آگاهی بخشیدن به مخاطبان‌

پیشگیری و درمان بیماری همواره یکی از مسائل حیاتی انسان در جوامع بشری است. در آموزه‌های دینی و بخصوص اسلامی و شیعی نیز به آیات  و روایات بسیاری برمی‌خوریم که به این مقوله پرداخته‌اند.

این موضوع در کشورهای گوناگون با در نظر گرفتن جمعیت، فرهنگ و امکاناتی که دارند، به اشکال مختلفی جلوه می‌کند. در جامعه ما، با همه تلاش‌هایی که می‌شود با مشکلات و تنگناهای زیادی در این زمینه‌ها مواجه‌ایم. وضعیت و جایگاه پزشکان متخصص و عمومی، شرایط بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، نظام دارویی کشور، تجهیزات و امکانات، پژوهش و آموزش و همچنین مسائل مربوط به بهداشت از زمره محورهای این برنامه هستند که باید در این حیطه مورد توجه و تحلیل مستمر قرار گیرند.

«سلامت باشید» همچنان که از عنوانش پیداست، بیشتر با هدف فرهنگ‌سازی با محوریت پیشگیری و گاه راهنمایی برای نحوه درمان بیماری‌های گوناگون جسمانی و روانی، تولید شده است و همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد.

صاحب‌نظران برای فرهنگ، تعابیر و معانی متنوعی را بیان کرده‌اند، به گونه‌ای که تعریف آن را به حدود 200 مورد تعمیم داده‌اند. آنچه تولیداتی نظیر «سلامت باشید» به دنبال آنند، تعمیق و گسترشآگاهی، ارزش و خصلت‌های رفتاری‌ای است که به گونه‌ای با سلامت روانی و جسمانی انسان ارتباط دارد. به سخنی دیگر چنین تولیداتی با این اعتقاد انجام می‌پذیرد که به افزایش فرهنگ سلامت افراد و یا بیماران برای حفظ تندرستی و درمان مطلوب کمک کنند.

در تمامی شبکه‌های تلویزیونی و همچنین رادیویی، می‌توان برنامه‌هایی را یافت که با این هدف تهیه و تولید می‌شوند. چنین رویکردی، با توجه به اهمیت موضوع، اگر چه نیکو و راهگشا تلقی می‌شود، اما نباید غافل از این نکته بود که اثرپذیری آنها زمانی مانا و عمیق خواهد بود که هر یک، تعریف و برنامه‌ریزی دقیق، روشن و به‌روزی را دارا باشند. از عواملی که می‌تواند در این هدف راهگشا باشد، ارائه تعریفی جامع و کاربردی از فرهنگ سلامت و به طور کلی پزشکی برای همه از کودکان تا نوجوانان، جوانان، میانسالان و سالمندان است.

وجود چنین الگو و راهنمایی بستری را فراهم خواهد کرد تا مجموعه رسانه‌های فرهنگی و ارتباط جمعی کشور، از جمله تلویزیون، طبق اصولی که برای هر یک از شبکه‌ها تدوین کرده، نسبت به تولید و تهیه برنامه اقدام کند. افزون بر این، نیازسنجی و اولویت‌گذاری برای مشکلات هر یک از گروه‌های جنسی و سنی که بیان شد، طراحی اهداف کوتاه مدت و درازمدت و نظارت مستمر، بر میزان اثرگذاری و تحقق آن اهداف به این گونه تولیدات عمق و فروغ بیشتری خواهد بخشید. این موارد زمانی به صورت کامل تحقق خواهد یافت که تمامی تولیدات مشابه در رادیو و تلویزیون، براساس برنامه‌ریزی منسجم، تقسیم‌بندی شده و تعریفی واحد انجام شود. همین ویژگی‌هاست که به برنامه‌هایی مانند «سلامت باشید» شخصیت و جلوه خاصی داده و موجب خواهد شد تا با در نظر گرفتن جایگاه و شبکه‌ای که از آن پخش می‌شود، همچنین بینندگانی که دارد، نقش اساسی‌تری را در فرهنگ‌سازی با موضوع سلامت و تندرستی ایفا کند.

از تماشای قسمت‌های مختلف «سلامت باشید» (و همچنین تولیدات دیگر مانند آن) نمی‌توان به تعریف و اهداف مشخص آن پی برد. این کاستی‌ را می‌توان مهم‌ترین علت برای عدم تاثیرگذاری بیشترش در جهت فضاسازی مطلوب در پهنه موضوع و مسائلی مانند «فرهنگ سلامت» دانست. برنامه، ساختاری متکی به کلام دارد. پخش آن از رسانه تلویزیون و قابلیت‌های موضوع، انتقال ندادن بخشی از مضامین را در قالب تصاویر، غیرقابل توجیه کرده است. همچنین نبود تنوع در ساختار، برنامه را فاقد ضرباهنگ مناسب و اثرگذار نشان می‌دهد.

در برنامه‌های مجری یا گفتگومحور، چگونگی اجرا از جنبه‌های مختلف، اهمیت و صورت متفاوت‌تری با تولیداتی که ساختارهای دیگری دارند، می‌یابد. در این موقعیت انتظار می‌رود مجری در مقام اجرا، به جذابیت و دامنه‌دارتر شدن گستره مخاطبان کمک کند. در این میان واقعیت آن است که نبود نوآوری و خلاقیت در اجرا، برنامه را از این منظر مطلوب نمی‌نمایاند. طراحی صحنه از حیث ارتباط آن با موضوع، محتوا و جلوه‌های بصری تناسب و زیبایی بایسته را ندارد. عمده‌ترین امتیاز‌ «سلامت باشید» در فراهم کردن امکان ارتباط تلفنی بینندگان به صورت مستقیم و پاسخ کارشناسی است. در این چارچوب سوال و جواب به هر میزان که موضوع و مسائل جوانان را مورد توجه قرار داده به همان اندازه برنامه را با اهداف شبکه 3 سیما سازگار و همگام جلوه می‌دهد و برتاثیرگذاری برنامه می‌افزاید.

محمدرضا کریمی