نیتروژن؛ کپسول خبری برای نوجوانان

شاید دلیل میل زیاد نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی و کسب خبر از چنین سکوهایی، زبان ساده و گاه طنز باشد. نوجوان امروزی در وضعیتی است که سیل خبر از هر طرف او را احاطه کرده است؛ شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها، سایت‌ها و حتی گفت‌و‌گو‌های روزمره. اما حجم زیاد خبر به‌معنای آگاهی بیشتر نیست؛ اگر خبر‌ها پیچیده، مبهم و پر از اصطلاحات تخصصی باشند، نوجوان آنها را نمی‌فهمد و کنار می‌گذارد، یا تفسیر‌های غلط و ناقص را از منابع غیرمعتبر جایگزین می‌کند. به‌همین‌دلیل، ساده‌سازی اخبار برای نوجوانان نه یک کار تزئینی، بلکه ضرورتی تربیتی، آموزشی و حتی امنیتی است. 

نخستین اهمیت ساده‌سازی خبر، کمک به آموزش سواد رسانه‌ای است. نوجوانی که بتواند خبر را بفهمد، بخش‌های مهم آن را تشخیص دهد و بین خبر و نظر تمایز بگذارد، به‌مرور یاد می‌گیرد چگونه در برابر موج شایعات و اخبار جعلی مقاومت کند. وقتی خبر به زبان قابل درک برای او توضیح داده می‌شود، این فرصت فراهم می‌شود که به او نشان دهیم منبع خبر چیست، چرا باید به برخی منابع بیشتر اعتماد کرد و چگونه می‌توان خبر‌ها را با هم مقایسه کرد. در واقع، ساده‌سازی، سکوی پرتابی برای تربیت یک مخاطب فعال و نقاد است، نه مصرف‌کننده‌ای منفعل. 

در این میان برنامه‌ای به‌تازگی روانه آنتن شبکه ۲ شده که سعی دارد اخبار روز دنیا را برای نوجوانان ساده و جذاب کند. علیرضا خالدی، کارگردان برنامه نیتروژن به جام‌جم می‌گوید: برنامه تلویزیونی نیتروژن، به‌عنوان پروژه‌ای تخصصی در حوزه نوجوان، با رویکردی متفاوت به بازخوانی و تحلیل اخبار روز می‌پردازد. این برنامه که از اواخر اردیبهشت‌ماه سال جاری به‌صورت جدی فعالیت خود را آغاز کرده، تلاش می‌کند با استفاده از زبان طنز، قالب‌های نمایشی و رویکرد‌های اجرایی، بستری برای تفکر انتقادی نوجوانان نسبت به رویداد‌های پیرامون‌شان فراهم کند. 

خالدی می‌گوید: برنامه ما به‌دنبال این است که اخبار را از حالت مصرفی خارج کند. ما لزوما به‌دنبال گزارش مستقیم اخبار نیستیم، بلکه می‌کوشیم محتوا و تحلیل عمیق‌تر از رویداد‌ها را در قالب آیتم‌های جذاب و نمایشی ارائه دهیم. 

وی می‌افزاید: فرآیند تولید محتوا در برنامه ما بدین صورت است که اخبار توسط تیم سردبیری بررسی و تحلیل می‌شود و سپس با ایده‌پردازی برای نویسندگان، در قالب آیتم‌های اجرایی به مرحله تولید می‌رسد. اگرچه در‌حال‌حاضر نقش مستقیم نوجوانان در تولید محتوا محدود بوده است، اما امید داریم در سری‌های آینده از توانمندی و مشارکت خود این نسل برای پیشبرد بهتر کار بهره بگیریم. 

مصرف‌کننده یا کنشگر

ساده سازی در حوزه خبر، مشارکت نوجوانان در گفت‌و‌گو‌های خانوادگی و اجتماعی را تقویت می‌کند. وقتی نوجوان بتواند خبر‌های مهم روز را بفهمد، به‌مرور در جمع خانواده، مدرسه و دوستان وارد بحث می‌شود، نظر می‌دهد، سؤال می‌پرسد و دیدگاهش را اصلاح می‌کند. این مشارکت، هم به رشد اعتماد‌به‌نفس او کمک می‌کند و هم حس تعلقش به جامعه را افزایش می‌دهد. نوجوانی که خود را نسبت به مسائل کشور و جهان بی‌ارتباط می‌بیند، به‌تدریج از مدار مسئولیت‌پذیری خارج می‌شود، اما نوجوانی که خبر را می‌فهمد، خود را بخشی از ماجرا می‌داند. 

از‌این‌رو خالدی با اشاره به اهمیت زنده‌کردن قدرت تصور و رویاپردازی در نوجوانان می‌گوید: به‌نظرم ظرفیت تخیل و تفکر در نوجوانان بیش از حد خاموش شده است. هدف ما این است که بچه‌ها به آنچه می‌شنوند و می‌بینند، بیش از پیش فکر کنند و به‌جای آن‌که صرفا مصرف‌کننده باشند، به کنشگر تبدیل شوند. هرچند برنامه ما دعوت مستقیم به کنشگری نیست، اما با تحلیل محتوای اخبار و نگاهی شوخ‌طبعانه به رویدادها، سعی داریم نوجوان را متوجه پشت‌پرده بازی‌های رسانه‌ای کنیم تا بداند هر حرف یا خبری که از سوی چهره‌های سیاسی مطرح می‌شود، ممکن است تنها یک نمایش باشد. 
این کارگردان با بیان این‌که برنامه به‌دلیل فرآیند چهارروزه تولید در استودیو، قابلیت واکنش لحظه‌ای به اخبار را ندارد، ادامه می‌دهد: پس از تغییرات ایجاد‌شده در فضای بین‌الملل و فروکش‌کردن برخی تنش‌ها، رویکرد ما از پوشش اخبار روزمره به‌سمت تمرکز بر اخبار بااهمیت، اخلاقی و دارای تاریخ مصرف بلندمدت تغییر یافته است. 

اخبار‌زده یا جو‌زده

ساده‌سازی اخبار همچنین برای سلامت روانی نوجوان اهمیت دارد. بسیاری از خبر‌های امروز، درباره بحران‌ها، حوادث تلخ و تنش‌های اجتماعی است. اگر این اخبار با زبان خشک، مبهم یا ترسناک منتقل شوند، می‌توانند اضطراب نوجوان را تشدید کنند. در حالی که اگر همان خبر به‌زبان روشن، با توضیح زمینه‌ها و ارائه راه‌حل یا چشم‌انداز امیدوارکننده گفته شود، نوجوان هم واقعیت را می‌فهمد و هم احساس درماندگی مطلق نمی‌کند. ساده‌سازی درست به‌معنای کودکانه‌کردن حقیقت نیست، بلکه به‌معنای کمک به نوجوان برای درک متعادل رویداد‌ها و مدیریت هیجان‌هایش در مواجهه با آنهاست. خالدی در این خصوص معتقد است که نیاز به ساده‌سازی اخبار برای نسل نوجوان، یک ضرورت اجتماعی فراتر از سن‌وسال است: این گره یا حفره‌ای که از آن صحبت می‌کنم، بسیار بزرگ است. امروزه بسیاری از افراد، حتی گروه‌های سنی بالاتر، صرفا آنچه را که گفته می‌شود می‌شنوند و به اصل و ریشه ماجرا فکر نمی‌کنند. 

او بر این باور است که ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که دچار اخبارزدگی یا جوزدگی است و متاسفانه آموزش صحیحی برای نحوه استفاده از رسانه و خوانش دقیق اخبار وجود ندارد. 

خالدی درباره چشم‌انداز آینده نیتروژن نیز می‌گوید: در حال حاضر مشغول تعامل و ساخت پایلوت برای بخش‌های جدیدی هستیم که هنوز جزئیات آن نهایی نشده است، اما قطعا با اضافه‌شدن کاراکتر‌های جدید و تغییرات ساختاری، شاهد تحولاتی در قسمت‌های آینده برنامه خواهیم بود. 

ساده‌سازی خبر فرصتی برای تربیت نسل آینده شهروندان آگاه است. نوجوانی که امروز خبر را با زبان روشن و قابل فهم دریافت می‌کند، فردا می‌تواند در جایگاه رای‌دهنده، دانشجو، کارآفرین، پژوهشگر یا حتی روزنامه‌نگار، تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرد. او یاد می‌گیرد که هر خبر، پشتوانه‌ای از داده‌ها، منافع و زاویه دید دارد و وظیفه او فقط شنیدن نیست، بلکه فهمیدن و سنجیدن است. برای رسیدن به چنین نقطه‌ای، باید از همین امروز زبان خبر را تا‌حد امکان برای نسل نوجوان شفاف، ساده و در‌عین‌حال صادقانه کنیم.