به گزارش جامجم آنلاین، جاده ترانزیتی تهران ـ مشهد، در بخشی از مسیر خود از حاشیه یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ ایرانی عبور میکند؛ جادهای که برای رانندگان مسیر رسیدن به مقصد است، اما برای یوزهایی که زیستگاه و کریدور حرکتیشان با این محور تلاقی دارد، میتواند به مسیر مرگ تبدیل شود. طی یک دهه گذشته، دستکم ۱۳ یوزپلنگ ایرانی بر اثر برخورد با خودروها در این محدوده تلف شدهاند تا محور عباسآباد ـ میامی به یکی از شناختهشدهترین نقاط پرخطر برای این گونه تبدیل شود.
اهمیت این تلفات زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم جمعیت یوزهای شناساییشده کشور تا پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۲۷ قلاده برآورد شده است؛ ۷ نر، ۶ ماده، ۵ توله و تعدادی با جنسیت ناشناخته. در چنین شرایطی، از دست رفتن هر یوز فقط یک حادثه جادهای نیست، بلکه ضربهای به جمعیت شکننده گونهای است که سالهاست در معرض خطر انقراض قرار دارد.
مجموعه حفاظتی توران با وسعت بیش از یک میلیون و ۴۴۱ هزار هکتار، یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی کشور و زیستگاه اصلی یوزپلنگ آسیایی در ایران است. با این حال، عبور یک محور ترانزیتی پرتردد از حاشیه این زیستگاه، حیات یوزها را با تردد و سرعت خودروها گره زده است.
جادهای که دو بانده شد، اما برای یوزها ایمن نشد
با توسعه و دو بانده شدن این محور، تردد خودروها افزایش یافته و سرعت بالای برخی خودروها به یکی از تهدیدهای جدی برای حیاتوحش تبدیل شده است. در سالهای گذشته، برای کاهش این خطر، نصب تابلوهای هشدار، دوربینهای کنترل سرعت، روشنایی و فنسکشی در دستور کار قرار گرفته و از رانندگان نیز خواسته شده است بهویژه در ساعات غروب، شامگاه و سپیدهدم با سرعت مطمئنه حرکت کنند.
با این حال، نمیتوان حفاظت از یوز را فقط به رفتار راننده محدود کرد. جریمه راننده متخلف میتواند از سرعت غیرمجاز جلوگیری کند، اما تا زمانی که مسیرهای عبور یوزها از جاده به شکل اصولی ایمن نشود، خطر برخورد همچنان پابرجاست. فنسکشی استاندارد در کنار ایجاد گذرگاههای ایمن حیاتوحش، یکی از مهمترین راهکارها برای جلوگیری از ورود حیوان به سطح جاده است.
۱۸ کیلومتر فنس؛ هنوز تا ایمنسازی کامل فاصله است
اقدامات انجامشده در این محور بیاثر نبوده است. پیشتر اعلام شد که تلفات جادهای یوز در این محدوده به صفر رسیده؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات ایمنی میتواند نتیجهبخش باشد. اما کاهش تلفات نباید به معنای پایان پروژه ایمنسازی تلقی شود.
شینا انصاری، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، ۱۰ شهریور اعلام کرد که در مجموع حدود ۱۸ کیلومتر فنسکشی در مسیرهای موردنظر انجام شده است؛ در حالی که توافق اولیه برای اجرای این طرح، مسافت بیشتری را دربر میگرفت.
به گفته انصاری، قرار بود در سال گذشته ۱۰ کیلومتر از محور میامی ـ سبزوار بهطور کامل فنسکشی شود، اما بخشی از فنسها نیز بر اثر سیل از بین رفته است. در مجموع، دو بخش ۱۰ کیلومتری در دو طرف جاده فنسکشی شده که سرجمع آن حدود ۱۸ کیلومتر است؛ بنابراین بخشی از مسیر ایمن شده، اما پروژه هنوز کامل نیست و فنسهای آسیبدیده نیز نیازمند بازسازی و نگهداری هستند.
«پول نداریم»؛ بهانهای که قانعکننده نیست
مسئولان برای سالها از کمبود منابع مالی بهعنوان یکی از موانع تکمیل فنسکشی این محور نام بردهاند؛ اما اینجا یک سؤال جدی مطرح است: چطور برای جادهای که سالهاست محل تردد یوزها و یکی از نقاط پرخطر حیاتوحش کشور شناخته میشود، همچنان اعتبار کافی برای ایمنسازی وجود ندارد؟
این سؤال زمانی جدیتر میشود که به وضعیت همین جاده نگاه کنیم؛ محوری پرتردد که سالهاست رانندگان در آن به دلیل تخلف سرعت جریمه میشوند. از یک سو، خودروهایی که با سرعت غیرمجاز از این مسیر عبور میکنند جریمه میشوند و از سوی دیگر، برای تکمیل فنسکشی همان محور، همچنان صحبت از کمبود اعتبار است.
طبیعی است که همه درآمد حاصل از جرایم رانندگی الزاماً امکان تخصیص مستقیم به فنسکشی را ندارد، اما وقتی سالهاست یک نقطه پرخطر شناسایی شده و همزمان تخلفات رانندگی در آن ثبت میشود، این پرسش جدی است که چرا بخشی از این منابع برای ایمنسازی همان محور به کار گرفته نمیشود؟
اگر قرار است جریمه سرعت، ابزار بازدارندگی و افزایش ایمنی جاده باشد، چرا منابع و سازوکارهای مالی مرتبط با ایمنی برای پیشگیری از خطر در نقاطی که تهدید آنها از قبل شناسایی شده، به اندازه کافی به کار گرفته نمیشود؛ بهویژه مسیری که فقط جان رانندگان را تهدید نمیکند و سالهاست یکی از مهمترین تهدیدهای جادهای برای یوز ایرانی است.
اختصاص ۷۰ میلیارد تومان برای فنسکشی
اکنون بخشی از اعتبار مورد نیاز تأمین شده است. رئیس سازمان حفاظت محیطزیست اعلام کرده که اخیراً اعتباری برای فنسکشی اختصاص یافته و سازمان برنامه و بودجه تأکید کرده این اعتبار صرفاً برای همین موضوع هزینه شود.
بر اساس اعلام انصاری، در مرحله نخست ۷۰ میلیارد تومان برای فنسکشی اختصاص یافته، اما این رقم برای تکمیل طرح کافی نیست و در مراحل بعدی نیز باید اعتبار لازم تأمین شود.
این در حالی است که فنسکشی انجامشده نشان داده میتوان با اجرای اقدامات مشخص، خطر را کاهش داد. اگر بخشی از فنسها بر اثر سیل آسیب دیدهاند، باید بازسازی شوند و اگر بخشهایی از مسیر همچنان فاقد حفاظ هستند، تکمیل آنها نباید به سالهای بعد موکول شود.
جریمه کافی نیست؛ مسیر را ایمن کنید
محور عباسآباد ـ میامی امروز دیگر نقطهای ناشناخته برای دستگاههای مسئول نیست. محل تردد یوزها مشخص است، سابقه تلفات جادهای ثبت شده، نقاط پرخطر شناسایی شده و حتی اثر اقدامات انجامشده بر کاهش تلفات نیز دیده شده است؛ بنابراین مسئله دیگر شناخت خطر نیست؛ مسئله، تکمیل راهکاری است که بخشی از آن اجرا شده و نتیجه داده است.
نمیتوان سالها رانندگان متخلف این جاده را جریمه کرد، اما برای تکمیل فنسکشی همان مسیر همچنان به کمبود اعتبار استناد کرد. یوز ایرانی منتظر تخصیص اعتبار بعدی نمیماند. این گونه با جمعیتی محدود، هر سال با تهدیدهای متعددی روبهروست و جاده یکی از تهدیدهایی است که میتوان برای آن راهحل مشخص و عملی داشت.
وقتی یک جاده سالهاست محل تردد یوزهاست، سابقه مرگ ۱۳ یوز در آن ثبت شده و اقدامات ایمنی نیز توانسته تلفات را کاهش دهد، دیگر تکرار عبارت «کمبود اعتبار» نمیتواند پاسخ کافی باشد. نمیشود سالها رانندگان متخلف این جاده را جریمه کرد، اما برای ایمنسازی همان مسیر همچنان چشم به اعتبارهای بعدی داشت. جاده میامی نیازمند تکمیل فنسکشی و ایمنسازی است؛ پیش از آنکه دوباره یک یوز دیگر قربانی چند ثانیه سرعت و چند سال تعلل شود.
معاون وزیر کشور و رئیس سازمان امور اجتماعی در گفتوگو با «جامجم»:
بازیگر فصل جدید آقای قاضی:
گلپایگانی در گفتوگو با جامجم آنلاین:
