عبور از پاسخ متناسب

رئیس محترم مجلس، روز گذشته تأکید کرده است که دوره «پاسخ متناسب» به پایان رسیده و ایران از این پس رویکردی با پاسخ‌های دردناک‌تر و شدیدتر در پیش خواهد گرفت. پیش از این نیز محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی از حرکت ایران به سمت شکستن محاصره سخن گفته بود. در روند مذاکرات، هنگامی که گفت‌و‌گو‌ها به نتیجه نمی‌رسد، طبیعی است که مناقشه به عرصه نظامی کشیده شود. در موارد متعددی نیز ایران با طرف مقابل مذاکره کرده، اما به‌دلیل آنچه نقض تعهدات و آتش‌بس از سوی طرف مقابل تلقی شده، امکان ادامه اعتماد به روند گفت‌و‌گو‌ها از بین رفته است. بر همین اساس، تغییر سیاست ایران از یک وضعیت عمدتا دفاعی به سمت رویکردی تهاجمی‌تر را باید در چارچوب تغییر شرایط جنگی و ارزیابی فرماندهان و مسئولان کشور تحلیل کرد. هنگامی که طرف مقابل به تعبیر عامیانه «حرف حساب سرش نمی‌شود»، پاسخ نظامی شدیدتر می‌تواند به‌عنوان راهی برای تغییر محاسبات او در نظر گرفته شود. این رویکرد البته به معنای جنگ‌طلب بودن ایران نیست. ایران در طول ۴۸ سال گذشته آغازکننده جنگی نبوده، اما تجربه به ما نشان داده است که مسامحه با متجاوزان، فقط آنها را وقیح‌تر و تهاجمی‌تر می‌کند. برای توضیح این تغییر رویکرد می‌توان به تجربه جنگ هشت‌ساله ایران و عراق اشاره کرد. در آغاز جنگ، ایران از امکانات نظامی گسترده‌ای برخوردار نبود و نیرو‌های عراقی توانستند بخش‌هایی از خاک ایران را اشغال کنند. در آن مرحله، رویکرد ایران ابتدا بر دفاع و متوقف کردن پیشروی دشمن متمرکز بود. پس از جلوگیری از ادامه پیشروی، مرحله بعدی آغاز شد: طراحی و اجرای عملیات برای آزادسازی مناطق اشغال‌شده. استراتژی فرماندهان در طول یک جنگ ثابت نمی‌ماند و متناسب با شرایط میدان تغییر می‌کند. ممکن است در مقطعی، اولویت اصلی دفاع و جلوگیری از پیشروی دشمن باشد و در مقطع دیگری، برای تغییر موازنه و تحمیل هزینه به طرف مقابل، رویکرد تهاجمی در پیش گرفته شود. در شرایطی که دشمن می‌کوشد با عملیات‌های مقطعی و تداوم محاصره دریایی ادعای باز بودن تنگه هرمز را مطرح کند و از طرفی با جلوگیری از تشدید تنش به مدیریت بازار انرژی بپردازد و از سوی دیگر با وقاحت طرح مسلح‌سازی گروه‌های تروریستی را در پیش گرفته است، «پاسخ متناسب» صرفا بازی کردن در پازل او خواهد بود، اما به‌زودی با فداکاری‌ها ملت و نیرو‌های شجاع مسلح و امنیتی کشورمان، پوچ بودن محاسبات دشمنان این مرز و بوم آشکار خواهد شد.