جومونگ با نوستالژی لینچان

اکنون چند سالی است پخش سریال‌های کره‌ای از سیما مورد استقبال مخاطبان قرار گرفته و بار دیگر خاطره اوشین (سال‌های دور از خانه) و لینچان (جنگجویان کوهستان) را در خاطره‌ها تداعی کرده است. البته چندی پیش سریال یانگوم به چنین موقعیتی در میان مخاطبان دست یافته بود تا در سال‌های اخیر این سریال‌های کره‌ای باشد که از شرق میان مخاطبان ایرانی پرطرفدار برخوردار شود.

در گذشته مثلا در زمان پخش اوشین به دلیل تعدد نداشتن شبکه‌های تلویزیونی و فقدان ابزارها و لوازم مدرن تفریحی دور از ذهن نبود که سریالی مورد توجه مخاطبان وطنی قرار بگیرد؛ اما اینک با وجود انواع برنامه‌ها و سریال ‌ها و تعدد شبکه‌های تلویزیونی، پرطرفدار بودن این سریال کمی عجیب به نظر می‌رسد آن هم با انواع فیلم‌های اکشن و تخیلی و تکنیکال هالیوودی که براحتی قابل دسترس است.

این شگفتی زمانی بیشتر می‌شود که انیمیشن و بازی‌های رایانه‌ای جومونگ نیز به بازار آمده و مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است. (این خود نشان از نسبت فرهنگ و اقتصاد در عصر ارتباطات دارد که فرهنگ و هنر به منبع سودآوری بدل می‌شود)، اما براستی راز مخاطب‌پذیری بالای این سریال در چیست و چرا جومونگ مورد توجه مخاطبان ایرانی قرار گرفته است؟

نگارنده معتقد است برای پاسخ به این پرسش تنها نمی‌توان به عناصر درونی اثر تکیه کرد و باید به تاثیر و نقش عوامل بیرونی که در بستر نظام فرهنگی  اجتماعی مخاطبان رخ می‌دهد هم توجه داشت و حاشیه‌های این متن را نیز لحاظ کرد. حاشیه‌هایی که موجب می‌شود یک متن هنری در نسبت با مخاطب دچار قبض و بسط شود و فراتر از ذات اثر موقعیت‌های جدید برای خود خلق کند.

در ذیل همین رویکرد می‌توان محبوبیت افسانه جومونگ در ایران را تبیین کرد. در همین خصوص یکی از عواملی که می‌توان به آن اشاره کرد سنخیت فرهنگی میان اقوام شرقی است که زیست  جهان آنان را به هم شبیه و نزدیک می‌سازد و به دلیل مولفه‌های مشترک تاریخی بستر تعامل بیشتر را فراهم می‌کند.

به همین دلیل است که در2‌دهه اخیر شاهد استقبال مخاطب ایرانی از سریال‌ها و فیلم‌های شرقی مثل ژاپن و کره هستیم. وجود اسطوره و تجربه‌های پر رمز و راز در آثار شرقی آمیخته با هویت تاریخی این منطقه از جهان است که با دنیای درونی و تجربه زیستی انسان‌های این سرزمین پیوندی تاریخی دارد و کشف این رمز و رازها و به تصویر کشیدن آن همواره مورد توجه مخاطبان شرقی قرار گرفته است، چه این مخاطب ایرانی باشد چه هندی و کره‌ای. نسبتی که شاید میان آثار شرقی و مخاطبان غربی کمتر صورت بگیرد.

ذائقه مخاطبان سینما و تلویزیون در هر ملت و سرزمینی برساخته تاریخ و فرهنگ تجربه شده‌ای است که به خلق نوعی فرهنگ تماشا منجر می‌شود که در بستر آن میان مخاطبان و آثار هنری ارتباط معنی‌داری به وجود می‌آید.

یکی دیگر از مولفه‌های فرهنگی  تاریخی که موجب می‌شود آثار افسانه‌ای مثل جنگجویان کوهستان یا همین افسانه جومونگ با استقبال روبه‌رو شود، این است که میل به قهرمان‌گرایی و اسطوره‌سازی در سرزمین‌های شرقی وجود دارد که البته این ویژگی به صورت فطری و بین الاذهانی میان همه آدمیان حاکم است که در آثار غربی نیز در قالب الگوهایی سوپرمنی روایت می‌شود اما این قهرمان‌محوری در فرهنگ شرقی از قدرت و دامنه بیشتری برخوردار است و در هاله‌ای از تقدس تاریخی و مذهبی قرار می‌گیرد.

محوریت جومونگ به عنوان قهرمان تاریخی و داستانی اثر و جاذبه‌هایی که این کاراکتر در ساختار کلی قصه‌ داراست، برای مخاطب ایرانی که همواره در تصاویر خیالی زیست  جهان خود با آن همزیستی داشته است، بر جذابیت قصه می‌افزاید و میان مخاطب و قهرمان داستان، حس مشترک و نزدیکی خلق می‌کند. به این مساله باید فرم صوری مجموعه را نیز افزود.

به واسطه این ارتباطی که میان مخاطبان و قهرمان به وجود می‌آید و به دلیل سریالی بودن مجموعه پیوندی برقرار می‌شود که انگیزه لازم را برای پیگیری مخاطب فراهم کرده و او را پای تماشای قصه می‌نشاند. بخش دیگری از این پیگیری به تعلیق‌مندی داستان در هر قسمت برمی‌گردد.

مخاطب در هر قسمت از این مجموعه با اتفاق غیرقابل منتظره‌ای مواجه می‌شود که برای رمزگشایی آن مجبور است قسمت بعدی را دنبال کند و این وضعیت با تعلیقی که در قسمت‌های بعدی نیز ایجاد شده، همواره تداوم می‌یابد. لذا مخاطبان این مجموعه به عنصرثابت و پر و پا قرصی بدل می‌شوند.

بدیهی است خاطراتی که در حافظه هنری مخاطبان از سریال‌های شرقی شکل گرفته است نیز به عنوان یک عامل پس‌زمینه‌ای و پیشینی در توجه مخاطبان ایرانی تاثیر می‌گذارد، بویژه این‌که در زمانی پیش‌تر موفقیت مجموعه یانگوم نیز دلیلی دیگر برای تماشای این سریال کره‌ای فراهم کرده است.

گفتنی است این مجموعه تلویزیونی  تاریخی کره‌ای از آوریل 2006 تا مارس 2007 در شبکه کره‌ای ام بی سی به نمایش درآمد.

در ابتدا بنا بود مجموعه در 70 قسمت پخش شود که با استقبال مردم، ام بی سی آن را به 81 قسمت افزایش داد و این نشان می‌دهد که مخاطب‌پسندی یک اثر تا چه اندازه می‌تواند عمر هنری آن را افزایش دهد اما شاید یکی از مهم‌ترین دلایلی که این سریال در میان ایرانیان جا باز کرده است وجه داستانی و قصه‌گو بودن آن است؛ قصه‌های تو در تو و پر ماجرایی که شخصیت‌ها و کاراکترهای زیادی دارد و هرکدام با تشکیل دایره‌ای کوچک در نهایت به دایره‌های درهم آمیخته و کلی بدل می‌شود تا داستانی جذاب و پرکشش از درون آن برآید. ذائقه و تجربه فرهنگی مخاطب ایرانی به قصه‌گویی و افسانه‌پردازی را می‌توان در علاقه آنان به سریال‌هایی مثل افسانه جومونگ درک کرد.

سیدرضا صائمی