با حضور دکتر محمود عزیزی در نقش باباعلی ساخته می‌شود.

ساغر فروتن