در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
با واژگان
فانتزی
فانتزی به معنی اندیشه، آرمان، تصور و خیال است که خود از ریشه یونانی به معنی ظاهر و نمود گرفته شده است. فانتزی در اصطلاح ادبی به شهری هنری میگویند که بر پایه وهم، خیال، شگفتی و رویدادهای غیرواقعی این جهان پدید آید.
فانتزی سبک نیست، بلکه صفتی است که چه بسا در هر اثر هنری وجود داشته باشد. بنابراین دامنه رمانهای خیال و وهمی بسیار گسترده است. از رمانهای خارقالعاده و باورنکردنی چون؛ آلیس در سرزمین عجایب اثر لویس کرول، قلعه حیوانات اثر جورج اورول و داستانهای کودکان چون شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنتاگزوپری را در بر میگیرد.
البته اثری را که عنصر شگفتی و ماوراءالطبیعی در آن دیده میشود، نمیتوان در زمره فانتزی دانست. مثلا اثری که در آن به باورهای ماوراءالطبیعی مذهبی و عرفانی پرداخته شده باشد، فانتزی به حساب نمیآید. تنها آثاری که در آن پدیدههای تخیلی صرف که مربوط به این جهان باشد و مغایر با شرایط عادی حوادث معمول به نظر برسد و برگرفته از ذهن خلاق نویسنده و خواننده باشد، در زمره فانتزی جای میگیرد.
ویژگیهای عمده فانتزی از این قرار است:
1- شگفتی: هنرمند فانتزی پرداز با تخیل خلاق و مبتکر خود، حس اعجاب و شگفتی را در خواننده بیدار میکند
2- صور خیال: به گونههای گوناگون تخیل در ادبیات مانند تشبیه، مجاز، استعاره، تمثیل، هجو کنایه و رمز، صور خیال میگویند که به طریقی بیدارکننده حس اعجاب و شگفتی است. این عناصر از اجزای تعیین کننده و جداییناپذیر فانتزی هستند.
3- تنوع و گوناگونی: از شرایط مهم اثر فانتزی تنوع در مضامین، انگارهها، شخصیتها، فضاها و مکانهاست. زیرا این تنوع افزون بر این که در ایجاد تاثیر شگفتی و اعجاب در خواننده کمک میکند، باعث جریان و حرکت داستانی نیز میشود. از جمله آثار فانتزی که این عامل در آن بسیار به چشم میخورد. آلیس در سرزمین عجایب است.
4- اغراق و مبالغه: از مهمترین عناصر اثر فانتزی است و از همین رو است که شخصیتهای آثار فانتزی یا قهرمان هستند یا ضدقهرمان، در روانشناسی ثابت شده است که ذهن کودک، جذبکننده دادههایی است که با شدیدترین و پرسروصداترین و پررنگترین همراه باشد. در نتیجه کودکان به آثاری که عنصر اغراق در آن بسیار به چشم بیاید توجه بیشتری نشان میدهند.
5- منطق ویژه: هر اثر فانتزی هرچند غیرمعمول و غیرمعقول باشد، دارای منطق ویژه خود است که مسبب واقعی جلوه دادن رویدادها در عین غیرواقعی بودن آن است. اثر فانتزی چون دیگر آثار، برای مقاومت در برابر زمان، نیاز به منطقی مستحکم و غنی دارد...
[به نقل از دانشنامه ادب فارسی]
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
