شرایط تخفیف در مجازات‌

ریشه‌یابی و بررسی دقیق علت و عامل اصلی بسیاری از جرایم که در جامعه اتفاق می‌افتد، نشان می‌دهد که رفتارها و برخوردهای قربانی  جرم یا انگیزه شرافتمندانه مرتکب جرم یا سابقه اجتماعی او در ارتکاب جرم تاثیر داشته است.

برای مثال آقای «الف» و آقای «ب» با یکدیگر درگیر می‌شوند و در حین درگیری،‌ آقای «الف» به «ب» ناسزا می‌گوید و این ناسزا موجب می‌شود تا آقای «ب» تحریک شده و ضربه‌ای به شقیقه‌ آقای «الف» وارد  نماید. رفتار تحریک‌آمیز آقای «الف» موجب شده تا صدمه جسمی به او وارد شود. با وجود این که عمل آقای «ب» جرم است ولی دادگاه می‌تواند مجازات او را  تخفیف دهد.

عوامل تخفیف دهنده جرائم در قانون مجازات اسلامی شامل گذشت شاکی، اوضاع و احوال متهم نظیر رفتار تحریک‌آمیز قربانی یا انگیزه شرافتمندانه مرتکب، «وضع خاص متهم یا سابقه او»، «اظهارات و راهنمایی‌های متهم در شناخت شرکا و معاونان جرم»، «کوشش متهم برای تخفیف دادن اثرات جرم و ضرر و زیان ناشی از آن» می‌باشد.

الف) گذشت شاکی: در برخی جرائم که به جرائم قابل گذشت معروفند، اگر شاکی یا متضرر از جرم از شکایت خود گذشت نماید، دادگاه می‌تواند مجازات مرتکب را تخفیف دهد. برای مثال اگر آقای «الف» دیگری را تهدید به قتل نماید، به 74 ضربه شلاق یا 2 ماه تا 2 سال حبس محکوم خواهد شد. اگر شخص تهدید شده که از تهدید آقای «الف» صدمه جسمی یا روحی دیده از شکایت خود صرف‌نظر نماید، دادگاه می‌تواند مجازات مذکور را تخفیف دهد.

ب) اوضاع و احوال متهم: آقای «الف» که فرزندش مریض است، برای رساندن فرزندش به بیمارستان، متوجه می‌شود که کلید اتومبیل همسایه‌اش نزد او امانت است، وی با استفاده از آن اتومبیل، فرزند خود را به بیمارستان می‌رساند. در صورتی که همسایه از آقای «الف» شکایت نماید، دادگاه با توجه به انگیزه آقای «الف»، که رساندن فرزندش به بیمارستان بوده، مجازات آقای «الف» را تخفیف می‌دهد.

ج) وضع خاص متهم: اگر فرد تحصیلکرده‌ای که دارای موقعیت شغلی و اجتماعی بالایی است مرتکب جرمی شود دادگاه مجازات او را تخفیف می‌دهد.

د) اظهارات و راهنمایی‌های متهم: در بسیاری از موارد، فرد مرتکب در یک لحظه تصمیم به ارتکاب جرم گرفته و پس از آن نیز دچار پشیمانی می‌شود. دادگاه در صورت پشیمانی متهم و همکاری وی در شناسایی معاونان جرم، مجازات مرتکب اصلی را تخفیف می‌دهد.

ه) کوشش متهم: در جرائم رانندگی، اگر راننده متخلف، فرد مصدوم را به بیمارستان منتقل نماید، دادگاه می‌تواند مجازات وی را تخفیف دهد.

در این موارد، اگر قاضی رسیدگی‌کننده مرتکب را مشمول تخفیف بداند، مجازات وی را کمتر از حداقل مقرر در قانون تعیین می‌کند. برای نمونه اگر مجازات جرمی، حبس از یک تا 3 سال باشد، در صورت وجود جهات مخففه، دادگاه می‌تواند مرتکب را به 9 ماه حبس محکوم نماید.

الهه فلاحی، کارشناس ارشد حقوق‌